De beste voetbalboeken van de eeuw (?)

O NLANGS werd mij, sinds enkele jaren autoriteit op het gebied van voetbal en de diverse subculturen, door een bevriende journalist van een regionale krant de vraag gesteld wat de beste tien sportboeken van de eeuw zijn - zoals u weet is alles dit jaar van de eeuw....

Paul Onkenhout

Ik draaide mij om naar de boekenkast, rommelde wat, bladerde door boeken, peinsde en noteerde:

10. De Goddelijke Kanarie, August Willemsen.

9. De Coolsingel bleef leeg, Hugo Borst.

8. Cruijff, Hendrik Johannes, Fenomeen, Nico Scheepmaker.

7. Cantona, The Red and the Black, Ian Ridley.

6. Hollandse Velden, Hans van der Meer.

5. Fever Pitch, Nick Hornby.

4. Opmars der Strafschopgebieden, Jan Mulder.

3. De AFC'ers / De Katjangs / Hoe de Katjangs op de kostschool van Buikie kwamen, J.B. Schuil.

2. In Soccer Wonderland, Julian Germain.

1. De Ajacieden, Maarten de Vos.

Dit zijn inderdaad allemaal voetbalboeken, om de simpele reden dat ik nog nooit een amusant en ontroerend boek over een andere sport dan voetbal heb gelezen, uitgezonderd wellicht De Renner van Tim Krabbé.

Zoals iedereen die wordt verzocht zo'n lijstje samen te stellen, vertelde ik dat de volgorde ieder moment kan veranderen. Dat was niet erg, zei de collega. Het ging niet om de volgorde, maar om de tien boeken.

Gelukkig maar, want de jongensboeken van J.B. Schuil over Tom en Thijs Reedijk en hun tantes, Eddy Lomans, die vermaledijde Kachelpijp en natuurlijk Kees Brummer en Kitty, zijn nimmer overtroffen.

Ik begrijp nu al niet meer waarom ik De Ajacieden de toptien heb laten aanvoeren en dat boek over Cantona kan er eigenlijk wel uit. Wel een mooi boek trouwens: wie het uit heeft, begrijpt precies waarom Cantona die supporter van Crystal Palace te lijf ging, en meer.

Desondanks wordt het boek over Cantona bij deze vervangen door The Day of the Hillsborough Disaster van Rogan Taylor, Andrew Ward en Tim Newburn, een boek dat je treft als een mokerslag en waaruit ontsnappen niet mogelijk is.

Ik kocht het twee maanden geleden in de leukste boekwinkel ter wereld, Sportspages in Manchester (Barton Square/St. Ann's Square). Ook in Londen (Caxton Walk, Charing Cross Road) heeft Sportspages een vestiging.

De eigenaar, John Gaustad, streeft er naar alle sportboeken ter wereld in zijn schappen te krijgen.

Dat lukt niet, vanzelfsprekend, maar het aanbod is desondanks indrukwekkend. Wetenschappelijke boeken staan naast lijvige biografieën van voetballers - je hoeft in Engeland niet erg talentvol te zijn om in boekvorm te worden geëerd - en ook de meest obscure fanzines worden te koop aangeboden. (De redactie van The Number Nine, een fanzine van Newcastle United, wijst de lezer fijntjes op het nieuwe formaat van het blad: 'Now so small you can wipe your arse with it.')

Sportspages heeft meer dan zeshonderd voetbalboeken in het assortiment. De winkels profiteerden in hoge mate van het succes van Fever Pitch, het boek waarin Nick Hornby zijn liefde voor Arsenal belijdt.

Als me binnenkort om een toptien wordt gevraagd van de mooiste eerste zinnen van voetbalboeken in deze eeuw, zal ik zeker de beginzin van Fever Pitch noemen: 'Ik raakte verliefd op het voetbal op dezelfde manier waarop ik later verliefd zou worden op vrouwen: plotseling, onverklaarbaar, kritiekloos, zonder na te denken over de pijn of ontwrichting die ermee gepaard zou gaan.'

Hornby kreeg veel navolgers. Fever Pitch was het beginpunt van een nieuwe stroming in de voetballiteratuur. Het voetbal was niet vies & voos meer, niet langer een speeltuin voor de arbeiders waar schrijvers zich niet waagden, en raakte in trek bij Echte Schrijvers die Echte Boeken schreven en daar veel succes mee hadden.

Ook in Nederland werd het genre naar een hoger niveau getild. Het tijdschrift Hard Gras verschijnt sinds 1994 en een jaar eerder begon Thomas Rap met de Sportbibliotheek. Nu nog een vestiging in Nederland van Sportspages.

Behalve het boek over Hillsborough - dat bij nader inzien in de aangepaste toptien te laag is gerangschikt - kocht ik onlangs in Sportspages nog drie boeken, een over doelverdedigers en een over de turbulente loopbaan van een onbekende, maar zeer talentvolle voetballer, Robin Friday. (Vorige week op deze plaats besproken, en geprezen).

Het derde boek, Posts (doelpalen), zou binnenkort Hollandse Velden wel eens uit de toptien kunnen verdringen. Fotograaf Neville Gabie nam overal ter wereld foto's van voetbaldoelen. Hij meed de officiële velden en stadions en trok bijvoorbeeld de woestijn in. Daardoor weet ik nu dat in woestijnen veel meer doelen staan dan je zou denken.

Ook in de armzaligste omstandigheden proberen mensen in allerlei verschillende formaten iets te bouwen of te schilderen wat op een doel lijkt.

De gebruikers zelf ontbreken in het boek waardoor het een sobere maar krachtige ode aan het voetbaldoel is geworden.

Ik twijfel: vooralsnog is Posts nog niet een van de beste tien voetbalboeken van de eeuw. En nu ik er over nadenk: hoe kan ik een toptien samenstellen van de beste voetbalboeken van de eeuw, als ik slechts een fractie van alle boeken gelezen heb?

De meeste voetbalboeken die vóór 1970 verschenen, zijn buiten mijn bereik gebleven. Wellicht zijn lezers bereid mij te helpen bij het samenstellen van een toptien die het genre recht doet. Inspecteer de boekenkast, graaf in het geheugen en stuur of E-mail mij de favoriete toptien (of topvijf, of toptwaalf), met een toelichting.

Over een paar weken zal ik daardoor hopelijk in staat zijn een toptien te publiceren van de beste voetbalboeken aller tijden die alle andere toptiens overbodig maakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden