'De gangmaker is de schaker die altijd een zet vooruit denkt'

Met weemoed stapte hij in februari voor het laatst op zijn ‘brommer’. Maar de 70-jarige gangmaker is vooral trots op het Koch-Walrave arrest bij het Europese Hof....

Op zijn 70ste had Bruno Walrave bij de NK in het Velodrome in Amsterdam nog zo op de derny kunnen stappen. ‘Na 53 jaar zit het gangmaken in mijn bloed. Ik heb net een nieuwe trainingslicentie aangevraagd. Maar ik wilde stoppen als het me nog goed afging. Pas na mijn afscheid dit jaar in Hasselt kwam de weemoed. Ik besefte dat het baanrennen mijn leven is geweest. Het was moeilijk het achter me te laten.’

Het stayeren is een vergeten discipline in Nederland, concludeert Walrave, in zijn woonkamer in Loenen aan de Vecht. ‘Het is geen olympisch onderdeel meer en wordt niet gesubsidieerd door NOC*NSF. Het is voor de wielrenunie niet interessant in het stayeren te investeren. We zijn in Nederland overgeleverd aan de subsidiegevers. En de meeste bonden zijn zo zwak dat ze hun oren laten hangen naar de financiers.’

Walrave noemt de discussies over de status van het baanwielrennen tijdens de Spelen van Londen ‘beschamend’. ‘Het IOC zou de individuele achtervolging, de ploegenachtervolging en de puntenkoers willen schrappen. Maar IOC-voorzitter Rogge stelt dat die voorstellen vanuit de internationale wielrenunie komen. Iemand in de UCI speelt een merkwaardige rol.

‘Het is een politiek spel. De tv-omroepen klagen dat ze die onderdelen niet goed in beeld kunnen brengen. Over de achtervolging wordt gezegd dat het net zo interessant is om naar te kijken als naar groeiend gras. Maar de tien kilometer bij het schaatsen wordt wel live uitgezonden. Welke criteria hanteren de omroepen dan?’

Het baanwielrennen in Nederland bestaat slechts bij de gratie van de zesdaagsen, zegt Walrave. ‘Als Frank Boelé tien jaar geleden niet had besloten de zesdaagsen nieuw leven in te blazen, was het baanrennen nu dood en begraven geweest. De combinatie van topsport en vermaak spreekt het publiek nog steeds aan.

‘De ironie is dat we in Nederland meer talentvolle stayers hebben dan andere landen. Maar jongens als Honig en Kos hebben meer perspectief op de weg. Je kunt ze bitter weinig bieden op de baan. Ze lopen tegen een muur op. Ik zou niet weten hoe je die vicieuze cirkel moet doorbreken.’

Gangmaken is geen vak, het is een roeping, stelt Walrave, die op zijn ‘brommertje’ vijftien wereldtitels veroverde. ‘Je bent regisseur van de race en tevens ondergeschikt aan de wensen van de renner. Zie het als een combinatie tussen paard en ruiter. Het paard wint de wedstrijd, maar de jockey bepaalt het tempo en het ritme.

‘Toen Noppie Koch nog wielrenner was, bepaalde hij de regie achter de derny en niet ik. Hij kon een wedstrijd lezen, keek over mijn schouder en wist exact wanneer de beslissende demarrage moest plaatsvinden.’

Stayeren is ook een schaakspel, aldus Walrave. ‘Je moet niet alleen zetten vooruit kunnen denken, maar ook de consequenties van een bepaalde zet kunnen overzien. De communicatie beperkt zich tot ‘ho’ en ‘allez’, daarmee houdt het op.

‘De stayers met wie ik reed, vertrouwden me blindelings. Aan mij de taak dat vertrouwen niet te beschamen. Je moet als gangmaker bijna in een trance rijden. Als je een tiende van een seconde niet alert bent, valt de coureur. Ik straalde rust uit, observeerde mijn tegenstanders. Ik wist alles van ze.

‘Stayeren is als een huwelijk, je bent soms dag en nacht op elkaar aangewezen. Ik heb altijd gezocht naar renners met wie het ook buiten de baan klikte. Alleen de Australiër Clark stond me niet aan, maar ook met hem werd ik twee keer wereldkampioen.’

Met Gaby Minneboo veroverde Walrave vijf wereldtitels. ‘We zijn na tien jaar met ruzie uit elkaar gegaan. Minneboo had huwelijksproblemen, het ging niet goed met hem en dat wentelde hij af op het baanrennen en op mij. Laat ik het zo zeggen dat ik moest opdraaien voor zijn ellende.’

Een verzoening zit er niet meer in, aldus Walrave. ‘Ik wil er niet te veel over kwijt. Ik vind het jammer dat het zo is gegaan. Gaby en ik vormden een aparte combinatie, maar daar is niets van overgebleven. Als we elkaar nog eens treffen, lopen we bewust langs elkaar heen. Zo diep zit het.’

De eerste wereldtitel was de mooiste, zegt Walrave. In 1969 haalde Bert Boom in het Tsjechische Brno zijn gram op de wielerunie. Walrave: ‘In 1968 mochten we niet rijden, omdat Bert volgens de KNWU te oud zou zijn. Een jaar later was hij wereldkampioen, dat heeft ons veel voldoening gegeven.’

De lange, ranke Walrave was het fijnzinnige kompas voor de renners, waar een gangmaker als Joop Zijlaard zich als een vrachtwagen voor zijn coureurs nestelde. Walrave: ‘Het contrast tussen ons was natuurlijk opvallend. In het kantoor van zesdaagse-organisator Boelé hangt een mooie karikatuur van ons, de vierkante Zijlaard naast die magere Walrave. De dikke en de dunne, het typeerde het verschil tussen ons.’

Walrave was de enige gangmaker die nooit op hoog niveau heeft gefietst. ‘Ik ben de uitzondering die de regel bevestigt.’

Hij groeide op in de Amsterdamse Stadionstraat, vlak achter het Olympisch Stadion waar hij zich als kind vergaapte aan de brullende motoren. Walrave: ‘Ik ruik ze nog in gedachten als ik op een wielerbaan kom. Dan komen de herinneringen naar boven. Ik begon met wieltjes dragen, banden pompen, motoren aanduwen.

‘Ik trok als jochie veel op met de Franse gangmaker Wamst. Hij leerde me het vak. De Fransman Pastier was de god van het gangmaken. Hij hield me voor dat het vak niet te leren was. Tu dois voler avec des yeux, ‘Je moet het stelen met je ogen’ zei hij. Het is ook mijn motto geweest.’

Het bevreemdt Walrave dat hij alleen bekend is als gangmaker van vele wereldkampioenen. Juist buiten het wielrennen zegt Walrave met zijn oude mentor Noppie Koch iets tastbaars te hebben achtergelaten.

‘Elke topsporter heeft zijn huidige rechtspositie te danken aan Koch en mij. Dat vind ik nog belangrijker dan al die wereldtitels.’

In 1973 spande advocaat Jimmy Jansen van Raay namens Walrave en Koch bij het Europese Hof een proces aan tegen de internationale wielrenunie. ‘De UCI had bepaald dat gangmakers en renners voortaan dezelfde nationaliteit dienden te hebben. Op grond van gelijk arbeidsrecht vonden wij dat onacceptabel. Na lang procederen werden we in het gelijk gesteld.’

In december 1974 bepaalde het Europese Hof dat discriminatie op grond van nationaliteit werd verboden. Walrave: ‘Voor het eerst werd erkend dat bij sport als economisch verkeer niet langer de regels van de bonden van toepassing waren. De bonden moesten snel de regels aanpassen. Het is ons nooit in dank afgenomen, want met die uitspraak is tevens de basis gelegd voor het Bosman-arrest over het vrije verkeer van werknemers. Koch en ik wezen de generaties na ons de weg.’

Walrave, glimlachend: ‘Ook toen ben ik een gangmaker geweest.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden