De geldmachine van Ajax draait, maar waar blijven de prijzen?

De vloek van de miljoenen: vierde seizoen zonder titel dreigt

Het handelshuis Ajax staat, de voetbalclub Ajax is de wisselvalligheid zelve. Zelfs als zondag wordt gewonnen van PSV is de achterstand nog zeven punten. Een vierde seizoen zonder titel dreigt.

Een doelpunt van Lasse Schöne (links) uit een vrije trap zet Ajax zaterdag op 1-0 tegen FC Twente. Schöne maakt even later ook 2-0. Toch verlaat Ajax Enschede met puntenverlies, 3-3. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Guus Hiddink, woonachtig in Amsterdam maar met een hart dat klopt voor PSV, rekent op een zondag in debatcentrum de Balie hardop, kort nadat PSV heeft gewonnen van Sparta. 'Zo, tien punten verschil. Volgende week winnen in de Arena en het is wel zo'n beetje gebeurd.' In zijn stem klinkt genoegen door. Zo van: wie had dat gedacht, niet eens halverwege het seizoen, luttele maanden na discussies of het voor zijn voormalige leerling Phillip Cocu geen tijd was om op te stappen bij PSV?

PSV neemt spelenderwijs afstand, zonder geweldig voetbal. Ajax is de wisselvalligheid zelve, variërend van de grootste uitoverwinning in de geschiedenis (NAC, 0-8) tot talloos puntverlies. Ajax is een bloedmooie prinses die kampt met een identiteitsprobleem, terwijl PSV de rol aanneemt van de degelijke, netjes opgevoede prins die zich in alle rust voorbereidt op bestijging van de troon.

Of, zoals oud-speler Kenneth Perez zegt: 'Vergelijk Justin Kluivert van Ajax met Steven Bergwijn van PSV. Kluivert is beter, hij heeft een beroemde vader, hij ziet er heel goed uit, hij heeft lef en branie.'

Ajax is veelbesproken, deze keer omdat de prestaties schril afsteken tegen de weelde. Ook menig neutrale volger heeft schik in de stand op de ranglijst, want er bestaat in den lande latente, en soms openlijke aversie tegen Ajax. De club heeft als gevolg van zijn bravoure sowieso een extra tegenstander.

Perez, analist en voormalig speler van de huidige topdrie (PSV, AZ en Ajax): 'Ajax is gewoon veel interessanter dan PSV. Het verschil is gigantisch. Ajax is politiek. Er is altijd een relletje, of een coryfee rond de club die iets vindt. PSV is ietwat saai en een oase van rust. Toen ik bij PSV binnenkwam, had ik het gevoel dat ik terug was bij mijn eerste club in Nederland, MVV, maar dan een MVV op niveau. Ajax was een totaal andere wereld. Je hebt clubs die Ajax alles misgunnen. In uitwedstrijden voelde je de haat, de wil om een goed resultaat te halen. Dat was bij PSV totaal niet aan de orde.'

PSV gedijt bij rust. Ajax is een draaikolk van discussies, over de verhouding tussen kopen en opleiden bijvoorbeeld, over de zoektocht naar bestemmingen voor de tientallen miljoenen op de bank. Ajax is een geldmachine, met een grotere winst dan de rest van de clubs in het betaald voetbal bij elkaar.

Liefst 37 miljoen is gereserveerd voor uitbreiding van het trainingscomplex, met onder meer een nieuw stadion voor Jong Ajax en de vrouwenploeg. Ajax deed vorige week trots kond van een deal met de club Guangzhou uit China, voor het opzetten van de opleiding naar Amsterdams model. De ene topovereenkomst volgt op de andere. Ajax is een wereldmerk, met dank aan het verleden met al zijn sterren.

Ajax wil bovendien mooi voetballen. Of, zoals oud-speler Keje Molenaar zegt: 'Vorig seizoen was fantastisch, al wonnen we geen prijs. Ajax speelde het mooiste voetbal, maar Feyenoord bleef winnen. Als supporter vond ik dat niet zo erg. Ik heb genoten. Dat is het kwalijke van de huidige situatie. Het voetbal is heel matig, labiel als ik weet niet wat.'

PSV maakt zich nooit zo druk om de combinatie tussen schoonheid en resultaat. Trainer Phillip Cocu lacht minzaam na vragen over matig spel. In de tekstballon boven zijn hoofd staat: weer drie punten erbij.

David Neres kan het niet geloven: hij verzuimt de 0-1 te maken tegen FC Twente Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Plan Cruijff

Ruben Jongkind, destijds schrijver van het Plan Cruijff, dat de basis vormde voor de 'revolutie' bij Ajax in 2010, momenteel werkzaam bij Cruyff Football, ziet zeker drie breuklijnen met het vrij recente verleden. Voor Jongkind, die weg is bij Ajax, zijn ze mede bepalend voor de neergang dit seizoen. Hij somt op: spel, opleiding, aankoopbeleid.

In het spel herkent hij de acht Cruijffiaanse spelprincipes niet meer. Een daarvan, de vijfsecondenregel, is vrijwel verdwenen, terwijl Cruijffadept Peter Bosz daarmee vorig seizoen spectaculair voetbal liet zien. De bal binnen vijf tellen heroveren, dominant zijn, veelvuldig op de helft van de tegenstander.

De crisis slaapt

Keizer is een ander type trainer. In defensief opzicht kent hij ook te veel problemen om het systeem te omarmen. Keizer is in zekere zin een beginner, met voortdurende twijfels over het systeem. 4-2-4, 4-3-3, 4-2-3-1. Wat hij doet, is vrij onvoorspelbaar. Dat zou mooi zijn als het goed uitpakte, maar dat doet het niet.

De thuisnederlaag tegen Vitesse eind september was aanleiding voor indringende gesprekken met de staf, zoals directeur Van der Sar destijds aangaf in Het Parool. De crisis slaapt, maar kan elk moment oplaaien. Bosz keerde de club in juni de rug toe door interne sores en een miljoenenaanbod van Borussia Dortmund.

Lang niet iedereen bij Ajax was het eens met het doorschuiven van trainer Keizer van Jong Ajax. Keizer kreeg bovendien een uitgeklede selectie, met drie vertrokken topspelers. Dan was daar nog het persoonlijke drama rond Abdelhak (Appie) Nouri, dat nog steeds een rol speelt in mentaal opzicht.

Cijfers 2017

Spelers gekocht
Ajax 16,5 miljoen
PSV 13,5 miljoen

Spelers verkocht
Ajax 80 miljoen
PSV 27 miloen

Eigen vermogen
Ajax 159 miljoen
PSV 34 miljoen

Begrotingen
Ajax 80 miljoen
PSV 70 miljoen

Landstitels
Ajax 33
PSV 23

Landstitels deze eeuw
Ajax 6
PSV 9

Volgens Jongkind is ook de opleiding in het gedrang. Cruijff noemde 'De Toekomst' leidend. Nu is ook de opleiding nadrukkelijk een vehikel van transferpolitiek, van het aan- en verkopen van jonge voetballers. Zelfs het elftal onder 19 is een vreemdelingenlegioen. In dit team spelen onder anderen de dit jaar aangetrokken Victor Jensen uit Denemarken, Mateusz Gorski uit Polen, Sebastian Pasquali uit Australië, alsmede Oliver Horvath en Szabolcs Schön uit Hongarije.

Ajax doet wat Chelsea doet, of Manchester City. Talent verzamelen. Het verschil is dat bij Ajax talenten ogenschijnlijk eerder een kans krijgen, hoewel al een heel regiment met bombarie aangetrokken voetballers vrijwel geruisloos is vertrokken.

Jongkind: 'Het beleid van Ajax om van overal in de wereld spelers aan te trekken, ook voor de jeugd, kan een mentale bom zijn onder de opleiding.' Welke kansen krijgen de 'eigen' jongens nog?

De jeugd

Menig criticus is verbaasd dat Ajax, met al zijn miljoenen, in de periode van de vier kampioenschappen onder Frank de Boer (2011-2014) geen eindeloze sportieve en geldelijke voorsprong heeft genomen op PSV en Feyenoord. Bij Ajax is het altijd onrustig, ook omdat Ajax een soort politieke partij is, met al die stemmen en geledingen. Cruijff vond dat de club best miljoenenaankopen mocht doen, maar dan vooral directe versterkingen voor het eerste elftal.

Ajax koopt nu ook tieners, rechtstreekse concurrenten voor de eigen jeugd. Oud-voetballer Theo van Duivenbode vertrok in augustus uit de raad van commissarissen omdat hij het oneens was met het technische beleid. Hij wil niet diep ingaan op de beweegredenen, maar zegt hardop dat hij zich vorig seizoen afvroeg waarom Hakim Ziyech pas aan het eind van de transferperiode werd aangetrokken, op het moment dat Ajax thuis al vijf punten had verloren van Willem II en Roda, een naar later bleek fatale achterstand op Feyenoord.

Kluivert en Ziyech vieren een doelpunt tegen Roda JC Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De topspelers Sanchez, Klaassen en Traoré vertrokken deze zomer. Ze zijn niet adequaat vervangen, zeker met de voorronde van de Champions League zo vroeg in het seizoen. Dat heeft de leiding ook toegegeven. Molenaar: 'De leiding heeft daarop slecht ingespeeld. Sanchez was zo belangrijk voor het spel van Ajax, om vijftien, twintig meter meer naar voren te kunnen verdedigen.'

Van Duivenbode wil de sportieve sores trouwens ook relativeren. Vorig seizoen had Ajax een prachtig jaar, met de tweede plaats en de finale van de Europa League. En het jaar daarvoor ging de titel pas op de laatste speeldag naar PSV. En Molenaar, optimistisch: 'Als Ajax wint is het verschil nog zeven punten. Dat is te overbruggen. Want laten we eerlijk zijn: van dat spel van PSV word je ook niet echt warm.'

seizoenen bleef Ajax tussen 2004 en 2011 zonder landstitel, de langste periode zonder succes in de laatste halve eeuw. Van 1985 tot 1989 werd de hoofdprijs vier jaar op rij niet veroverd. In beide perioden won PSV vier titels op rij.


Kerstrapport PSV (en Cocu)

Het spel van PSV mag dan soms aan de saaie, zuinige kant zijn, het elftal van trainer Phillip Cocu werkt aan een jaloersmakende cijferreeks, die een mooie nabije toekomst belooft. Zo kroonden alle zes clubs die in de geschiedenis dertien van de eerste veertien duels wonnen zich tot kampioen. Ajax lukte dat voor het laatst in 1997-1998, met Morten Olsen als trainer. PSV presteerde dat in 1987-1988, het beste seizoen in de clubgeschiedenis. PSV, met Guus Hiddink als trainer, won destijds kampioenschap, beker en Europa Cup I, de huidige Champions League.

Ook andere cijfers zijn veelbelovend. Hirving Lozano scoorde al tien keer, telkens uit zogenoemd open spel. Tien treffers is evenveel als de clubtopschutter van vorig seizoen, Gaston Pereiro, in een hele jaargang. PSV had vorig seizoen juist moeite met scoren, nu staan Lozano en Locadia (9) op de eerste en tweede plaats, en is aanvoerder Van Ginkel gedeeld derde.

Er zijn nog meer opvallende cijfers. Zo heeft Daniel Schwaab, die als verdediger in Duitsland een vrij modaal bestaan leidde, nog nooit verloren als hij in het elftal stond. Dat houdt hij al 34 wedstrijden vol. Joshua Brenet, nog zo'n verdediger over wie weleens twijfel is uitgesproken, is zelfs al 53 duels op rij ongeslagen. Al met al is PSV uitgegroeid tot meer dan een outsider voor de titel. Van de club met problemen bij het begin van het seizoen, zeker na de twee nederlagen in de voorronde van de Europa League tegen Osijek, heeft PSV zich ontpopt tot de absolute favoriet voor de titel.

Phillip Cocu Beeld ANP Pro Shots

Het grote geld slaat om zich heen in de sport

Mondiale suikeroom Red Bull bouwt gestaag aan sportimperium
Het sportimperium van energiedrank Red Bull groeit. Winnen is het adagium van eigenaar Dietrich Mateschitz. In de Formule 1, in extreme sporten, en nu ook in voetbal. Zijn RB Leipzig bedreigt Bayern München.

Win-winsituatie, of verkoopt NAC haar ziel aan Manchester City?
Een omstreden samenwerking leverde voetbalclub NAC Breda een sloot talentvolle huurlingen op. Ondermijnen dit soort praktijken de identiteit van Nederlandse clubs?

Paul Onkenhout: 'We kunnen die perverse patserclubs voortaan negeren'
Manchester City is geen voetbalclub meer, maar een wereldwijd merk. Erger kan niet. Het voordeel is dat we die patserclubs met hun perversiteiten voortaan kunnen negeren.

Beeld FTP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.