Buitenbeentjes in hun thuisland, begrepen in Afrika

De Nieuw-Zeelandse tweeling Zane en Jake Robertson (27) trok tien jaar geleden naar de Riftvallei, om Kenianen het geheim van hun snelheid te ontfutselen. Zane behoort nu tot de rapste lopers ter wereld. Hij voelt zich in Afrika begrepen.

Atleten Zane (links) en Jake Robertson in Iten, Kenia.Beeld Annemieke Jansen021

In een vrolijk getoonzet filmpje, opgenomen in 2014, legt de Nieuw-Zeelandse tweeling Zane en Jake Robertson (nu 27) uit waarom Kenianen zulke goede midden- en langeafstandslopers zijn. Ze weten wat het is om ontberingen te lijden. Ze trainen op grote hoogte. Ze eten natuurlijk voedsel. Ze hebben lange ledematen en lange spieren. Het weer in de Riftvallei, waar de sportkampen zijn, is ideaal om te trainen, de temperatuur schommelt tussen 16 tot 24 graden. De onderlinge competitie is zwaar, een paar duizend atleten aast op de top. Rennen in een groepje, dat helpt ook.

De Robertsons weten waarover ze het hebben. Ze waren 17, toen ze Hamilton aan de Waikato-rivier op het Noordereiland verlieten om zich ruim 10 duizend kilometers westwaarts in Iten te vestigen, een dorpje met vierduizend inwoners op 2.400 meter hoogte. Iten staat te boek als Home of the Champions. Hier hopen hardlopers met het draven op zandweggetjes van rode aarde en eenvoudige baantjes de basis te leggen voor successen elders in de wereld.

De broers rennen na negen jaar afzien in Afrika de continenten af: Europa, Azië, Zuid-Amerika. Voor Zane, getooid met een blonde kuif en een eigentijds sikje, is dit weekeinde Nijmegen een halteplaats, waar hij als een van de favorieten zou deelnemen aan de Zevenheuvelenloop. Een stressfractuur in de heup, afgelopen week opgelopen, belet dat, de dagelijkse inzet van een fysiotherapeut ten spijt.

Lees verder onder de video.

Een nieuwe tegenslag voor de organisatie: nadat Olympisch kampioen Mo Farah uit Groot-Brittannië liet weten dat hij niet kon komen, belde deze week de Keniaan Wilson Kipsang af. Zane Robertson: 'Heel jammer, het had zo'n mooie race kunnen worden. Hier komen grote atleten, dit is een plek om heel hard te lopen.' Hij is zes tot acht weken uitgeschakeld. Jake, ook uitgenodigd, is er evenmin: ook geblesseerd.

Wonen in een cel

Als backpackers kwamen de Kiwi's aan in Kenia. Geen cent te makken. Niet eens een telefoonnummer om iemand te bellen. Ze hadden slechts wat namen van atleten. Ze sliepen eerst in een hutje van leem, in een trainingskamp in Kaptagat. Ze deelden een matras. Ze hakten zelf hout om het eten te kunnen bereiden, voor een vuurtje onder drie stenen. 'Het was eerlijk gezegd awesome. Dit is toch wat je wil, als tiener.'

De Keniaanse hindernisloper Stephen Cherono nam Zane en Jake onder zijn vleugels. Ze verkasten naar het nabijgelegen Iten, waar de omstandigheden wat beter waren. 'Nu kregen we een betonnen kamertje, met tralies voor de ramen en een houten deur vol kieren. Het was een soort cel.'

Ze badderden nog altijd met behulp van een emmer. Elke ochtend stonden ze op om vijf of zes uur, voor zonsopgang, voor een niet al te inspannende training. Na het ontbijt volgde een kort slaapje, waarna wel de grenzen werden opgezocht. 'Het was een beetje experimenteren. Hoeveel moesten we trainen, hoeveel konden we eten? Maar we zaten ook veel gewoon langs de weg om naar het kleurrijke leven te kijken.'

Running Elvis

De Kenianen gaven Zane een bijnaam: Running Elvis. Hij verfde destijds zijn haar zwart. Voelden ze zich er uiteindelijk thuis, als de enige westerlingen die er zo lang zijn gebleven?

'We voelden ons daar meer op het gemak dan in Nieuw-Zeeland. Hardlopers zijn daar buitenbeentjes. Nieuw-Zeelanders houden meer van teamsporten. Met de andere jongens in Kenia jaagden we allemaal hetzelfde doel na: de snelste worden. Maar velen zeiden wel: het gaat jullie niet lukken. We waren ook wel jonger dan de anderen. We hebben soms getwijfeld, in 2009 liepen we zelfs malaria op. Konden we niet beter gewoon een beurs nemen in de Verenigde Staten? Onze ouders in Hamilton hadden vlak na ons vertrek al aanbiedingen van universiteiten ontvangen. Er waren in Iten slechts enkelingen, zoals Stephen, die ons hielpen en in ons geloofden.'

Het duurde even voordat er een eerste oogst was. In 2013 werd Zane 14de op de 5.000 meter tijdens het WK in Moskou. Een jaar later was er een resultaat dat internationaal meer telde: brons op dezelfde afstand tijdens de Commonwealth Games in Glasgow, achter twee Kenianen.

In 2015 liep hij de halve marathon in Marugame, Japan, in 59.47 en was daarmee de vierde niet-Afrikaan die de afstand binnen een uur aflegde. In Rio de Janeiro was hij 12de op de 10 duizend meter. Vorige maand legde hij in Berlijn de 10 kilometer af in 27.28, de op drie na beste seizoenstijd. Jakes prestaties bleven wat meer in de schaduw. Stephen Cherono en de zijnen hadden het al gezegd: het beste komt nog. Het kost zo'n negen jaar om de top te bereiken. Vanaf je 26ste begint het, pieken ga je vanaf je 30ste. 'Ik geloof dat ze gelijk krijgen.'

Zane Robertson en de Keniaan Isiah Kiplangat Koech tijdens de Continental Cup in Marrakech, 2014.Beeld epa

Laagopgeleid en kansarm

Eén verklaring voor het succes van de Kenianen vermeldt de olijke tweeling in het vrolijke filmpje nog niet. Aan de vooravond van de Olympische Spelen in Rio, nadat de internationale atletiekfederatie IAAF deelname van Russische atleten aan Rio had verboden, kwam Zane op sociale media nog met een extra reden: het mogelijke gebruik van doping - al noemde hij uit vrees voor juridische stappen geen landen en namen van lopers.

In een toelichting op het NieuwZeelandse radiostation Newstalk ZB, eind juli: 'Ik weet wat ik heb gezien.' Hij blijft nog steeds bij de beschuldiging, al wil hij niet toelichten wat hij precies heeft waargenomen. 'Ik weet dat er nu onderzoeken lopen, dus dat gaat de goede kant op. Ik wil niet iemand de kans geven iets te verstoppen.'

Enkele maanden na hun aankomst in Kenia, begin 2007, werden de broers benaderd tijdens een wedstrijd in Mombassa. Iemand deed zich voor als een dokter die was gespecialiseerd in sportprestaties. Hij gaf zijn kaartje en zei alles te kunnen leveren wat nodig was om sneller te kunnen lopen.

Zo openlijk als toen, gebeurt het niet meer, zegt Zane nu. 'Het gaat nu vooral om de nieuwkomers. Velen zijn laag opgeleid en kansarm. Ze worden gemakkelijk misleid.'

De beschuldiging kwam hem wel op enkele anonieme bedreigingen te staan. Zane Robertson verdiende een kogel of een necklace lynching: iemand met benzine gevulde autobanden om de nek leggen en die vervolgens in brand steken.

Zane woont en traint intussen in Addis Abeba, Ethiopië. De dreigementen speelden geen rol, bezweert hij. Hij was al eerder vertrokken, zijn vriendin woont er.

Rondom Addis kan hij op nog grotere hoogte trainen, tot 3.000 meter. Hij gelooft ook dat doping er minder speelt. 'Er wordt meer op toegezien. Verboden middelen zijn moeilijker te krijgen. Bovendien speelt religie er een grotere rol. Er is een hoge drempel om bedrog te plegen.'

Kan hij zich nog wel vertonen in Iten? 'Ach, ik heb in Rio atleten gezien die me negeerden, die boos en teleurgesteld waren. Anderen begroetten me als vanouds. Jake woont nog steeds in Iten. Hij zei: Zane, voor de overgrote meerderheid ben je nog oké. Dus ja, ik ga er nog geregeld heen. Ik heb er vrienden genoeg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden