De chaos en naïviteit die aan de benoeming van de bondscoach voorafgingen

Eindelijk was daar de presentatie van de nieuwe, lijfelijk afwezige bondscoach. De KNVB maakte officieel bekend dat Dick Advocaat probeert het Nederlands elftal nog op het WK in Rusland te krijgen, met Ruud Gullit als eerste assistent. Daaraan ging wat vooraf.

De nieuwe bondscoach Dick Advocaat met de oude bondscoach Danny Blind. Beeld anp

Kwaliteit gaat voor sentiment. Met vier woorden motiveert technisch directeur Hans van Breukelen van de KNVB de keuze voor Dick Advocaat als redder van het Nederlands elftal in sportieve nood. Het aanbod was ruim, maar schraal.

De keuze is opvallend, beseffen ze bij de bond. Advocaat ontsnapt in augustus 2016 als tweede assistent van bondscoach Danny Blind naar Fenerbahçe, op het moment dat zijn werk als inspirator aan de zijde van Blind effect sorteert. In zijn contract staat geen clausule die hem tegenhoudt. In eerste instantie is nu dus niet aan hem gedacht na het ontslag van Blind, maar dat verandert mede omdat zijn zaakwaarnemer Rob Jansen laat weten dat Advocaat beschikbaar is na een jaar Turkije.

Van Breukelen, die zegt een 'olifantenhuid' te hebben, vergeet zijn boosheid op Advocaat en zijn teleurstelling in Gullit, die hem 'onbetrouwbaar' noemt in een eerdere sollicitatieprocedure. 'Hans kan over ego's heenstappen', zegt commercieel-directeur Jean-Paul Decossaux op de persbijeenkomst dinsdag, die roerig valt te noemen.

Het is een bijeenkomst van mist, halve antwoorden, vragen over wie liegt, van verschillende versies van waarheden en oplopende emoties, met directieleden van een bond die elkaar aanvullen en soms tegenspreken. Het is de huidige KNVB in kort bestek. Op de dag van een groots trainerscongres in Zeist, met de vooruitstrevende Duitse trainer Tuchel als slotspreker, keert de KNVB, de bond die in crisis verkeert en op zoek is naar zijn ziel, terug bij de 69-jarige Advocaat, die al twee keer bondscoach was. De bond kiest voor zekerheid, voor zover die nog bestaat. De knauw voor het imago is daarbij geen probleem. 'Kwaliteit gaat voor sentiment.'

Falen van de KNVB

Van Breukelen is gaan denken in koppeltjes, nadat topnamen als Van Gaal, Koeman, Frank de Boer en de Duitser Roger Schmidt hebben afgezegd. Advocaat-Gullit of Henk ten Cate met Fred Rutten. Ten Cate is echter kansloos als Rutten wegvalt. Ten Cate met een ander, dat kan niet in de ogen van de KNVB. Zegt dat iets over het gecompliceerde karakter van Ten Cate, of over het gebrek aan durf bij de KNVB? Advocaat blijft dus over. Dat is de simpele versie van het verhaal.

De moeilijke versie is anders. Van Breukelen krijgt dinsdag tientallen als-vragen, want het gaat verder nauwelijks over Advocaat: het gaat over het falen van de KNVB, de bond die problemen nauwelijks beheerst. Problemen zijn overal, van bodem tot top, van hervormingen bij het jeugdvoetbal tot de nieuwe opzet van de eredivisie en de benoeming van directieleden toe. Maar bovenaan die top staat Oranje, dat dreigt na het EK ook het WK te missen, halverwege de kwalificatiereeks.

Directeur betaald voetbal Jean Paul Decossaux en technisch directeur Hans van Breukelen geven toelichting op de benoeming van Dick Advocaat als bondscoach en Ruud Gullit als assistent-bondscoach. Beeld anp

De KNVB is de bond die, vóór het tijdperk Van Breukelen, bondscoach Hiddink ontsloeg. Die zes weken geleden Blind ontsloeg na een nederlaag in Bulgarije, waardoor deelname aan het WK zeer onzeker is. Het is de bond waar personeelsleden als Booij (manager vrouwenvoetbal), Van der Laan (bondscoach vrouwen), Goes (technisch manager), Blind (bondscoach mannen), Van Basten (diens assistent) en de net begonnen Ron Jans (docent) vertrekken, al dan niet vrijwillig. Het is de bond waar ook commissarissen zijn weggestuurd en beoogd directeur De Jong in de wachtkamer zit, als opvolger van de eerder weggepromoveerde Van Oostveen.

Intussen resteert nog een kansje om het WK te halen. De KNVB zag twee opties: een coach voor de langere termijn of eentje die de spelers kan raken, die het vuur kan aanwakkeren, met resultaat op korte termijn als doel. Gekozen is voor optie twee. De naam Advocaat, passend in de profielschets van een internationaal gelouterde, inspirerende, prestatieve, communicatieve coach die noodzakelijkerwijs de nadruk legt op groepsdiscipline, is echter niet of nauwelijks gevallen tijdens de rondgang van de KNVB langs technisch directeuren van grote clubs en internationals. Hij was toch net weg?

Nieuwe stijl

De KNVB wil anders besturen dan in het verleden: opener, door specialisten te laten meepraten. Niet iedereen gaat op dat verzoek in. Zo laat technisch directeur Van Geel van Feyenoord weten dat het zijn verantwoordelijkheid niet is. De open structuur past in de filosofie van Van Breukelen, die zich alleen kapot ergert dat alles uitlekt. 'Ik zie open vensters, lijntjes. Geen afstand tussen journalisten, coaches, spelers en zaakwaarnemers. Het lijkt alsof ze allemaal op één kussen slapen. Maar dat is niet de stijl van de KNVB.'

Wat die stijl dan wel is, is lastig te benoemen. De bondscoachbenoeming past in de leiderschapsdiscussie. Het aantal commissarissen is nog twee, de incomplete directie komt moeilijk tot besluiten. Jelle Goes vertrekt als technisch manager, mede omdat Van Breukelen zijn baan uitholt. Gijs de Jong trappelt in de wachtruimte, omdat de clubs zijn benoeming tegenhouden. De clubs zijn zich van geen kwaad bewust en wijzen op de binnenkort versneld aan te nemen nieuwe bestuursstructuur, mogelijk met Louis van Gaal als hoogste baas. Als die structuur is aangenomen, is alles weer normaal, zo denkt commercieel directeur Jean-Paul Decossaux, de hoogste in rang nu.

Van Breukelen legt dinsdag het proces uit, met behulp van een powerpoint. Ja, binnen de KNVB is discussie gevoerd over Advocaat. Wie zou het anders kunnen? De KNVB kiest voor zekerheid, ook omdat gedurfd denken geen optie is: voor Advocaat dus, iemand die misschien nog iets kan bewerkstelligen, met zijn ervaring. De bond verwacht dat de spelers het toch goed kunnen vinden met Advocaat, als die in juni begint, met de kwalificatiewedstrijd tegen Luxemburg (9 juni) als eerste piketpaal.

De aan naïviteit grenzende openheid van Van Breukelen is veelbesproken, ook binnen de bond. Hij kan niets doen of het staat in een krant. Hij was dus op reis naar Abu Dhabi en Istanbul, om eerst Ten Cate en daarna Advocaat te spreken. Dat hij alleen ging, vinden sommigen binnen de KNVB onverstandig, al doet Decossaux of dat heel normaal is. Acht uur praat van Breukelen met kandidaat Henk ten Cate, die Van Breukelen nog naar het vliegveld brengt. Of er nu een toezegging is gedaan of niet, in elk geval zijn verwachtingen gewekt. Van Breukelen is alweer thuis als Rutten afzegt: 'Toen het duo met Ten Cate en Rutten uit elkaar viel, was het klaar.' Bij Advocaat lag dat anders: die kwam nota bene zelf met de optie van Gullit als assistent.

Hans van Breukelen. Beeld anp

Getuigen

Een verslaggever van Voetbal International zit in de laatste week van april bij Ten Cate in de auto als Van Breukelen belt. Ten Cate zet het gesprek op de speaker, zonder de technisch directeur op de hoogte te brengen dat hij een passagier in de auto heeft. Hij wil getuigen hebben van het proces. Van Breukelen noemt dat dinsdag 'onbeschoft' en voegt toe dat hij 'achteraf heel blij is dat hij (Ten Cate) niet de nieuwe bondscoach is.' Hij heeft geen toezegging gedaan, bezweert de td. 'Dat is de perceptie van anderen.'

Of werkelijk een belofte is gedaan, blijft ongewis. De KNVB is niet van plan mails of appjes te publiceren. Een verslaggever van Voetbal International leest er nog een paar voor dinsdag, maar harde toezeggingen lijken dat niet. Duidelijk is dat Ten Cate alleen kandidaat was met Rutten als assistent. Op welk koppel de keuze was gevallen als Rutten had toegezegd, wil Van Breukelen niet zeggen. Hij gelooft in de complementairheid van karakters. Het vermoeden bestaat dat meer aan de hand is. Een aantal stafleden heeft niet zoveel zin om met Ten Cate te werken.

Als Advocaat het WK niet haalt, verdwijnt hij weer. Anders mag hij tot en met het eindtoernooi in Rusland blijven. Tegen het einde van de persconferentie zegt Van Breukelen, als de chaos in de zaal groot is en de persmedewerker het vragenvuur dooft: 'Ik doe het niet voor de publiciteitsprijs.'

Het vermoeden bestaat dat meerdere stafleden van Oranje geen zin hadden om met Ten Cate samen te werken. Beeld anp

Lees ook

Zo zagen de eerdere KNVB-jaren van Dick Advocaat eruit
Voor de derde keer krijgt Dick Advocaat het Nederlands elftal onder zijn hoede. Advocaat wil Oranje alsnog naar het WK in Rusland helpen. Welke gedaante neemt hij ditmaal aan? Iwan Tol zette in april op een rijtje hoe de eerdere KNVB-jaren van Advocaat eruitzagen.

Flamboyante Gullit liet als trainer nog weinig zien
Met Ruud Gullit als assistent van bondscoach Dick Advocaat keert een grootse oud-voetballer en een boegbeeld terug bij Oranje. Meer dan ooit zal de flamboyante Amsterdammer (54) moeten teren op zijn reputatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.