Blijf niet als sporter in de kast, dat vreet energie

De documentaire Out to Win handelt over sporters in de VS en hun coming-out. Oud-zwemmer Johan Kenkhuis weet hoe lastig dit voor veel sporters is.

Al vijf jaar geven de roeiers van de universiteit van Warwick een kalender uit. Naast het inzamelen van geld voor bootonderhoud (en diverse goede doelen), vormen de foto's een statement tegen homohaat.

'Er moeten meer Johannen komen', zegt Boris Dittrich, de voorvechter van rechten voor lhbt'ers (lesbisch, homo, biseksueel en transgender) namens Human Rights Watch. Johannen zijn mannen als ex-topzwemmer Johan Kenkhuis die tijdens hun sportloopbaan uitkomen voor hun homoseksualiteit en die na hun loopbaan vraagbaak en ambassadeur blijven voor de mannen en vrouwen die worstelen met hun geaardheid.

Kenkhuis is opgetrommeld om zich in De Balie te Amsterdam door Dittrich te laten interviewen. Het gesprek vormt de inleiding bij de film Out to Win over de Amerikaanse kramp, om niet te zeggen angst, over de homoseksuele topsporter. De voormalige tennisvedettes Martina Navratilova en Billie Jean King zijn de dragende krachten in de documentaire waaruit blijkt dat het met de acceptatie van homo's niet wil vlotten, ook niet in de sport.

Kenkhuis zegt na het zien van de film dat West-Europa natuurlijk geen Amerika is. 'Maar er is ook hier nog veel werk te doen', bekent de zwemmer die op zijn 17de gevraagd werd naar de VS te verhuizen om studie en topsport te combineren aan de befaamde universiteit van Berkeley. 'Daar zwommen de besten van de wereld.'

Hij ging niet. Hij had er geen goed gevoel bij. Kenkhuis was nog niet uit de kast, 'al voelde ik me wel anders'. Zijn intuïtie zei hem dat hij bij de Cal Bears niet op zijn plaats zou zijn. 'Er was een enorme machocultuur daar. Zwemmers als Gary Hall die hun spierballen lieten rollen. Het leek me geen goed idee.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

'Ik begrijp de vraag om meer rolmodellen wel'

De international Marieke van der Wal heeft weinig problemen gehad toen ze naar buiten trad. Als lesbienne sta je niet alleen in het handbal. Ze was al wat ouder. ‘Tien jaar geleden was het een ding.’

Johan Kenkhuis (R).Beeld ANP Kippa

Vereniging

In Nederland had Kenkhuis, winnaar van olympisch brons en zilver, het gemakkelijker. 'In de nationale ploeg bestond niet echt homofobie. De dag dat ik voor mijn collega-zwemmers uit de kast kwam, kwamen ze allemaal naar me toe om te vragen of zij mij niet beledigd hadden. Enkelen excuseerden zich zelfs. Het verenigde ons team enorm.'

Een geheim meedragen is een zware last, zeker voor een jonge sporters. Zij bouwen vanaf hun 16de aan een carrière en tegelijkertijd aan hun persoonlijke leven. Kenkhuis wordt vaak om raad gevraagd. Hij is er open over: 'Je kunt beter maar snel je coming-out hebben. Het neemt een boel energie van je. Wat denk je als je een drie weken durend trainingskamp hebt en je moet het onderwerp steeds vermijden?'

Kenkhuis vond een manier om zijn 'geheim' naar buiten te brengen. 'Ik vroeg aan de fysiotherapeute Monique Jansen om het op de massagetafel te vertellen aan de leden van ons team. Twee uur later wist iedereen het. Toch wat gemakkelijker dan zelf het woord nemen bij het eten. Dan wordt het zo'n ding.'

'Waarom zo lang gewacht?'

Huub ter Haar schreef in 2008 een boek over tien Nederlandse homo's en lesbiennes. Kenkhuis was volgens Dittrich de enige die tijdens zijn carrière uit de kast was gekomen. De anderen deden dat erna. Kenkhuis: 'Waarom zo lang gewacht? Zo'n groot ding is nu ook weer niet, zeg ik. Zij zullen nu denken: had ik het maar eerder gedaan. Hoe was mijn carrière dan gelopen?'

De zwemmer was in Athene 2004 een van elf 'openly gay' sporters. Op een totaal van 10.500 deelnemers aan de Olympische Spelen is dat een cijfer dat meer dan krom is. Het aantal had rond de honderd moeten liggen. Het tekent de onderhuidse angst, zelfs in tijden met een ogenschijnlijk liberaal klimaat voor lhbt'ers.

In Athene was Ian Thorpe, de Australische zwemkampioen, dé ster. Hij kreeg na zijn carrière grote geestelijke problemen, inclusief ziekenhuisopname. Zijn probleem was zijn geheimgehouden homoseksualiteit. 'Iedereen wist het', zegt Kenkhuis die tegen 'Thorpedo' zwom. 'Maar je vraagt er niet naar. Ian maakte er zelf een probleem van. Zwemmen in Australië is groot, zeker als je als 15-jarige een wereldrecord zwemt. Je moet je homoseksualiteit accepteren. Wat anderen er ook van vinden. Hij worstelde met zichzelf. In combinatie met zijn roem was dat de verkeerde cocktail.'

Zwemkampioen Ian Thorpe.Beeld reuters

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden