PROFIELRoger Schmidt

Creatief en veeleisend: PSV-coach Roger Schmidt geldt als een eenmans-toverformule

De Duitse voetbalcoach Roger Schmidt tijdens zijn presentatie in het PSV-stadion in maart.Beeld Getty Images

PSV gaat vanaf maandag wat beleven onder leiding van Roger Schmidt (53), de nieuwe trainer. De club krijgt zeker in speltechnisch opzicht een ander gezicht. De Duitser eist van zijn spelers de totale overgave. Zijn teams spelen creatief en met snelle diepgang. Wie niet kan volgen, haakt af.

Frank de Boer zegt het eerlijk, aan de telefoon vanuit Amerika: ‘We hadden dit nog nooit gezien.’ ‘Dit’ was het spel van Red Bull Salzburg, destijds het elftal van Roger Schmidt, begin 2014 tegenstander van Ajax in de Europa League. Ajax onderging de overrompeling bijna gelaten. Toen de storm uit de Arena was vertrokken, stond het 0-3.

De schrobbering staat De Boer, tegenwoordig trainer van Atlanta United, helder voor de geest: ‘We kenden ze niet goed, hoewel ze al furore maakten. Ik had beelden bekeken van een oefenduel met Bayern München, een maand eerder. Salzburg speelde Bayern overhoop.’ De toenmalige trainer Pep Guardiola zei dat hij nog nooit een elftal had gezien dat de begrippen ‘Pressing’ en ‘Gegenpressing’ zo goed uitvoerde.

Frank de Boer: ‘We waren gewaarschuwd. Met mijn assistenten Hennie Spijkerman en Dennis Bergkamp hebben we lang nagedacht over onze ideale speelwijze, maar we wisten eerlijk gezegd niet precies hoe we ze moesten aanpakken. Ja, in theorie wel: even lokken en diepte zoeken met slimme passes. Dat lukte totaal niet. Ze speelden in een veel hoger ritme dan wij. Het was echt geen kwestie van onderschatting. Hun spel was revolutionair.’

Schrijver Arnon Grunberg, destijds als gast mee met de Volkskrant en bepaald geen wekelijks bezoeker van stadions, antwoordt, gevraagd naar één gedachte over die avond: ‘Ik herinner me dat de spelers van Salzburg meteen als één man naar voren stormden.’

Eenmanstoverformule

Sindsdien geldt Schmidt als een soort eenmanstoverformule in progressieve voetbalkringen. Roger (spreek uit: Roo-Ger, met een harde G) Schmidt komt opnieuw naar Nederland, nu voor langer dan één demonstratie van vernuft. Hij is de komende seizoenen hoofdtrainer van PSV. Alles zal meteen anders zijn, vanaf de eerste training, maandag. Op de vraag hoe snel hij voetballers anders kan laten denken over een speelwijze, zegt hij in zijn onlangs verschenen boek Roger Schmidt, das Buch eines Trainers (binnenkort ook in het Nederlands verkrijgbaar, red.): ‘Binnen een week’.

Frank de Boer: ‘Schmidt heeft bewezen wat hij kan. Het is mooi dat hij het in Nederland kan laten zien.’ Schmidt is een voetbalextremist en PSV wilde wat anders. Een andere speelwijze, met een trainer die op spectaculaire wijze aanvalt. Schmidt dus. Diens geloofsbrieven: balbezit met creativiteit en snelle diepgang. Gegenpressing na balverlies, de bal snel heroveren en meteen ten aanval trekken, voordat de tegenstander optimaal georganiseerd is. Snelle aansluiting en goede ‘restverdediging’, om de tegenaanval tijdig te onderscheppen.

Hoge verwachtingen

PSV wenste een ervaren, internationaal denkende trainer. Dat klinkt als een cliché, maar dat is het niet. De laatste twee hoofdtrainers waren voormalige topprofs met weinig ervaring bij hun aanstelling als trainer. PSV gunde Phillip Cocu en Mark van Bommel een ‘groen’ debuut. Schmidt heeft daarentegen geen naam als voetballer.

De verwachtingen zijn hoog, nu zijn geest boven de polder waart. Het voetbal in Nederland was een paar jaar geleden in diepe crisis en Duitsland was opeens het gidsland. Dat eeuwige, niets opleverende balbezit van Nederland moest ingeruild voor de directe speelwijze uit Duitsland. Sneller spel, agressief, verticaal gericht, gelardeerd met meer uithoudingsvermogen. In dat genre is Jürgen Klopp de voorloper en Schmidt een eerste adjudant.

Hij is een leerling van Ralf Rangnick, de huidige sportdirecteur van Red Bull aan wie veel Duitse trainers schatplichtig zijn. Schmidt is een intelligente man, opgeleid tot ingenieur, met een beoogde, glanzende loopbaan buiten het voetbal in het vooruitzicht. Maar Schmidt, die onlangs een huis kocht in Düsseldorf, op een uurtje rijden van Eindhoven, liet zich door ene Heinz Austerschmidt verleiden tot de totale overgave aan het voetbal.

Austerschmidt is 85 jaar. Hij is rijk geworden van een bakkerijketen en is al jaren sponsor van Delbrücker SC, uit het hogere Duitse amateurvoetbal, waar de toen 37-jarige Schmidt zijn loopbaan als verdienstelijke middenvelder beëindigde. Austerschmidt: ‘Ik was onder de indruk hoe hij omging met spelers, en ook met mensen rondom het veld. Met sponsors, supporters, met iedereen. Ik wilde hem als speler/trainer van Delbrück, maar hij wilde eigenlijk niet meer voetballen. Hij is drie jaar onze trainer geweest. Daarna was hij niet meer te houden voor ons.

‘Hij moest op een gegeven moment kiezen tussen zijn vak als ingenieur en voetbaltrainer. In ons eerste seizoen promoveerden wij op spectaculaire wijze naar de Oberliga, met een doorsnee elftal, met dank aan een doelpunt in de laatste minuut. Later bereikte hij de hoofdronde van het bekertoernooi, waarin we een onvergetelijke wedstrijd tegen SC Freiburg speelden.

‘Ook bij Delbrück wilde hij alleen aanvallen. Daarnaast is Roger als privépersoon goud waard. Ik vroeg hem eens om een kaartje voor een wedstrijd, toen hij bij Leverkusen werkte. Zijn vrouw begeleidde me naar het stadion en ik zat op de mooiste plaats op de tribune, precies bij de middenlijn, tussen alle grootheden.’ Austerschmidt raast door de loopbaan van Schmidt als ware hij medewerker van Wikipedia. Hij hoopt snel een wedstrijd van PSV te kunnen zien. ‘Roger is een vriend voor het leven.’

Totale overgave

Ook vrienden voor het leven ontkomen niet aan de wetten van het topvoetbal. Schmidt is ontslagen bij Preussen Münster en bij zijn eerste topclub Bayer Leverkusen waar, volgens hemzelf in zijn boek, belangrijke spelers in zijn derde seizoen niet meer mee wilden of konden in zijn veeleisendheid. Want hij vraagt totale overgave.

Ook in zijn laatste baan, in China bij Peking Guoan, werd hij ontslagen. Er was geregeld spanning tussen clubleiding en trainer, vooral door frictie in de denkwijze en cultureel onbegrip. In zijn boek benadrukt Schmidt de uitstekende prestaties in China (bekerwinst), waar hij op een gegeven moment de op één na langst zittende trainer in de hoogste klasse was. Supporters namen massaal afscheid van hem op het vliegveld. PSV meldde zich al in december, maar hij wilde sowieso niet halverwege het seizoen beginnen.

Volgens algemeen directeur Toon Gerbrands was het moeilijk om Schmidt aan te trekken, met name omdat PSV in financieel opzicht niet op kon tegen andere aanbiedingen. Schmidt wil voor prijzen voetballen en dat kan bij PSV. Hij is bovendien zeer onder de indruk van het stadion, het prachtig verbouwde trainingscomplex de Herdgang en de faciliteiten voor de jeugd.

Vanaf dag één zal hij de toon zetten. In het boek, een dagboek over het avontuur in China, afgewisseld met aparte pagina’s over de filosofie van Schmidt, kijkt hij al even vooruit naar zijn tijd bij PSV, waar hij maandag na de training een persconferentie geeft. Het spreekt hem aan om ‘met een jonge en talentvolle selectie te werken, en iets nieuws voor de vereniging op te bouwen. Mogelijk zelfs een nieuwe wijze van voetballen.’ Hij werkt daarbij veel met videoanalyse.

Nog een uitspraak uit het boek, om hem en zijn filosofie te typeren: ‘Ik heb me afgevraagd hoeveel spelers ik nodig heb om de zwakste voetballers van de tegenpartij, doorgaans de doelman en de verdedigers, zoveel mogelijk onder druk te zetten, om de bal zo snel mogelijk te veroveren en zo snel mogelijk tot doelpogingen te komen.’

De vraag is of de selectie van PSV helemaal bij hem past. Zijn middenvelders als Erick Gutiérrez en Jorrit Hendrix in staat om snel aan te sluiten, om het agressieve spel vorm te geven? En de verdedigers dan, die op aanvoerder Denzel Dumfries na niet overdreven snel zijn? En de doelman, Lars Unnerstall, is toch meer een lijnkeeper dan een meevoetballende pion? PSV zal sowieso het elftal nog op een paar plaatsen versterken, zeker met een middenvelder en een verdediger.

Concessies

Schmidt is vol vertrouwen over het welslagen van zijn missie. In het boek: ‘Uit ervaring kan ik vertellen dat het mogelijk is binnen zeer korte tijd een compleet nieuwe spelfilosofie aan te leren, met de signatuur van de trainer. Vooropgesteld dat de trainer precies weet waar hij met zijn ploeg heen wil. Binnen zeer korte tijd is binnen een week.’

Het is daarbij best mogelijk dat hij de speelwijze aanpast aan het beschikbare materiaal. Zo bleek ook in China, waar de beste spelers de buitenlanders zijn, meestal aanvallers. De anderen zijn tactisch niet zo hoog geschoolde, kwalitatief mindere Chinezen. Hij moest dus concessies doen, om niet ten onder te gaan aan offensieve kwaliteit bij de opponent, tegen zijn eigen defensieve kwetsbaarheid.

Zeker is dat hij het uiterste zal vragen. Uit het boek: ‘Je moet spelers voortdurend uitdagen. Als je ze met rust laat, worden ze slechter. Hun concentratie- en opnamevermogen laat zich trainen.’ En van spelers die niet mee willen in de plannen, moet je in zijn visie snel afscheid nemen. Wie met hem meegaat, krijgt het goed. ‘Ik ben als trainer op mijn best als ik echt hou van mijn elftal en me met de spelers kan identificeren. Dan ben ik als een leeuwenmoeder.’

Duitse fitheid

Opvallend in de staf van Roger Schmidt bij PSV is de aanstelling van conditietrainer Yann-Benjamin Kugel. Van 2010 tot 2018 behoorde Kugel tot de staf van Joachim Löw bij de Duitse bond. Hij bewaakte de fitheid van de ploeg die in 2014 de wereldtitel won.

De beoogde speelwijze van Schmidt vereist veel loopvermogen. Het overal en meteen opjagen van de tegenstander vergt intensieve training en spelers die het maken van meters willen en kunnen opbrengen. Kugel, die bij een aantal clubs in Duitsland werkte, kreeg de laatste jaren ook kritiek te verwerken, onder meer als conditietrainer bij FC Köln. De selectie zou te veel blessures oplopen en de Duitse pers schreef over Kugels rol als onruststoker tussen de spelers en hoofdtrainer Stöger.

Schmidt is gewend een deel van zijn staf zelf in te vullen, zonder dat de cultuur van de club verloren mag gaan. Zo is oud-speler André Ooijer, al jarenlang werkzaam bij de jeugdafdeling van PSV, een van de nieuwe assistenten, naast de Duitser Lars Kornetka. Hoewel PSV graag benadrukt dat het stempel van Red Bull op de club niet overdreven groot is, komt Kornetka uit de school van de sportdrankfabrikant, die met veel energie gespeeld voetbal voorstaat. Hij was de laatste jaren assistent bij Rasenball (eigenlijk Red Bull) Leipzig, eerst van Ralf Rangnick, later van de huidige trainer Julian Nagelsmann. Eerder werkte hij met Pep Guardiola bij Bayern München.

Raimond van der Gouw is de nieuwe keeperstrainer (als opvolger van Ruud Hesp). Boudewijn Zenden blijft specialistentrainer. Oud-doelman Bas Roorda volgt Mart van den Heuvel op als teammanager. Opvallend is de rol van Jörn Wolf, met wie Schmidt haast onafscheidelijk is. Ze kenden elkaar al een tijdje, de een als trainer, de ander als journalist en mediadirecteur, toen ze bevriend raakten tijdens een vakantie in Spanje. Sinds 2017 zijn ze een vast koppel.

Wolf staat Schmidt terzijde op elk vlak. Hij spreekt al bijna vloeiend Nederlands. Als hij de telefoon opneemt, schakelt hij moeiteloos over van Duits naar Nederlands: ‘De docente heeft deze week vakantie. Volgende week hervat ik de lessen’, zei hij onlangs, met een accent dat bekend is van oud-prinsen uit het Nederlandse koningshuis.

Schmidt laat de lessen aan zich voorbijgaan. Volgens Wolf wil hij zich niet in gebrekkig Nederlands uitdrukken, om zijn emoties goed te kunnen overbrengen. Wolf: ‘Spelers zullen lachen als hij gebrekkig Nederlands spreekt.’ Uiteindelijk zal hij de selectie te woord staan in een mengsel van Engels en Duits.

CV Roger Schmidt

1967: geboren op 13 maart in Kierspe (Duitsland).

Tot 2004: amateur, semiprof bij onder meer Lüdenscheid, Paderborn en Delbrücker SC.

2004: trainer bij Delbrücker SC. Promotie naar Oberliga.

2007: Preussen Münster, ontslagen in maart 2010.

2011: Paderborn.

2012-2014: Red Bull Salzburg, kampioen en bekerwinnaar 2014, achtste finales Europa League, na onder meer uitschakeling Ajax.

2014: Bayer Leverkusen, ontslagen op 5 maart 2017 na 6-2 nederlaag tegen Dortmund. Twee keer plaatsing voor Champions League.

Januari 2017: Peking Guoan. Winst beker in 2018. Plaatsing voor Aziatische Champions League. Ontslag in juli 2019.

Schmidt is getrouwd en heeft een dochter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden