analyse

De Elfstedenzwemtocht van Maarten van der Weijden: is dit nog wel topsport?

Maarten van der Weijden begint vrijdag aan zijn tweede poging om de Elfstedentocht te zwemmen. Zonder twijfel een bijzondere prestatie, maar is de geregisseerde helletocht waarmee de ex-kankerpatiënt onderzoeksgeld voor de ziekte inzamelt nog topsport? 

Maarten van der Weijden bij zijn eerste poging. Beeld Klaas Jan van der Weij

Met zijn mislukte eerste poging in het achterhoofd begint Maarten van der Weijden vrijdagmiddag voor de tweede keer aan zijn Elfstedenzwemtocht. Klokslag 17.30 uur duikt de 38-jarige Noord-Hollander in Leeuwarden het water in om de tocht van 200 kilometer af te leggen. Hij heeft er 74 uur voor uitgetrokken en hoopt maandagavond terug te zijn in Leeuwarden.

Vorig jaar moest de olympisch kampioen langeafstandszwemmen na 163 kilometer uitgeput opgeven. Hij had gedurende 55 uur te weinig geslapen (af en toe 20 minuten) en gegeten. Dit keer is er alles aan gedaan om ervoor te zorgen dat hij de eindstreep wel haalt. Hij krijgt om de vijf uur een warme maaltijd. Ook neemt hij meer tijd om te slapen (waarschijnlijk 1 tot 2 uur per keer). Niet in een bed in een hotel, maar op een matras op de begeleidingsboot die meevaart.

Uitzonderlijke missie

Een bijzondere prestatie blijft de geregisseerde helletocht waarmee de ex-kankerpatiënt onderzoeksgeld voor de ziekte inzamelt (vorig jaar 5 miljoen euro), maar is het nog topsport? Voormalig topzwemmer Johan Kenkhuis vindt het moeilijk om een label te plakken op de uitzonderlijke missie van Van der Weijden. ‘Ik zou het een ultieme uitputtingsslag willen noemen’, zegt hij na enig nadenken. ‘Ik werd er onpasselijk van toen ik zijn schema voor de komende dagen zag. Ik houd ook wel van een stukje zwemmen, maar dit overstijgt alles.’

Hoewel hij weet dat Van der Weijden zich als een echte topsporter heeft voorbereid – de zwemmer vroeg weleens of hij even twaalf uur kon komen trainen in het zwembad van Kenkhuis – vindt hij het zwemmen van de Elfstedentocht niet per se een topsportprestatie. Daarvoor ontbreken volgens hem het wedstrijdelement en de vastgestelde regels waaraan een topsporter zich dient te houden.

‘Maarten heeft de regels voor het behalen van zijn prestatie zelf bepaald. Hij heeft geen tegenstanders, hoeft niet voor een bepaalde tijd binnen te zijn en kan tussendoor rusten. Dat rijmt niet met de finale van de 100 meter vrije slag op de Olympische Spelen.’

Topsportwaardig

Zwembondscoach Marcel Wouda sluit zich aan bij de woorden van Kenkhuis. Al zitten er volgens hem genoeg topsportwaardige elementen aan de extreme uitdaging Van der Weijden. ‘Het raakt aan de grenzen van het menselijk lichaam. Dat is absoluut topsportwaardig. Daar kan geen twijfel over bestaan.’

Volgens oud-marathonzwemmer Edith van Dijk is het verstandig dat Van der Weijden meer rust neemt onderweg. Zij zwom in 2003 in ruim negen uur het kanaal over tussen Engeland en Frankrijk (met Van der Weijden enkele kilometers als metgezel). ‘Het is niet menselijk om 55 uur een inspanning te leveren zonder een beetje te slapen.’

De combinatie van het fysieke en mentale aspect maakt de prestatie zo knap, meent ze. Uit ervaring weet ze hoe eenzaam zwemmen kan zijn. Van der Weijden ligt vier dagen in het water zonder tegen iemand te kunnen praten. ‘Je gaat malen’, zegt Van Dijk. ‘Ik probeerde het tegen te gaan door liedjes in mijn hoofd af te spelen of te gaan rekenen: ik kreeg om het kwartier een drankje. Zo kon ik inschatten hoe lang ik ongeveer nog moest.’

Pionierswerk

Het zwemmen van de Elfstedentocht laat zich in de ogen van de drie experts moeilijk vergelijken. Ook niet met het beklimmen van de Mount Everest of 100 kilometer hardlopen. Daarmee doe je geen recht aan de verrichting van Van der Weijden, aldus bondscoach Wouda. ‘Het beklimmen van de Mount Everest of 100 kilometer hardlopen zijn beproevingen die al door een grote groep mensen is gedaan. Wat Maarten doet is echt pionierswerk.’

Van Dijk, zesvoudig wereldkampioen langeafstandzwemmen: ‘100 kilometer hardlopen is ook een heel zware belasting. Daar doen getrainde mensen misschien zes of zeven uur over. Het is nog altijd wat anders dan zeventig uur zwemmen. Volgens mij zijn er niet veel mensen die zeventig uur gaan hardlopen.’

Het is de reden dat Van der Weijden de topsport met zijn tocht ontstijgt, zegt Kenkhuis. ‘In topsport verleg je grenzen, maar wel afgebakend binnen een bepaalde discipline. Daar ga je heel diep voor, maar je weet wel redelijk goed waar de grens ongeveer ligt. Maarten ontdekt gronden die nog niet zijn ontdekt. Hij doet iets wat niemand anders kan en haalt er ook nog eens miljoenen mee op.’

Tastbaar

De ultieme uitputtingsslag waaraan hij zichzelf onderwerpt, symboliseert volgens Kenkhuis waar voormalige kankerpatiënt Van der Weijden vandaan komt. ‘Gedurende zijn ziekte heeft hij het zwaarste fysieke en mentale gevecht ooit al doorstaan. Zonder dat hij wist hoe het zou aflopen. Dat maakt deze extreme uitdaging tastbaar voor hem.’

Of daar het label topsportprestatie aan gehangen kan worden maakt voor zowel Van Dijk als Wouda dan ook niet uit. ‘Waarom zou je het willen categoriseren? Het is gewoon geweldig wat hij doet’, zegt Wouda. En Van Dijk: ‘Topsportprestatie of niet, het is gigantisch knap.’

Lees ook over de eerste Elfstedenzwemtocht van Maarten van der Weijden

Is hij een mafkees of messias? De onmenselijke missie van een zwemkampioen

Van der Weijden kan een buikgriep wel verdragen, dacht hij vooraf. Maar hij moest ziek zijn monstertocht na 163 kilometer staken.

Waarom we Van der Weijden willen zien lijden: een vorm van moderne devotie rond de Friese wateren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden