OranjeWK-kwalificatie

De ambitie is de wereldtitel, Louis van Gaal heeft het zelf gezegd

Het Nederlands elftal staat voor de eerste kwalificatie voor een WK sinds 2014. Montenegro is zaterdag in Podgorica de voorlaatste tegenstander. Dinsdag komt Noorwegen. Bij plaatsing mag er gedroomd worden van het allerhoogste.

Willem Vissers
De selectie van Oranje met centraal de onbetwiste leider Virgil van Dijk en links Louis van Gaal, de coach.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De selectie van Oranje met centraal de onbetwiste leider Virgil van Dijk en links Louis van Gaal, de coach.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De magie van Oranje vertaalt zich tijdens de openbare training van het Nederlands elftal in Zeist in gegil. Overslaande stemmetjes van kinderen: Fren-kieee. Stiekem vinden hun vaders en moeders het ook leuk.

Want dit is de droom van het onbevlekte gemoed: voetballen in Oranje. Het allerhoogste bereiken, nog een trede hoger dan voetballen bij Ajax, Feyenoord of PSV. Aan een WK meedoen.

Misschien kan het straks weer, na acht jaar afwezigheid, al is daar het blijvende morele ongemak van het toernooi in het omstreden Qatar, waarover bondsbestuurders het woord voeren en spelers vooral zwijgen. Zij willen voetballen. Aanvoerder Virgil van Dijk: ‘Het Nederlands elftal is het hoogst haalbare als Nederlandse voetballer. En ik ben de aanvoerder. We zijn bijna gekwalificeerd. Kom op, wij zijn bevoorrecht, we zitten bij de beste 24 spelers van Nederland. We genieten.’

Kijk op Instagram, als de internationals aankomen in Zeist, bij het hotel waar ze het zo gezellig hebben samen. Door de Zeister bossen wandelen in burgerkloffie, op weg naar Oranje, is een mediamoment bij uitstek, een piketpaal van trots. Noa Lang met een flodderige broek in een design met verfvlekken. Arnaut Danjuma met een heel grote koffer. Frenkie de Jong met de Frenkie de Jong-lach. Later, op de training, slaat bondscoach Louis van Gaal de maat bij het verjaardagslied voor Georginio Wijnaldum. Oranje is een vriendenclub, al was het dat ook op het EK, en toen ging het mis bij de eerste tegenslag.

Apart slag supporter

Oranje is van ons allemaal en toch ook weer niet. Veel fanatieke clubsupporters hebben weinig met het Nederlands elftal. Te veel marketing. Te gladjes. Te veel van iedereen. Geen rauwe rand. Ze kijken ook neer op dat aparte slag supporter, dat feestvolk. Op het vliegveld van Belgrado, tijdens een tussenstop naar zonnig Podgorica, waar Oranje zaterdag tegen Montenegro speelt, zit zo’n aanhanger, Guus Buijlinckx uit het Brabantse Esbeek. Zijn jas is oranje. Zijn koffer eveneens, net als het hoesje van zijn telefoon.

De selectie van Oranje heeft plezier tijdens een van de laatste trainingen voor het vertrek naar Montenegro.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De selectie van Oranje heeft plezier tijdens een van de laatste trainingen voor het vertrek naar Montenegro.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Maar denk niet dat hij zo’n klassiek feestnummer is. Hij is gewoon een liefhebber van voetbal die zijn naar schatting 170ste interland bezoekt. De mooiste was Spanje - Nederland in 2014 op het WK in Brazilië, die 5-1. Hij is altijd met vrienden. Alles is ritueel. Twee dagen voor de wedstrijd vertrekken ze. Een dag later fietsen ze met een gids door de stad van bestemming. Hij is trouwens al langer aanhanger van Feyenoord dan van Oranje, maar met de club naar het buitenland gaan, is soms niet leuk meer. Met Oranje is het gezellig, wat anderen ook zeggen.

Buijlinckx loopt niet weg in slechte tijden, al beseft hij dat het imago van de nationale ploeg breekbaar is. Het Nederlands elftal kan het land meeslepen in euforie of drenken in afkeer.

Oranje is verbroedering

Of, zoals imagodeskundige Zabeth van Veen zegt: ‘Bij clubs heb je meer en diepere binding. Een supporter van Feyenoord wordt niet opeens aanhanger van Ajax als zijn club vaak achter elkaar verliest. Bij het Nederlands elftal is er soms landelijke verbroedering, met mooie, gedeelde momenten. Ik kan me van vroeger prachtige avonden in de kroeg herinneren, zonder dat ik nog weet om welke wedstrijd het ging. Zeker in tijden van tweespalt in de samenleving over het coronabeleid, kan verbroedering geen kwaad. Voetbal brengt samen. En dan is het Nederlands elftal ook nog een voorbeeld van integratie, vanwege de veelkleurigheid.’

De spelers stellen zich daarbij kwetsbaar op. Toen de ploeg opstond tegen racisme, stoomde een deel van de sociale media van verontwaardiging. Waarom geen protest tegen de moderne slavernij in Qatar? Het antwoord is simpel: de ene strijd is de andere niet. Ze hebben een paar keer T-shirts gedragen met oproepen tot verandering.

 Arnaut Danjuma luistert, Louis van Gaal legt uit. Danjuma (24) van Villarreal was na zijn interlanddebuut in 2018 drie jaar uit beeld.  Beeld
Arnaut Danjuma luistert, Louis van Gaal legt uit. Danjuma (24) van Villarreal was na zijn interlanddebuut in 2018 drie jaar uit beeld.

De KNVB bracht vrijdag weer een persbericht uit over gezamenlijke inspanningen om duurzame verandering in Qatar en buurlanden te bewerkstelligen, hoe weinig handen je ook op elkaar krijgt met zo’n ‘soft’ standpunt. De steun voor Oranje blijft mede daarom altijd broos. Prestaties, imago, maatschappelijke betrokkenheid, het luistert nauw.

Het draait om succes

Alleen prestaties zijn echt meetbaar. En wie weet, zijn nog betere tijden aanstaande. Louis van Gaal, afgelopen week: ‘We hebben meer kwaliteit dan in 2012, vooral in de verdediging en op het middenveld.’ Destijds betrof het de aanloop naar het WK van 2014 in Brazilië, afgesloten met de nooit verwachte derde plaats. Nu is er dus meer kwaliteit volgens de man die het weten kan. Wat betekent dat? Beter dan plaats drie zijn immers alleen plaats twee en één.

Ook die ambitie heeft Van Gaal al uitgesproken. Wereldkampioen worden. Hij geeft aan wat potentieel mogelijk is, zeker door de defensieve sterkte. Dat verklaart voor een deel ook waarom hij aanhanger is van 5-3-2. Hij heeft nu eenmaal meer goede verdedigers dan aanvallers en formeert het liefst een systeem waarin die kracht tot wasdom komt. Eén aanvaller van wereldklasse, zeg maar de nieuwe versie van het Robben-type, zou hij nog kunnen gebruiken.

Van Gaal maakte zelfs drie keer de aanloop naar een WK mee. In 2001 ging het helemaal mis in Dublin, met een chaotische nederlaag tegen Ierland. Een elftal met ervaren, gelouterde profs, winnaars van Europese bekers, ging roemloos ten onder. Van Gaal nam ontslag. Hij kon de spelers mentaal niet meer raken.

Bij de tweede keer moest hij een ploeg vrijwel opbouwen, na een mislukt EK. Op een septemberdag in Andorra, in 2013, plaatste Oranje zich na een afzichtelijke 2-0, met twee goals van Robin van Persie. Een paar namen van toen, in Andorra: Stijn Schaars. Daryl Janmaat, Ruben Schaken, Jetro Willems, Jeremain Lens, invaller Adam Maher.

Kans op eerste grote toernooi

De huidige ploeg, bij de derde aanloop met Van Gaal, zit tussen groep 1 en 2 in. Jeugd en ervaring, plus gewonnen prijzen. Gretig, want velen hebben nog nooit op een toernooi gespeeld. Het is de mooiste groep waarmee hij werkte, zegt Van Gaal geregeld. Dat schept verwachtingen, al is de WK-voorbereiding in het overvolle jaar 2022 versnipperd.

De selectie van 24 in Montenegro vertegenwoordigt een transferwaarde van 668 miljoen euro, volgens de rekenmeesters van transfermarkt.nl. Tien mannen worden ingeschat op 30 miljoen of meer, met Frenkie de Jong als koploper: 90 miljoen. Zegt dat alles over de kracht? Nee. Het betekent wel dat de Nederlander nog steeds populair is op de transfermarkt en bij grote clubs terechtkomt, van Barcelona tot Liverpool, van Ajax tot Juventus en Paris Saint-Germain.

De KNVB en Oranje profiteren optimaal van successen van spelers bij hun clubs. Het is ook weleens andersom geweest. Dat clubs baat hadden bij een geweldig eindtoernooi van bepaalde internationals, dat transfersommen omhoog schoten door een doelpunt op een WK. Intussen blijft de eeuwige ‘strijd’ bestaan tussen club- en landenvoetbal.

Programma’s lopen steeds meer in elkaar over, spelers krijgen bijna nooit meer rust en tijdens interlands opgelopen blessures zorgen voor irritaties bij clubs, die steeds forsere salarissen betalen en zeker in tijden van corona gebrek aan geld hebben.

De voetballer laveert tussen al die belangen door. Qatar? Vraag maar aan de bond. De drukke agenda? Bestuurders beslissen. Voetballers geven hun mening. Soms. Virgil van Dijk: ‘We bespreken de problematiek ook in Engeland, met de vakbond PFA, en binnenkort met Arsène Wenger van de Fifa, ook in de discussie over het WK om de twee jaar. Wedstrijden stapelen zich op, maar wedstrijden spelen is het leukste. Je moet alleen ook kijken naar de gezondheid van de spelers.’ Hij denkt niet dat een WK om de twee jaar een goed idee is van de Fifa. ‘Ook omdat het WK speciaal is. Ik vind dat we het moeten houden zoals het is, ondanks het feit dat ik dan niet veel WK’s zal meemaken.’

Misschien blijft het bij dat ene WK voor de 30-jarige Van Dijk, al is het dan een WK in Qatar.

Scenario's op weg naar het WK

Theoretisch kan het Nederlands elftal zich zaterdag in Podgorica plaatsen voor het WK van 2022 in Qatar. Dat gebeurt als Nederland wint van Montenegro en Noorwegen thuis tegen Letland gelijkspeelt of verliest. De beslissing kan ook dinsdag vallen in Rotterdam, als Nederland de Noren ontvangt in de laatste wedstrijd in de groep. Nederland heeft sowieso genoeg aan een zege op Noorwegen, dat twee punten minder heeft, of, officieus, aan twee gelijke spelen, vanwege het veel betere doelsaldo.

Alleen de nummer een plaatst zich rechtstreeks. De nummers twee van de tien Europese groepen raken verzeild in een lastige play-off, met drie plaatsen te vergeven aan twaalf landen; de tien nummers twee alsmede twee landen uit de Nations League.

De Turken, derde in de stand op vier punten achterstand, maken ook nog kans. Ze hebben op papier het makkelijkste programma, thuis tegen Gibraltar en uit tegen Montenegro. De kwalificatie van Oranje loopt serieus gevaar bij een nederlaag in Montenegro, dat volgens Louis van Gaal ‘vrij hoge individuele kwaliteiten heeft’ en Oranje in de eerste twintig minuten in Amsterdam (4-0) ‘wegspeelde’. Aanvoerder Savic (Atlético Madrid) is de blikvanger. Spits Jovetic, in Amsterdam geblesseerd, is nu geveld door corona.

Bij een nederlaag in de geboorteplaats van de legendarische oud-speler Dejan Savicevic, tegenwoordig bondsvoorzitter, kan Nederland nog terugvallen naar de derde plaats, na een tweede verlies dinsdag. Dan is het elftal uitgeschakeld. Opvallend is dat bij de Fifa doelsaldo beslissend is, bij gelijke stand in punten. De Uefa kijkt altijd naar onderling resultaat. Nederland miste het vorige WK op doelsaldo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden