De druk in topsport is hoog: voor het oog van camera's vloeien de tranen

Voor het oog van camera's laten sporters hun tranen de vrije loop. In de Tour zagen we Dylan Groenewegen huilen, en Marcel Kittel, en Warren Barguil. Tennisser Kiki Bertens hield het in Gstaad ook niet droog. 'De sporter moet vooral bij zichzelf blijven.'

Dylan Groenewegen na zijn overwinning op de Champs-Élysées. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Wielrenner Dylan Groenewegen kon zondag na zijn etappezege op de klinkers van de Champs-Élysées zijn emoties niet in bedwang houden. 'Ongelooflijk', had hij zijn overwinning in Parijs genoemd op de nationale televisie. Luttele tellen later liet hij voor de draaiende camera's de tranen de vrije loop gaan. Hier had hij het allemaal voor gedaan.

Er vloeiden meer tranen in de Tour de France. De Duitser Marcel Kittel hield het in Luik niet droog na de tiende etappezege uit zijn loopbaan, de Belg Philippe Gilbert bleef met betraande ogen in de bus achter, toen hij door een maagontsteking niet aan de start kon verschijnen. Ook de Fransman Warren Barguil liet het traanvocht lopen na zijn etappezege.

En dan was er nog tennisser Kiki Bertens, die afgelopen weekend tijdens de gewonnen finale van het WTA-toernooi van Gstaad huilde toen ze naar eigen idee een verkeerde keuze had gemaakt op het gravel.

'Het is eerder uitzondering dan regel dat een sporter huilt', zegt sportpsycholoog Hardy Menkehorst niettemin. Hij was jarenlang verbonden aan de voormalige schaatsploeg TVM. Sporters koppelen hun emoties vooral aan de uitkomsten van hun prestaties. 'Het was voor Dylan Groenewegen bijzonder om op Champs-Élysées zijn eerste Touretappe te winnen. Hij had iets gewonnen waarvan hij altijd had gedroomd. De reactie kan per sporter sterk verschillen.'

Marcel Kittel. Beeld getty

Rico Schuijers, die als sportpsycholoog tientallen olympische sporters heeft bijgestaan, ziet twee soorten tranen vloeien: van vreugde en verdriet. De verschillen zijn groot. 'Bij vreugde komen er tranen van afzien, pijn en druk eruit. Het is een euforische reactie, na een proces van hard werken.'

Sprinter Groenewegen moest drie weken lang verklaren waarom hij niet als eerste over de meet was gekomen. Een etappeoverwinning werd een obsessie. Schuijers: 'Hij had de druk voor zichzelf zo groot gemaakt en was een beetje geschrokken van zijn reactie daarop.'

Groenewegen zei in Parijs 'zijn benen te hebben laten spreken'. Volgens Menkehorst had de 24-jarige Amsterdammer zich niet moeten leiden door de druk van buitenaf. 'De mening van de buitenwacht mag geen rol spelen, je moet dat parkeren. Over het algemeen hebben sporters daar veel moeite mee, maar het is trainbaar.'

Menkehorst merkt op dat juist in Nederland huilen als een kwetsbaarheid wordt betiteld. 'Nederlanders laten vooral een traan in privésituaties. Huilen in het openbaar wordt als vervelend gezien, omdat hij dat bij zichzelf wil houden.'

Schuijers herkent dat: 'Het is anders dan in Japan of in Zuid-Amerikaanse culturen. Het is een calvinistische inslag, doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. De teneur is dat je niet teveel van je moet laten zien.'

De tranen van teleurstelling of verdriet vloeien als een sporter zijn niveau niet heeft gehaald, weet Schuijers. Dat gold in de Wimbledonfinale ook voor de tegenstander van Roger Federer, de geblesseerde Marin Cilic. 'Vaak was de druk te hoog. Bij Kiki Bertens moest ik afgelopen weekend denken aan Timea Babos, die tijdens een partij van het tennistoernooi in Rosmalen wilde opgeven. Het zijn vergelijkbare tranen.'

De spanning bij topsporters is groot. Ze hebben slechts één moment om te excelleren, het publiek verlangt overwinningen, journalisten voeren in voorbeschouwingen de druk op. Het wordt voor sporters moeilijker om zich te focussen op de taak die ze moeten volbrengen, aldus Schuijers. Hij probeert ze tijdens praatsessies een spiegel voor te houden. 'Iets wordt pas druk als je het zelf oplegt, het ligt aan de focus van de sporter. Ik leer ze niet te veel te concentreren op het resultaat en de gevolgen daarvan, maar meer op het spel zelf. Daar hebben ze meer grip op. De druk wordt daardoor anders ervaren.'

Met topschaatsers stelde hij een resultaatdoel (winnen of kwalificeren), een prestatiedoel (de tijd) en een procesdoel (het bereiken ervan) op. 'Veel sporters worden zenuwachtig van het resultaatdoel en vergeten het proces. Ze vallen bij de start of nemen de bochten te hard.' Soms valt het kwartje direct, soms na een paar sessies. Ook hij heeft niet het idee dat het aantal huilende sporters toeneemt.

Moet Groenewegen vrezen voor reacties nu zijn tranen op de buis te zien waren? Schuijers: 'Dylan blijft de mannetjesputter. In een volgende sprint gaat hij daar echt niet langzamer door.' Menkehorst: 'Hij moet zijn emotie niet laten afhangen van de meningen van de buitenwacht. Hij wint, beleeft dat intens en moet huilen. We stellen dat cultureel gezien niet op prijs, maar hij moet vooral bij zichzelf blijven.'

Warren Barguil. Beeld afp

Lees verder: succesverhalen Nederlanders in de Tour

Nederlanders in de Tour hadden wel degelijks iets te zoeken in Frankrijk
De etappezeges van Groenewegen en Mollema, de strijdlust van Gesink, twee succesvolle ploegen: de tijd van droogte voor het Nederlandse wielrennen lijkt voorbij.

De vreugdetranen bleven maar komen: Groenewegen sprint naar eerste Nederlandse sprintzege sinds 1998
Vergeten waren de twijfels, de frustratie, de kritiek, het ongeduld en de wetenschap dat het telkens net niet genoeg was.

Van Vleuten pakt eindzege La Course: 'Na laatste klim wist ik dat het niet meer mis kon gaan'
De renster van Orica-Scott won, na het openingsonderdeel op de Col d'Izoard, zaterdagmiddag ook de achtervolgingstijdrit in Marseille en eindigde daarmee als eerste in het algemeen klassement.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden