De flitspalen van de topsport

Sinds 1 oktober kent Nederland een nieuw doping-controlerend instituut (DoCoNed). Dit jaar moeten 1750 sporters gecontroleerd worden, volgend jaar zijn dat er 2500....

door Rolf Bos

HET EERSTE stapeltje papier dat in Rotterdam op tafel wordt gelegd bevat de nieuwe doping lijst van het IOC, gedateerd 1 januari 2000. Keurig staat omschreven dat de urine van mannelijke sporters niet meer nandrolon dan 2.0 nanogram per milliliter mag bevatten.

Volgens deze nieuwe lijst is atleet Troy Douglas dus wel degelijk schuldig aan het overtreden van de internationale dopingwet. De sprinter werd deze week vrijgesproken door de tuchtcommissie van de KNAU, ondanks de bij hem gevonden waarden van respectievelijk 5.8 en 6.1.

Douglas werd echter vorig jaar betrapt, in een tijdperk dat de IOC-lijst officieel nog geen melding maakte van mogelijke grenswaarden. De labs hanteerden toen een intern memo, waarin het getal 2.0 werd genoemd. Omdat het reglement van de KNAU het 'lichaams-eigen' nandrolon niet uitsluit en de medische wetenschap niet kan aangeven wat daar exact de grenswaarde van is, ging Douglas vrijuit.

Piet van der Kruk, directeur van het Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo), spreekt van een 'pyrrusoverwinning'. 'Douglas en zijn advocaat Vrijman hebben de eerste horde bij de KNAU genomen. De volgende, die van de IAAF, zal veel lastiger te nemen zijn.'

Dat Douglas, en met hem veel andere atleten, onbewust nandrolon-positief zouden kunnen zijn na het gebruik van 'vervuilde' voedingssupplementen, sluit Van der Kruk niet uit. 'Maar ook dan blijf je verantwoordelijk voor wat in je lichaam zit. Als mijn kilometerteller niet werkt, en ik rij met 150 kilometer per uur langs een flits paal, dan krijg ik toch een bon.'

Maarten Koornneef, de directeur van DoCoNed, het nieuwe doping controle-instituut van Nederland: 'Het is een rake vergelijking. Wij zijn de flitspalen van de topsport. En, net als langs de snelwegen in ons land, zullen er steeds meer komen.'

Het plasje van Douglas werd vorig jaar juni tijdens de NK in Apeldoorn niet door een medewerker van de nieuwe instantie afgenomen - atletiekunie KNAU was toentertijd zelf nog verantwoordelijk voor de afhandeling van controles.

Dit jaar is dat anders geregeld, DoCoNed (Dopingcontrole Nederland) is sinds 1 oktober 1999 de nieuwe controlerende instantie waarmee alle Nederlandse topsporters (profvoetballers uitgezonderd) te maken krijgen.

Koornneef, die in zijn jonge jaren op nationaal niveau roeide, komt van het ministerie van VWS. De sportarts begeleidde in de jaren tachtig de nationale schaatsploeg (met toen onder meer Hein Vergeer en Yvonne van Gennip). Nu is hij verantwoordelijk voor het opvoeren van het aantal dopingcontroles in Nederland.

Het is een inhaalslag. Nederland had tot voor kort geen al te goede naam op het gebied van doping. Bij veel bonden ontbrak een dopingreglement, het aantal controles zelf lag ook ver achter bij andere West-Europese landen. Vorig jaar waren het er duizend, dit jaar gaat het aantal controles naar 1750, daarna moet een aantal van 2500 gehaald worden.

Bij DoCoNed worden de diverse sportbonden vanaf dit jaar volgens een 'wiskundig verdeelmodel' gecontroleerd. Dit jaar zijn volgens dit model 1637 controles begroot - 'koplopers' zijn 'dopinggevoelige sporten' als atletiek (135) en wielrennen (168). Niet verrassend, ook de kleine krachtsportbond krijgt een behoorlijk aantal (72) toebedeeld. Bij de KNVB staan 16 controles gepland, en dan nog alleen bij het vrouwenvoetbal. Van der Kruk: 'Weinig? De KNVB controleert zelf bij de profvoetballers. Honderd keer per jaar.'

Het restant - het verschil tussen de beoogde 1750 controles en de genoemde 1637 - mag het Team de Mission van NOCNSF zelf aanwijzen. Koornneef: 'Het Team de Mission kan het wenselijk achten dat er bij bepaalde sporters, voor het vertrek naar Sydney, nog extra gecontroleerd wordt.'

Dit jaar zijn de controles voor de bonden nog 'gratis', gesubsidieerd door NOCNSF (uit de sponsorpot van de lotto). De bonden draaien niet voor de kosten op. Na volgend jaar wordt dat anders. Dan zullen de bonden zelf weer - deels - moeten betalen voor de kosten. Een dopingcontrole kost al gauw vijfhonderd gulden.

BIJ sommige kleine bonden wordt dat als een grote financiële last gezien, en terecht. Meer geld voor controles betekent minder geld voor trainers en trainingsstages. Van der Kruk weet er alles van. De voormalig olympisch gewichtheffer (Mexico, 1968) was jarenlang voorzitter van de krachtsportsbond.

'Er waren jaren dat ik twaalfduizend gulden voor trainingen had begroot en veertigduizend gulden voor de controles. Het was gewaarmerkt geld en ik kon er niet mee schuiven, hoe graag ik dat misschien ook gewild had.'

Zulke extreme toestanden zullen zich in de toekomst niet meer voordoen, verwacht Koornneef. `Het apparaat - kantoor, personeel - wordt betaald door de overheid, over de toekomstige financiering van de eigenlijke controles zal de komende tijd nog gesproken worden. Maar ik verwacht daarvoor wel een vorm van subsidie van NOCNSF.'

Tot vorig jaar was Van der Kruks NeCeDo zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van dopingcontroles in Nederland - in opdracht van sportbonden en NOCNSF. Die taak is geheel overgenomen door DoCoNed, het NeCeDo beperkt zich weer tot de voorlichtende taak. De huishoudens zijn strikt gescheiden, maar beide instellingen zijn wel samen gehuisvest in een voormalige pastorie in Rotterdam. Binnenkort verhuizen de instituten naar een ruimer pand in Capelle.

Onder de bureaus van DoCoNed staan de grijze tassen, waarin door gekwalificeerde medewerkers de plastic bekers urine van sporters worden vervoerd. De gehele procedure, plas innemen, vervoer naar Rotterdam, vervolgens transport naar het IOC-lab in Los Angeles, is onderhevig aan strenge kwaliteitseisen. Koornneef: 'Het systeem wordt minstens een keer per jaar gecontroleerd door de Kema.'

Vooralsnog wordt in Nederland alleen nog urine gecontroleerd. Als in de nabije toekomst EPO te traceren valt, dan zal er ook bloed moeten worden geprikt. Dat gebeurt nu al door de artsen van wielrenbond UCI, skibond FIS en schaatsbond ISU, om de hematocrietwaarde te bepalen.

Koornneef en Van der Kruk verwachten niet dat de medewerkers van DoCoNed al voor de komende Spelen bloed zullen gaan prikken. Koornneef: `We zijn er ja en nee klaar voor. Het verpakken en verzegelen van een bloedmonster verloopt niet veel anders dan dat van urine. Het aftappen van bloed zal echter nog lastig genoeg worden. Je dringt toch binnen in het lichaam. Er kleven allerlei ethische en soms ook religieuze bezwaren aan.' Van der Kruk: `Maar als het zover is, conformeren wij ons uiteraard aan het internationale beleid.'

Voorlopig transporteert DoCoNed dus alleen nog urine. Gemiddeld komen de resultaten na drie weken weer terug uit Los Angeles. Negatieve en eventuele positieve resultaten gaan dan terug naar de desbetreffende bond, die uiteindelijk bepaalt wat er voor maatregelen bij een positief geval worden genomen.

Die bond kan vervolgens beslissen niets te doen met een positief dopinggeval - geen enkele sport is immers gebaat bij een dopingrel. Een onafhankelijke commissie gaat er echter op toezien dat bonden positieve sporters ook daadwerkelijk bestraffen.

Koornneef zal nimmer namen openbaren: 'Wij rapporteren aan de bond: die en die is positief. Desgewenst leveren we het gehele rapport, de chain of custody, mee. Op dat moment is onze taak afgelopen. Maar aan het eind van het jaar gaat ons jaarverslag naar de overheid, waarin alle negatieve en eventueel positieve gevallen, maar ook weigeringen, uitgesplitst per bond, worden gemeld.'

UIT dat jaarverslag (`op het moment dat wij het naar de overheid sturen is het openbaar') zal snel blijken welke bond een positief geval heeft 'achtergehouden'. Koornneef werkt momenteel aan het verslag van 1999. Uit die jaarrapportage zal blijken, openbaart hij, dat een `niet onbelangrijke Nederlandse sporter' rond oktober van vorig jaar positief was. De desbetreffende bond heeft die zaak echter nog niet naar buiten gebracht.

Koornneef: 'De zaak loopt nog. Het is een ingewikkelde kwestie, waarbij sprake is van omgekeerde epitestosteron/testosteron-waarden, waarin de reglementen niet voorzien. Het dossier rond die zaak is inmiddels behoorlijk dik. Ik noem geen naam, maar het geval is wel terug te lezen in mijn komende jaarverslag, uiteraard dan ook anoniem. Maar de desbetreffende bond wordt wel genoemd.'

Van der Kruk wil nog maar eens benadrukken dat het niet mogelijk is dat een bond een positief geval binnen zijn eigen organisatie achterhoudt. `Het systeem is heel transparant. De staatssecretaris krijgt het jaarverslag te lezen, er is de onafhankelijke commissie die toezicht houdt, er zullen journalisten zijn die de verslagen secuur zullen gaan bestuderen.

'Als een bond twee positieve zaken meldt, en in het DoCoNed-jaarverslag is sprake van vier gevallen, dan hang je toch zo aan de telefoon?'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden