Interview

De coachpet past Rijvers nog altijd

Kevin De Bruyne is een speler naar zijn hart. Sterker, hij ziet wel iets van zichzelf in de Belg. Kees Rijvers, bijna 90, een van de eerste profs. Als coach maakte hij PSV groot, met het Nederlands elftal miste hij het EK van 1984. Onlangs verscheen zijn biografie Prof.

Kees Rijvers bladert met kleindochter Antje Veld, die zijn biografie schreef, door plakboeken met voetbalfoto's. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Wat doe je als bondscoach tijdens een EK waar je ontbreekt met je land? Er is maar één man bij wie Danny Blind te rade zou kunnen gaan: de bijna 90-jarige Kees Rijvers. Met hem als bondscoach wist Oranje zich in 1984 voor het laatst niet te plaatsen voor het EK. Net als volgende maand speelde dat toernooi zich in Frankijk af.

Van dag tot dag kan Rijvers zich die zomer niet meer herinneren. Waarschijnlijk zat hij in zijn geliefde Frankrijk. Beetje fietsen met vrouw Annie, misschien het terras wat schoonmaken, wellicht toch wat wedstrijden kijken. 'Ik heb de knop snel omgezet. Als, als... daar heb je toch niets aan. Ik kijk liever vooruit. Nog steeds. Moet Blind ook doen.'

Onbegrip

Nederland werd uitgeschakeld voor het EK van 1984, doordat Spanje met 12-1 van Malta won. Net een doelpunt te veel. De geur van omkoping was penetrant te noemen, maar de KNVB en de pers ondernamen geen actie. 'Dat stoorde me enorm. Ik had van tevoren al signalen opgevangen', vertelt Rijvers 32 jaar later aan de keukentafel van zijn gelijkvloerse woning in Breda. Zijn ogen en stem verraden het nodige onbegrip.

Rijvers voorvoelde goud in handen te hebben met de nog grasgroene Gullit, Van Basten, Rijkaard en gebroeders Koeman die hij direct alle kans gaf. 'Ze moesten tactisch nog alles leren, dat was het probleem. Als ik Gullit nu op tv hoor praten over voetbal, denk ik: wist je dat toen maar.'

Vier jaar later veroverde Oranje inderdaad EK-goud. Zonder Rijvers, die in oktober 1984 opstapte. Beu als hij was van alle kritiek 'te avontuurlijk' te zijn als bondscoach.

Goede keuze

'Natuurlijk was ik blij voor die jongens. Voor mij was het ook een bevestiging. Dat ik de goede keuze had gemaakt door ze de kans te geven. Maar ik had het al afgesloten. Sommigen bij de KNVB hadden de drollen verstand van voetbal.'

Dan iets feller: 'Ik durf te zeggen dat er niets is veranderd. Ik geloof dat het wel goed komt met Oranje, maar er is werk aan de winkel. Van Gaal, Hiddink, Van Marwijk of De Haan moet het heft in handen nemen (bij de KNVB, red.). Zo'n echte voetbalman zie ik liever in een bestuurlijke functie dan zo'n administratieve flierefluiter als Van Oostveen. Hij blijft lekker zitten, blijft bepalen.'

Voetbalgrootheid

Kees Rijvers is een man met een mening, al hield hij die lang verborgen. Hij vond het wel prima in de luwte na zijn adieu bij Oranje. Alleen voor PSV zette hij midden jaren negentig nog even zijn karakteristieke coachpet op. Sinds zijn biografie Prof, vlot en creatief geschreven door kleindochter Antje Veld, het levenslicht zag, geeft hij weer gehoor aan verzoeken tot interviews.

Er wordt nogal eens onderschat wat voor een voetbalgrootheid Rijvers was. Met Faas Wilkes en Abe Lenstra vormde hij bij het Nederlands elftal het zogeheten gouden binnentrio. Doordat Wilkes en Rijvers prof werden in het buitenland - in die tijd voor de KNVB de reden om een speler uit Oranje te weren - speelde het driemanschap weinig samen. Wilkes vertrok naar het Italiaanse Internazionale, Rijvers naar Saint-Étienne in Frankrijk. 'Jammer? Ik heb nergens spijt van. Ik was geen type dat moest en zou spelen voor Nederland.'

Rijvers voor de interland tegen Bulgarije in 1960. Beeld anp

Eigenwijs en dwars

Rijvers was eigenwijs en dwars, zoals de meeste vedetten en pioniers. Hij speelde onder meer voor NAC, Saint-Étienne en Feyenoord, maakte als coach FC Twente en PSV groot en legde dus de kiem voor de enige Europese prijs die Oranje ooit pakte.

'Ik zat niet op een boek te wachten, maar het is prachtig geworden', vertelt hij trots aan de zijde van kleindochter Antje. 'We hebben diep gegraven. Ook veel privédingen besproken. Hoef ik nu hopelijk niet meer te doen. Daarvoor moeten mensen het boek maar lezen.'

Kan hij mooi in alle rust zijn hobby uitoefenen: voetballen kijken. En daarmee bedoelt hij niet het nieuws volgen over FC Twente, zijn grootste voetballiefde waarvan het voortbestaan onzeker is na de door de KNVB verordonneerde degradatie. Rijvers wordt er nogal chagrijnig van. 'Dat gun je de mensen daar niet. Ze straffen de verkeerde.'

Pupillenvelden

Vrolijker werd hij van wat er twee weken geleden gebeurde op De Vijverberg. Ajax liet tegen De Graafschap de titel glippen, zodat PSV ermee aan de haal ging. 'Geweldig voor die jongens. Dat maakt sport mooi.'

Zijn analyse over de coach van PSV: 'Cocu heeft het gewoon goed gedaan. Nu maar hopen dat hij zijn ploeg een beetje bij elkaar houdt. Mensen vragen mij vaak: wat maakt iemand een goede trainer? Dan zeg ik: je wordt alleen een goede trainer als je goede spelers hebt. Geef Faber, Jans en Pastoor goede spelers en ik denk dat ze ook heel goede trainers worden.'

Een goede speler is lastig te omschrijven. Dat heb je of dat heb je niet. En dat zie je of dat zie je niet. 'Het mooiste is om spelers te zien als ze jong zijn. En dan een beetje te volgen of ze zo goed worden als je vooraf had gedacht.' In het weekeinde kuiert Rijvers daarom het liefst langs de pupillenvelden van zijn oude amateurclub Groen-Wit in Breda. 'Kijken of er wat tussen zit.'

Met het geluid uit

Rijvers kijkt het liefst voetbal met het geluid uit. 'Tenzij Annie meekijkt, want die wil het wel horen.'

Wedstrijden op tv zapt hij geregeld weg. 'Ik zat laatst te turven tijdens een Champions League-wedstrijd. Er werd dertien keer op de eigen helft naar elkaar gespeeld en wat schieten ze op? Een paar meter naar achter! Tuurlijk, wij hadden in de jaren vijftig en zestig meer ruimte om te voetballen. Toch is het me allemaal veel te voorzichtig. Ik zie ook verdedigers die niet meer ballen proberen te onderscheppen, maar meteen een overtreding maken.'

Als hij nu coach was, zou zijn tactische aanwijzing één zin bevatten: spits in de voeten inspelen, vrije trap incasseren, vrije trap maken: klaar.

Bazoer en Guardado

Eredivisiespelers voor wie hij warmloopt, zijn dun gezaaid. Bazoer van Ajax en Guardado van PSV noemt hij. Al mag die eerste wat meer in een controlerende rol en de tweede juist wat verder naar voren spelen, wat Rijvers betreft.

Zijn favoriete speler, internationaal gezien, werd op slechts 120 kilometer van Breda geboren. Met een bewonderende zucht: 'Kevin De Bruyne. Daar zie ik wel wat van mezelf in. Ik was ook een speler achter de spitsen: snel, wendbaar en met een goed inzicht. De Bruyne heeft zoals alle toppers vier of vijf ogen. En hij is een rooie. Dus lekker fel.'

Natuurlijk is Rijvers ook gek van Lionel Messi. 'Superaanvaller, mooier kun je niet bedenken, maar... ik vond hem een poosje geleden beter. Toen zag je hem ook de eerste 10 seconden bij balverlies meeverdedigen. Doet-ie nu minder.'

Voor geen goud reserve

Rijvers is net zo groot als de Argentijn. 'Die kleine rotaap', noemden ze hem. 'Ik kreeg weinig te eten als kind, we hadden het niet breed. Maar ik was wel snel en slim. Fysieke kracht wordt belangrijker, maar voetbal en snelheid gaan nog altijd voor kracht, vind ik.'

Er zijn weinig clubs die dit nog ten uitvoer brengen. Ja, Barcelona. 'Zoals Iniesta nu kan voetballen, ja, dat had ik ook wel zien zitten. De ploegen waarin ik speelde, waren vaak niet op me afgestemd. Ik zou wel tegen die verdedigers zeggen: blijf wat meer achterin. Piqué komt vaak op, die jongen lijdt zo vaak balverlies.'

Het is aan spelers als Messi en Iniesta, vindt Rijvers, om zoiets aan te kaarten. 'Je moet eisen stellen. Als je een topper bent, ben je niet sociaal. Abe Lenstra bleef gewoon thuis als hij niet op zijn eigen positie mocht spelen bij Oranje. Begreep ik volkomen. Ik was ook voor geen goud reserve. Dan ging ik meteen naar een andere club. Er zijn er nu die miljonair worden op de bank. Dat zijn toch geen sportmensen!'

De maniak

Rijvers was extreem in zijn sportbeleving, zo blijkt uit zijn biografie. In Frankrijk noemden ze hem la maniaque, de maniak. Hij trainde altijd extra en dronk geen druppel. Toen hij coach werd, voelde hij zich nog veel te fit. Door meer te eten en te leren bier te drinken, kwam hij aan. Zo bedwong hij de aandrang het veld in te rennen.

Toen hij in 1981 bondscoach werd, sloeg Rijvers direct aan het verjongen. Deels noodgedwongen. Maar het past ook in zijn filosofie. 'Jonge spelers zijn gretig, ambitieus en fit.'

Blind wil dat ook, blijkt uit de spelers die hij selecteerde voor Oranje. Rijvers kan het 'goed volgen', maar breekt wel een lans voor de geslachtofferde Robin van Persie. 'Hij is neergemaaid in de pers door dat eigen doelpunt tegen Tsjechië, maar ik hoor niemand dat hij als enige aanvallende speler kwam terugverdedigen.

'Stel hem op met goede spelers om zich heen, dan kan hij nog makkelijk mee. Niet in de spits, maar erachter. Naar mijn idee is Van Persie altijd in de weg gelopen door Sneijder. Op het WK kon Robben excelleren, omdat Van Persie zich voor hem opofferde. Dat soort dingen lees of hoor ik nergens.'

Rem op ontwikkeling

Een nieuwe Van Persie ziet Rijvers niet. 'Luuk de Jong? Goede clubspeler. Het is over de hele linie dunnetjes. Bruma, De Vrij, Blind, Janmaat; dat kan allemaal net aan.'

Hij vreest daarom voor de WK-kwalificatiecampagne. 'Als je niet naar het EK gaat, betekent dat een rem op de ontwikkeling van de jongeren, het proces duurt nu langer.'

Een lichtpunt? 'Die back van United. Fosu-Mensah ja, dat kan wel wat worden. Al denk ik dat hij met zijn postuur in het centrum beter tot zijn recht komt.'

Memphis Depay heeft hij nog niet opgegeven. 'Ik snap die drukte niet over die hoed. Wat maakt dat nou uit? Neeskens en Van der Gijp droegen ook een hoed. Depay heeft het bij PSV prima gedaan, maar is te vroeg weggegaan. Zo'n speler zou ik nog graag trainen.'

Kees Rijvers

1926 Geboren in Breda

Carrière als speler:
1944-1950 NAC
1950-1953 Saint-Étienne (Fr)
1953-1955 Stade Français (Fr)
1955-1957 Saint-Étienne
1957-1960 Feyenoord
1960-1962 Saint-Étienne
1962-1963 NAC

Interlands: 33 (10 doelpunten)

Carrière als trainer:
1966-1972 FC Twente
1972-1980 PSV
1980-1981 Beringen FC (Bel)
1981-1984 Nederlands elftal
1986-1989 FC Twente (technisch directeur)
1994 PSV (interim na ontslag Aad de Mos)

Rijvers werd als speler van Saint-Étienne landskampioen (1957) en won de beker (1961). Als coach werd hij drie keer landskampioen met PSV (1975, 1976, 1978) waarmee hij ook twee bekers (1974 en 1976) en de UEFA Cup veroverde (1978).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden