De 'beestmode' gaat uit

'Als ik over drie jaar thuis op de bank zit naast mijn hond moet je me waarschuwen.' Aldus Maartje Paumen (31), hockeyster, twaalf jaar bloedfanatiek lid van de nationale ploeg. Deze week stopte ze als international. 'Ik ga de spanning ergens anders zoeken.'

Maartje Paumen benut op het WK van 2014 een strafcorner tegen Japan. Beeld Klaas Jan van der Weij

Extreem. Met één woord kan hockeyster Maartje Paumen haar leven omschrijven. Extreem is ze in alles. Het bedrijven van topsport, de liefde, altijd voorop willen lopen. Losgaan in het uitgaansleven na een toernooi, zelfkastijding om weer topfit te worden. Zelfs haar afscheid van de nationale ploeg is extreem. 'Niet op het veld, maar ergens in november in de regen. Ik heb altijd mijn gevoel gevolgd.'

De foto van Paumen in het clubhuis van Den Bosch is typerend voor haar beleving. Het is de ontlading na een doelpunt, na de zoveelste, benutte strafcorner. De vreugde bij Paumen heeft vaak iets grimmigs, omdat het uit haar tenen komt. In elke actie legt de 31-jarige aanvoerder haar ziel en zaligheid, haar intensiteit is ongekend.

Glimlachend kijkt Paumen naar zichzelf. 'Een ander beeld ga je van mij niet zien. Zo speel ik, zo leef ik. Ik doe alles tot het maximum. Zodra ik met minder genoegen neem, wordt het frustrerend en ben ik voor niemand leuk. Ik moet mezelf goed voelen om optimaal te presteren. Ik merkte na twaalf jaar bij het Nederlandse team dat het op was.'

Een derde, gouden medaille op rij bij de Spelen van Rio was het gedroomde afscheid geweest. Paumen: 'Ik ben altijd een winnaar geweest. Toch deed de nederlaag in de finale tegen Groot-Brittannië minder pijn dat ik had verwacht. Het was voor mij zilver met een gouden rand, omdat ik weet waar ik vandaan moest komen. Ik heb mezelf nog eens tot het uiterste gedreven om topfit in Rio te verschijnen. Ik leerde mezelf nog beter kennen. Ik kijk met trots terug op de Spelen.'

Lachend vertelt Paumen over haar training op 24 december 2015, toen Nederland aan het kerstmaal zat. Ze laat een foto in haar telefoon zien. Paumen op het strand van Scheveningen, met haar personal trainer die bewonderend constateert hoe zijn pupil zichzelf in de 'beestmode' zet. Ze staat in de ijskoude Noordzee om zichzelf te pijnigen. Extreem dus.

Na het mislukte EK in 2015 was Paumen nog chagrijnig geweest door de kritiek op haar zichtbare overgewicht. Voor de Spelen van Rio haalde ze haar gram. Triomfantelijk liet Paumen haar buik zien. Geen grammetje vet, één bonk spier. Afgetraind, tot op het randje. Extreme toewijding.

'Ik mocht niet harder trainen, omdat mijn gewicht dan te laag zou zijn. Op belangrijke momenten kon ik het beste uit mezelf halen. Op mijn leeftijd moest ik ook meer doen dan de rest. Mezelf kennende doe ik dan een stap extra. Ik zou het nog kunnen, maar ik wil het niet meer. Het is klaar.'

Het meisje

Een typisch hockeymeisje uit het Gooi is Paumen nooit geweest. In Limburg ging je niet op hockey. 'Ik voetbalde met mijn oudere broer, ik deed altijd met de jongens mee. Met meisjes sporten vond ik niet leuk, zij waren niet goed genoeg. Al op jonge leeftijd moest ik vechten voor mijn plekje, altijd opboksen tegen oudere jongens.

'Als ik mijn zin niet kreeg, begon ik te schreeuwen en te gillen. Kwamen mijn ouders me helpen. Ik werd honderd keer onderuit geschopt, maakte me niks uit. Pas als ik echt pijn had, liep ik jankend naar huis. Ik was retefanatiek, ook toen ik ging hockeyen in Geleen.

'Zodra ik het veld opstapte, was ik voor niemand bang. Daarnaast was ik een schuchter meisje. Ik wist wat ik wilde, maar ik was rustig en bleef op de achtergrond. Ik keek de kat uit de boom. Op het veld schakelde ik mijn gevoel uit. Gaan, altijd gaan, laten zien wie je bent.

'In 2004 ging ik op mijn 18de naar Den Bosch, dat jaar maakte ik bij de Champions Trophy in Rosario mijn debuut voor het Nederlandse team. Vanaf het EK in 2005 ontwikkelde ik mijn sleeppush en werd ik het meisje van de strafcorner. Zo voelde ik me ook. Bij de Spelen van Peking in 2008 werd ik topscorer, maar het heeft mijn status niet veranderd. Ik was de linksback met een corner.'

De vrouw

Als een van de eersten belde Paumen haar ex-vriendin Carlien Dirkse van den Heuvel om te vertellen dat ze stopte bij de Nederlandse ploeg. Op haar beurt roemde de middenvelder van SCHC de speelster, met wie ze van 2009 tot 2012 een relatie had. 'Het heeft mijn leven op zijn kop gezet, maar wel op een goede manier', zegt Paumen.

'Carlien heeft mij mede gevormd tot de vrouw die ik nu ben. Het is bijzonder dat we ook na de breuk in 2012 nog vier jaar samen in het Nederlandse team hebben gespeeld. En dat zonder wanklank of één woord van gezeik. Voor buitenstaanders is het wellicht gek dat we nog zo goed met elkaar omgaan. De speciale band is gebleven.'

Al tijdens het EK in 2009 in Amsterdam ontdekte Paumen dat ze andere gevoelens kreeg voor haar teamgenote. Ze was al 23 toen ze uit de kast kwam. 'Toch heb ik niet het idee dat ik door mijn relatie met Carlien een andere identiteit kreeg. Daarvoor was ik happy met mijn vriend. Ik heb nog nooit zoveel liefdesverdriet gehad als toen het uitging. Pas later realiseerde ik me dat ik blijkbaar anders was.

'Het was zeker raar om te merken dat ik op een vrouw viel. Maar ik was zo verliefd dat het me geen bal kon schelen. Carlien had al eerder een relatie met een vrouw gehad. Ze heeft me een ding geleerd. Wees open en eerlijk over je homoseksualiteit, dan accepteren mensen het sneller en begrijpen ze dat je gelukkig bent.

'Er was niets om me voor te schamen, Carlien heeft mijn ogen geopend. Ik moest over een drempel om het mijn ouders te vertellen. Ze hadden het niet zien aankomen. Ze hadden tijd nodig om het een plek te geven. Al snel was het normaal, mijn ouders hebben er nooit een probleem van gemaakt dat ik met een vrouw samenwoonde.'

Extreem, het woord valt weer. Paumen, lachend: 'Word ik verliefd op een vrouw, is het mijn teamgenote in de Nederlandse ploeg. Als we voetballers waren geweest, hadden we alle roddelbladen over ons heen gehad. Maar we zijn er altijd open over geweest. Andere speelsters zeiden vaak: ga maar iets met zijn tweeën doen. Carlien en ik konden het scheiden.'

Paumen sprak in 2011 in de Volkskrant openlijk over haar lesbische relatie. Plotseling was ze een rolmodel. 'Tot op de dag van vandaag krijg ik mailtjes van jonge meiden die mijn verhaal als een aanmoediging hebben beschouwd. Af en toe dacht ik: wow, blijkbaar is het nog een taboe. De vragen van meisjes waren soms heftig en aandoenlijk.

'Dacht ik: waarom komen ze bij mij uit? Ik realiseer me nu dat ik als aanvoerder van het Nederlandse hockeyteam een andere positie had. Ik heb de angel uit de discussie gehaald door nooit een geheim te maken van mijn gevoelens. Ik denk dat ik jonge vrouwen heb kunnen helpen. Mijn boodschap is: wees vooral jezelf. En wees blij met wie je bent.'

CV Maartje Paumen

1985 Geboren op 19 september in Geleen

2005 Europees kampioen

2006 Wereldkampioen

2009 Europees kampioen

2008 Olympisch goud, jeugdspeler van het jaar

2008-2016 Topscorer hoofdklasse

2011 Uitgeroepen tot beste speelster van de wereld, Europees kampioen, aanvoerder Nederlands elftal

2012 Olympisch goud, uitgeroepen tot beste speelster

2014 Wereldkampioen

2016 Olympisch zilver

De winnaar

Zelden falen als het erop aankomt. Presteren onder hoogspanning, zelfs als je relatie stukloopt tijdens de Spelen van Londen in 2012. Het was volgens de 'Paumen-norm' meer dan extreem. Zie haar gezicht na haar doelpunt uit een strafcorner in de halve finale tegen Nieuw-Zeeland. Ze was weer even het meisje uit Sittard dat haar gevoel uitschakelde. En in het diepst van haar ziel verlossing vond.

De prijs was hoog. Relatie kapot, burn-out na de Spelen. Paumen: 'Alles moest wijken voor goud. Ik leefde in een cocon, in Rio was het niet anders. Londen was extreem, ik had zulke hoge verwachtingen! Ik heb mezelf te veel onder druk gezet. Ik heb nooit overwogen om tegen de toenmalige bondscoach Max Caldas te zeggen: zet Carlien er maar uit, want het gaat niet meer samen. Dan was ik er zelf wel uitgestapt.

Tekst gaat verder onder de foto.

Duel tussen de internationals Maartje Paumen Carlien Dirksen van den Heuvel in 2013. Beeld Jiri Buller/de Volkskrant

'Ik vind het absurd dat ik mezelf zo gek maak als ik geen strafcorner benut. Extreem gek zelfs. Ik zat in Londen te janken, omdat ik niet scoorde. Ik eis zoveel van mezelf. Het was een bijna zieke ontlading, toen die corner er wel inging. Ik heb die foto niet voor niets op Twitter en Facebook gezet, toen ik mijn afscheid van het Nederlandse team aankondigde.

'Iedereen was euforisch na onze olympische titel in 2012. Ik werd wakker met een onbestemd gevoel dat niet paste bij een gouden medaille. Na een week feesten in Nederland klapte ik volledig in elkaar. Het was te extreem geweest, zelfs voor mij.

'Ik schrok van mezelf. Binnen drie dagen zat ik bij een sportpsycholoog. Ik wilde meteen achterhalen, waar dat gevoel vandaan kwam. Zo ben ik ook: boem, meteen actie ondernemen.

'Ik had mezelf te veel druk opgelegd. En maar roepen tegen de pers dat ik zeker zou scoren in de halve finale van de Spelen. Blijkbaar had ik het nodig om de winnaar in mezelf te vinden. Ik heb mezelf sindsdien beter onder controle. Ik zoek nog steeds grenzen op. Maar ik ga er niet meer overheen.'

De leider

Van het introverte meisje dat de kat uit de boom kijkt naar de onbetwiste leider met charisma; Paumen heeft sinds haar debuut in de nationale ploeg een metamorfose ondergaan. 'Ik had nooit verwacht dat ik deze rol zou aankunnen. Ik twijfelde toen bondscoach Max Caldas me in 2011 tot aanvoerder benoemde. Ik was al libero, stuurde het team al aan vanuit de defensie. Het was een logisch vervolg in mijn carrière.

'Als je mijn praatjes voor de groep in 2011 vergelijkt met die van nu, zie je een ander mens. Nu weet ik 's avonds in bed al wat mijn speech voor de volgende dag wordt. Ik ben een andere leider dan voorgangers als Minke Booij en Janneke Schopman. Zij waren op hun manier dominant en aanwezig. Ik ben hard en direct als het moet. Ik kan speelsters meenemen met mijn passie op het veld.

Max Caldas en Maartje Paumen in 2013 na verlies tegen Duitsland in de World Hockey League. Beeld Jiri Buller/de Volkskrant

'Ik ga de spanning straks ergens anders zoeken. Misschien combineer ik mijn eigen koffietentje in Den Bosch wel met een fitnesscentrum, waar ik mensen help om een winnaarsmentaliteit te ontwikkelen. Ze hun eigen grenzen te laten verleggen. Het zal voor mij nooit meer zo extreem zijn als een olympische finale, maar ik moet wel mijn passie kwijt kunnen.

'Na een toernooi kon ik extreem genieten van het bourgondische leven in Den Bosch. Liet ik de teugels vieren. In die zin ben ik een boogschutter, de spanning opbouwen en pang, weer loslaten. Ik zoek extreme mensen op, ook in de liefde.

'Ik ben niet zo van de standaard. Mensen moeten iets aparts hebben, mysterieus zijn. Alleen dan vind ik ze interessant. Als ik over drie jaar thuis op de bank zit naast mijn hond moet je me waarschuwen. Huisje, boompje, beestje; dat burgerlijke leven past niet bij mij. Ik zal de extremen blijven opzoeken, al is meer rust wel zo gezond voor me. Ik moet voorkomen dat ik vroeg oud word.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden