INTERVIEW

'Dat ik faalangst zou hebben is onzin'

Een werkpaard, maar geen groot talent. Vond ze zelf ook. Tot de Franse coach Barnier Femke Heemskerk wakker schudde. Nu voert ze de wereldranglijst aan op de 100 en 200 vrij. Vanaf zondag jaagt ze op een individuele medaille op de WK in Kazan.

Ze zou faalangst hebben, niet opgewassen zijn tegen de druk. Onzin, zegt Femke Heemskerk. Ze houdt juist van wedstrijdspanning.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Als Femke Heemskerk, de nationaal recordhouder en wereldranglijstaanvoerder op 100 en 200 meter vrije slag, wil uitleggen waarom het zo verduiveld goed met haar gaat, komt ze met de metafoor van de trein. Haar trein.

Heemskerk, de lach als altijd op het gezicht: 'Ik vergelijk mezelf met een trein met allemaal wagonnetjes. Die staan stuk voor stuk voor iets: inhoud, techniek, fysieke gesteldheid, fit en gezond zijn en goed op gewicht, mentale weerbaarheid en algemeen geluk. Ook dat laatste. Ben je gelukkig? Of is net je moeder overleden? Of je verkering uit, ja.

'Als er maar één wagonnetje scheef op de rails staat, gaat die trein niet de maximale snelheid halen. Ik denk dat ik de laatste tijd alles goed op de rit heb en dat daardoor de trein heel hard kan. Dat is mijn uitleg.'

De metafoor bevalt haar zichtbaar. Blijft de vraag welk treinstel dwars op de rails heeft gestaan tijdens de WK en de Olympische Spelen. Een persoonlijke medaille heeft ze nog niet op haar naam. Er waren er meerdere, zegt ze: de techniek, het mentale deel waarover ze al lang stevig in de slag is met een mentaal ondersteuner plus af en toe het lichaam.

Om met het laatste te beginnen: 'Vorig jaar, een maand voor de Europese titelstrijd in Berlijn, kreeg ik bij de challenger in Dordrecht opeens pijn in de linkerschouder. Ik moest me terugtrekken. Maar dat was dan ook de laatste blessure. Het gaat in het algemeen heel goed. Wij hebben zo'n goede begeleiding. Al moet je wel op tijd en goed aangeven dat er iets mis is. De sporter luistert naar zijn lichaam. Ook dat heb ik beter geleerd. Al ben ik wel een werkpaard. Ik doe graag veel en train hard. In het café van mijn ouders heb ik aanpakken geleerd.'

(tekst loopt door onder de foto)

CV

21-09-1987 Roelofarendsveen

2008 olympisch goud 4x100 vrij, Europees kampioen 4x100 vrij, wereldkampioen 4x100 vrij kortebaan, wereldkampioen 4x200 vrij kortebaan

2009 wereldkampioen x4x100 vrij

2010 wereldkampioen 4x100 vrij kortebaan, Europees kampioen 200 vrij

2011 wereldkampioen 4x100 vrij

2014 wereldkampioen 100 vrij kortebaan, wereldkampioen 4x100 vrij kortebaan, wereldkampioen 4x50 vrij kortebaan, wereldkampioen 4x200 vrij kortebaan

April 2015. Femke Heemskerk zwemt een Nederlands record op de 200 vrij.Beeld anp

Technisch van slag

En dan was er plots die ellende met haar techniek. Een zwemster die haar slag kwijtraakt, erger is er niet. Ze heeft 'm terug en kan trots vertellen over die herwonnen zekerheid. 'Het was mijn eerste jaar onder Marcel Wouda (2012/2013, red.) dat ik mijn techniek weer moest opbouwen. Die was niet goed meer. Ik moest in mijn twee jaren in Frankrijk, bij Romain Barnier en James Gibson, veel te vaak veel te hard zwemmen. Er was geen visie meer. Ik ging meer knokkend hard zwemmen dan dat ik technisch goed aan het zwemmen was. Want daar ga ik hard mee. Dat is een andere visie dan mijn trainers in Frankrijk hadden.

'Ik moest van Marcel in de training echt langzaam zwemmen. Ik mocht niet hard. En ik deed rugslag erbij, zodat ik mijn techniek op de vrije slag goed kon houden. Als je de hele tijd borstcrawl doet, word je moe en slordig. Dan dwaal je af van de ideale techniek. Ik deed halve trainingen op de rug.

'Na de EK in Berlijn van vorige zomer hebben we gezegd: de techniek staat, nu moeten we wat meer werk gaan doen. Ik trainde dit jaar 10 kilometer meer dan in de zwaarste weken van vorig jaar. Ik dacht zelfs even dat ik oud aan het worden was. Zo moe bleef ik lange tijd.'

Mentale verzwakking

Over het mentale weidt Heemskerk niet uit. Ze zegt een vrouw te zijn die meer tijd nodig heeft gehad om haar zaken in de sport onder controle te krijgen. Haar eeuwige vrolijkheid wordt vaak verward met een gebrek aan volwassenheid.

Het verhaal over haar mentale verzwakking begon waarschijnlijk met een offday in Shanghai, tijdens de WK vier jaar geleden. De snelste vrouw uit de halve finale van de 200 vrij werd in de eindstrijd simpel voorbij gezwommen. 'Die race was niet goed. Maar ik kreeg daardoor het stempel dat ik het niet kon, finales zwemmen, dat ik faalangst zou hebben.'

Ze deed dingen fout, bijvoorbeeld een keerpunt missen dat ze normaal nooit zou missen. Hoe dat kwam, snapt ze inmiddels wel. 'Als je zo graag wilt als ik, dan maak je het soms te zwaar. Sport mag ook licht zijn. Het is ook leuk, het is spannend. Ik heb veel emoties voor een race, van heel opgewonden tot bloednerveus. Ik ben nu veel beter in staat daarin te schakelen.'

(tekst loopt door onder de foto)

100 meter vrije slag

1) Femke Heemskerk (Ned, 27jr) 52,69 sec (NR)

2) Cate Campbell (Aus, 23) 52,69

3) Sarah Sjöström (Zwe, 21) 52,97

Wereldrecord: Britta Steffen (Dui) 52,07 (WK 2009 Rome)

Femke Heemskerk tijdens de persconferentie van de Nederlandse zwemmers in het Kazan Arena Stadium voorafgaand aan het WK zwemmen.Beeld anp

Zenuwen

De vraag is hoe ver ze is opgeschoten in haar mentale harding. Ze wil er geen cijfer aan geven. 'Een ding is zeker. Het is geen faalangst. Als ik daar aan leed, dan zou ik uit de callroom (wachtkamer in zwemstadion, red.) weglopen. Maar ik wil niets liever dan racen. Ik vind die wedstrijden mooi. Ik houd ervan dat je moet wachten en dat je het publiek voelt in je borstkas, dat de adrenaline pompt.'

Zenuwen horen bij een grote prestatie. De ochtend in april dat ze Ranomi Kromowidjojo het Nederlands record op de 100 meter vrij ontnam, was er zo een. 'Zenuwen voor zo'n wedstrijd is niet de bibbers hebben. Het is opstaan en dat je aan niks anders meer kunt denken. Ik zwem in de ochtend eventjes om 's middags te kunnen slapen, het hoofd uit te kunnen zetten. In Eindhoven zat ik een uur voor de finale nog met Marcel Wouda. Hij zei dat het niet erg was dat ik zenuwachtig was. Ga je ding doen, zei hij. De boodschap was dat het niet erg was om die emotie te hebben.'

Dit seizoen presteert ze goed. Er waren records, eerste plaatsen op de wereldranglijst en er was de race die zij in de opsomming van hoogtepunten gek genoeg achter de rij van estafettesuccessen plaatst: het goud op de 100 meter vrij bij de WK kortebaan van Doha.

(tekst loopt door onder de foto)

Femke Heemskerk wordt gefeliciteerd na de 100 meter vrije slag tijdens de Swim Cup 2015.Beeld anp

Eindelijk erkenning

'Die race heeft me heel veel gebracht. Het zelfvertrouwen, dat ik een finale kan winnen op een WK. Ook al is het dan maar kortebaan (25-meterbad, red.). Ik stond daar mooi tussen Ranomi Kromowidjojo, Sarah Sjöström en Bronte Campbell. Het was mooi en goed. Soms moet je een keer winnen. Omdat je winnen blijkbaar ook moet leren.'

Ze haalt nog een moment aan. Zij trainde twee jaar in Frankrijk en het giebelende meisje uit Roelofarendsveen zat aan tafel met Romain Barnier, de hoofdcoach. 'Ik dacht dat ik het van mijn ijver moest hebben, niet van mijn talent. Als junior was ik niet bijzonder goed. Vijfde en achtste op een EK jeugd, nou dan ben je niet het grootste talent van Europa. Maar Romain zei, zonder mij te willen pleasen, dat ik talent heb. Ik zei: dat heb ik niet, ik moet er hard voor werken. Hij antwoordde dat ik een van de meest getalenteerde zwemmers was die hij ooit had gezien. Dat deed me goed, want Romain is niet zo complimenteus.

'Sommigen denken dat die twee jaar in Frankrijk niet goed voor mij zijn geweest. Juist wel. Daar heb ik het besef gekregen dat ik bij de besten van de wereld zou kunnen behoren.'

Matig verlopen Spelen

Femke Heemskerk zette door, na de matig verlopen Olympische Spelen van Londen (zilver op de estafette, een terugtrekking voor de 200 vrij), juist dankzij Barnier. 'Ik wil mijn talent benutten. Het is de kans van je leven.'

Ze ging door 'omdat ik ergens voelde dat ik meer in mijn mars heb dan ik had laten zien'. Daar wordt ze dagelijks in bevestigd.

Heemskerk vond de trainer die bij haar past: Marcel Wouda. 'Ik ken hem al sinds zijn tijd als jeugdbondscoach. Toen vond ik hem chaotisch. Maar nu. Hij is zo overtuigd van zijn programma's en hij is er zo mee bezig zijn schema's nog beter te krijgen. Ik zou geen andere coach meer willen.'

200 meter vrije slag

1) Femke Heemskerk 1.54,68 (NR)

2) Sarah Sjöström 1.54,77

3) Federica Pellegrini (Ita, 26) 1.55,00.

Wereldrecord: Federica Pellegrini (Ita) 1.52,98 (WK 2009, Rome).

Rio 2016

Zij wist dat niet direct. Ze sprak bij terugkeer in Nederland, in de zomer van 2012, met haar oud-coach in Amsterdam, Martin Truijens, en met Marcel Wouda, nationaal coach te Eindhoven. 'We gingen een gesprek aan. Marcel heeft me toen echt verbaasd. Hij had zo'n stap gemaakt als coach en als mens. Hij had ons gesprek ook zo goed voorbereid. Hij had een paar voorwaarden. Ik ook.'

Het plan Rio 2016 werd geschreven, maar de aanloop werd verstoord toen de nationale vedette Ranomi Kromowidjojo met Wouda brak en zo diens aanblijven in Eindhoven op het spel zette.

Heemskerk: 'Ik ben de avond van de breuk meteen naar Marcel gefietst om te zeggen dat ik bij hem zou blijven. Toen hij bleef, hebben we met zijn allen de schouders eronder gezet. Achteraf gezien, is het effect heel goed geweest. Iedereen heeft in die dagen nog eens moeten nadenken: wil ik dit, is dit de coach met wie ik verder wil, is dit de plaats waar ik wil trainen. Ik wist het wel. Ik had die keuze al een paar maanden eerder gemaakt.'

(tekst loopt door onder de foto)

Zwemster Femke Heemskerk.Beeld Marcel van de Bergh / de Volkskrant

Sensitief

De twee hebben een sterke band. 'Ik heb dit niet eerder gehad met een trainer. Als je jong bent, dan word je erg gestuurd. Als je ouder wordt, denk je na. Dan heb je veel meer input. Je eigen gevoel en inbreng zijn dan belangrijk. Ik ben een laatbloeier, ik ben sensitief. Marcel Wouda ook. Dat we elkaar zo goed begrijpen is omdat we best op elkaar lijken.'

Hun band werd versterkt door de oplopende curve van Femkes verrichtingen. Zij zwemt bij de WK in Rusland als favoriet. 'Ik ben goed in vorm', zegt ze zelf. 'Ik heb een kans dat te laten zien. Ik wil gewoon die kansen benutten. Ik heb geen invloed op mijn concurrenten. Als die op de 200 meter 1.51 zwemmen, zullen ze me verslaan. Ik doe dan ook geen uitspraken over hoe ik zal presteren.'

Ze wil in Kazan iets sneller zijn dan in april. 'Ik weet niet of ik weer een stukje van die toptijden kan afhalen. Het is wel het doel en de sky is the limit. Toen ik het Nederlands record zwom op de 100 vrij in Eindhoven haalde ik een halve seconde af van mijn persoonlijk record af. Wat echt heel veel is. Een forse hap.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden