Clubliefde bindt Vogelzang voor altijd aan voetbal

Peter Vogelzang verruilt na nog geen drie jaar het betaald voetbal weer voor de politie, zijn liefde van weleer. De vertrekkende directeur laat in Zeist een organisatie in de overgang achter....

EIGENLIJK, zo erkent Peter Vogelzang volmondig, had zíjn hoofd deze winter op het hakblok moeten liggen. Als hij de commissioner was geweest die het betaald voetbal op Amerikaanse wijze had geleid, met volledig mandaat, dan had hij in plaats van voorzitter Staatsen moeten worden afgerekend op het gevoerde beleid.

'Als we daar de structuur voor hadden gemaakt, had ik er prima mee kunnen leven. De optie van afstandelijk bestuur, met het huidige sectiebestuur als een raad van commissarissen, is al meermalen besproken. Als ik de verantwoordelijkheid had gekregen en mijn eigen beleid had mogen bepalen dan had de raad van commissarissen moeten zeggen: Vogelzang doet het goed òf niet en vervolgens hadden ze mijn contract kunnen verlengen of verbreken.

'Maar voorzitter Staatsen was in zwaar weer de windvanger. Jos heeft zijn nek uitgestoken en hij heeft vervolgens, onterecht, de wind van voren gekregen. Ik hoef ook niet per se voortdurend in beeld te zijn. Het gaat erom dat je als organisatie bereikt wat je wilt bereiken. Het is van ondergeschikt belang wie er voorop loopt. Ik verwacht dat er een directeur met vergaande bevoegdheden en een bestuur op afstand zullen komen. Iedereen wil daar naar toe, ook Staatsen wilde het. Maar je kunt de cultuur niet van de ene op de andere dag veranderen.'

'Zo is 't', voegt de Utrechtse voetbalman er aan toe. Die stopwoordjes klinken regelmatig als hij zijn bijna afgesloten periode bij de KNVB analyseert. Er is veel bereikt: van de voetbalacademie en business-units tot de club-card. Maar er is ook het nodige misgegaan: Sport 7, het dodelijk slachtoffer na de supportersrel bij Beverwijk. Er moet kortom ook nog heel veel gebeuren. De sectie zit midden in een proces (Eredivisie NV) dat Vogelzang eigenlijk graag van nabij had willen volgen.

Vorige zomer werd de directeur, koud anderhalf jaar aan het werk in Zeist, benaderd om de leiding van de drieduizend politiemensen in de stad Utrecht op zich te nemen. Omstandig probeert hij, in de lobby van hotel Oud London te Zeist, zijn jawoord aan die organisatie te verklaren.

'Tijdens het EK in Engeland deed zich deze mogelijkheid voor. Bij de KNVB verkeerde ik in een comfortabele, redelijk rustige situatie. Er was veel op de rails gezet: de Sport 7-contracten waren gemaakt, maar de zender moest nog beginnen. Het zag er redelijk uit.'

Het liep anders. Zoals Ajax over zijn top raakte, zo verging het het Nederlandse voetbal. 'Ik bestrijd dat we ons hebben laten leiden door de Ajax-euforie. Natuurlijk heeft Ajax het mondiale beeld van ons voetbal bepaald. En natuurlijk heeft het hele Nederlandse voetbal ervan geprofiteerd.

'Maar dat voetbal zo populair is, is niet van de laatste jaren. Eén miljoen actieve voetballers onder zestien miljoen mensen, dat is internationaal ongekend. In de kern is dát gegeven veel meer bepalend voor de toekomst van het voetbal dan het hoogtij bij Ajax. Ik denk niet dat we door de successen van Ajax naast onze schoenen zijn gaan lopen. Nederland behoort bovenaan te staan, daar moet je naar streven.

'Je moet begrippen als beleving en populariteit niet met elkaar verwarren. In Italië, Spanje en Engeland bestaat een ander soort hartstocht voor het voetbal dan bij ons. Maar als je naar de populariteit kijkt, zie je dat het voetbal in Engeland zware concurrentie ondervindt van cricket en rugby. Tennis is in Nederland een grote sport, maar geen echte concurrent van het voetbal, want tennissers zijn vooral voetballers die eens wat anders willen.'

Er is een groot voetbalpotentieel in Nederland. Sport 7 had er zelfs een miljard voor over. Dat bleek overgewaardeerd en leidde tot een faillissement. De markt heeft de verhoudingen teruggebracht. 'Ik vind dat we op het ogenblik een beetje onder onze stand leven. We hebben in een dip gezeten. Maar na de top of the world komt er iets anders, dat is een gulden wet. Nu moet je weer gaan bouwen.'

Er wordt gebouwd met minder geld, op gescheiden locaties - eredivisie, eerste divisie en amateurs gaan hun eigen weg - en de rijke, buitenlandse maatschappijen azen op de beste Nederlandse architecten, hoofduitvoerders en zelfs bouwvakkers. Toch ziet Vogelzang het Nederlandse voetbalgebouw ooit weer het hoogste van Europa worden.

'Ik ben het eens met oud-bestuurder Karel Jansen dat het onzin is te veronderstellen dat Nederland nooit meer de top zal halen. We hebben altijd moeten leven met het gegeven dat onze financiële mogelijkheden geringer zijn dan die in de grote landen.

'Het transfersysteem poetste dat voorheen wat weg. Dat ligt nu met de gevolgen van het Bosman-arrest anders. Clubs trekken meer dan drie buitenlanders aan, maar ook in het oude systeem werden alle toppers weggehaald. Nu gaat het al om de subtoppers, dat is een groot probleem.

'Maar we zouden echt in de fout gaan als we het Belgische voorbeeld zouden volgen. België is volstrekt kapot gegaan door zich te richten op de spelers-import. Je moet je primair op de eigen markt richten. Als je dat niet doet, gaat zeker een land als Nederland daaraan op middellange termijn kapot.

'Clubs denken dat het opleiden van de spelers niet meer rendeert. Op korte termijn is dat ook het geval, maar op de lange termijn helpt het zeker. Je zult je voordelen altijd moeten behouden door je talenten op te leiden. Spelers moeten zich eerst onderscheiden voordat ze kunnen vertrekken. En als Ajax, PSV en Feyenoord gedurende een periode op Europees niveau wat minder presteren, zul je merken dat de topclubs ook minder aan het beste Nederlandse talent trekken.'

Vogelzang gelooft - zelfs na het afketsen van de dubbele Laudrup-deal voor Ajax - nog in de romantiek van het voetbal: jonge spelers zullen de verleiding van gouden bergen kunnen weerstaan als de binding met club, omgeving en land maar sterk genoeg geworteld is.

In de luwte van de Europese top moet een nieuwe Nederlandse aanval worden voorbereid. 'Ons land kan altijd blijven concurreren, als je maar hartstikke creatief blijft in dingen waar je goed in bent. En dat is niet het geld. Daar hoef je geen helderziende voor te zijn.'

Vogelzang - zijn liefde voor Elinkwijk bindt hem voor eeuwig aan het voetbal - gelooft niet dat voetbal bedoeld is 'om winst te maken'. Geld verdienen is niet vies, maar het moet bedoeld zijn om weer te investeren. 'Want landen die enige continuïteit in hun denken aanbrengen, overleven aardig in een wereld waarin opportunisme een grote rol speelt.'

Ajax zou kunnen aangeven, hoe het moet met het voetbal in Nederland. 'Moet de club de korte termijn aanhangen en een elftal kopen dat er direct staat? Want adel verplicht. Of moet Ajax doen wat ze vier, vijf jaar geleden ook heeft gedaan: even risico nemen, een jaar geduld opbrengen en een nieuwe basis leggen.'

Dat lange-termijn denken miste Vogelzang ook in de plannen van de NV Eredivisie die hij onomwonden als 'knoeiwerk' kwalificeert. 'Inhoudelijk is het niet goed. Er is door de NV niet aan het voetbal gedacht. Want wat is er mooier dan een spannende competitie?

'Zolang er op de middellange termijn geen sprake kan zijn van een Europese competitie die los staat van de nationale competities, en de eerste vijf jaar kun je dat vergeten, dan weet je dat de thuismarkt de belangrijkste blijft. Ajax, Feyenoord en PSV blijven door hun achterland altijd topclubs. Puur vanuit het oogpunt van het voetbal moeten de onderlinge krachtsverhoudingen nivelleren. Daar wordt in de plannen van de NV niets aan gedaan.'

Vogelzang betreurt de beperkte omvang van het nieuwe proces. 'Er zou veel meer onder de vlag van de vernieuwing opgeslagen kunnen worden. Het voetbal in Nederland kent al drie besturen, daar is nu nog een vierde bij gekomen. Voetbal in Nederland zou net als in Duitsland in één organisatie moeten zijn samengebracht. Met één directeur en een doorstroming van de basis naar de top. Met amateurs, onafhankelijken en een eerste divisie dus. Er is meer dat je bindt dan je scheidt, zeg ik altijd. Er is vanuit het betaald voetbal te denigrerend gekeken naar de andere sectoren. Het stomste dat je kunt doen, is elkaar onderling bevechten.'

Het klimaat in het profvoetbal is aan het verzakelijken. Vogelzang en de zijnen hebben dat ook zelf op hun geweten. 'Wij spraken over de bedrijfstak en over het product. Achteraf zijn dat verkeerde termen. Ik heb het liever over de sport en over de wedstrijd. We streven naar een gezonde sport, niet naar een gezonde bedrijfstak.'

Geld beheerst de laatste anderhalf jaar de gedachten van het hele voetbal. Sport 7 en de salarisexplosie - elke dag een bericht over de loonstrook van Ronaldo - hebben de aandacht van het voetbal afgeleid. 'Het imago is in het geding. De geldklopperij komt het voetbal niet ten goede, maar het zal zich wel weer normaliseren.'

Sport 7, het failliete gedachtengoed van Vogelzang en zijn klankbordgroep dat hem nog jaren nagedragen zal worden, was niet louter bedoeld om meer geld te verdienen. 'De discussie ging voor negentig procent over de kwaliteit van voetbal op tv. We waren niet tevreden over de manier waarop de sport door de NOS in beeld werd gebracht. Het was te traditioneel, te routinematig.

'Twee weken geleden had ik in Zuid-Afrika een leuke discussie met Ruud Gullit. Wij zien allebei de kracht van de emotie bij sportwedstrijden. Vreugde en verdriet zijn dan zo mooi. Die emoties laten zien en het promoten van duels op tv, voorafgaand en erna, dat was onze insteek in de Sport 7-discussie.

'Achteraf waren we twee jaar te vroeg met onze plannen. Maar de stekker is er door de aandeelhouders toch vooral uitgetrokken omdat de eigen achterban de zender afbrandde. Waarom zouden we onze nek dan nog uitsteken, was de teneur van het laatste gesprek in Bosch en Duin.

'De NOS heeft ten tijde van Sport 7 een aardige kwalitatieve slag gemaakt, maar loopt nu het risico weer af te glijden. De verslaggeving buiten de topwedstrijden bepaalt het beeld van een Mickey Mouse-competitie. Daar ageerden wij destijds tegen. Als je wedstrijden zag die gemaakt werden met één camera, dacht je dat het ook echt om amateurwedstrijden ging.'

Vogelzang zal privé terugkeren naar de amateurs, naar Elinkwijk, de club van de arbeiders van Werkspoor en Demka. Het betaald voetbal zal hij volgen op FilmNet, maar in politie-uniform zal hij niet te beroerd zijn om zijn grote kennis in te brengen, bij voorkeur over de veiligheid.

Nog één hartekreet, voor het Zeister boek dichtgaat: 'In de veiligheid rond voetbalwedstrijden gaat het alleen om beheersmaatregelen, dat er maar niets fout gaat. Het grootste risico dat we in Nederland lopen is dat niemand het lef heeft iets van die maatregelen terug te nemen. Je moet enig risico accepteren, anders blijf je in een vicieuze cirkel waarin alleen maar nog hogere hekken passen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden