Biologische klok tikt mee op Spelen Rio

Op de Spelen van 2016 beginnen veel wedstrijden ongebruikelijk laat. Onderzoek laat zien dat atleten er dan baat bij hebben aan hun biologische klok te sleutelen. Is de sport er klaar voor?

De presentatie van Rio 2016 tijdens de sluitingsceremonie van de Olympische Spelen Londen in 2012. Beeld anp

Nederlandse atleten strijden bij de komende Olympische Spelen niet alleen tegen de stopwatch, maar ook tegen hun eigen biologische klok. Uit nieuw onderzoek blijkt hoe groot het effect van die interne klok kan zijn op de prestaties.

Onderzoekers van University of Birmingham lieten hockeyspelers - onder wie enkele internationals - vragenlijsten invullen om te bepalen of zij ochtend- of avondmensen zijn. Vervolgens deden de proefpersonen op verschillende tijdstippen op de dag een shuttle run test. Sporters rennen dan heen en weer tussen twee lijnen, op het ritme van piepjes die elkaar steeds sneller opvolgen. Hoe langer je het volhoudt, des te hoger je score.

De prestaties schommelden flink in de loop van de dag, schrijven de onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift Current Biology. Zo deden ochtendmensen het rond lunchtijd zo'n 10 procent beter dan om tien uur 's avonds, terwijl avondmensen juist later op de dag piekten.

Een boeiend experiment, zegt Arne Nieuwenhuys van de Radboud Universiteit. Al heeft de universitair docent sport- en prestatiepsychologie ook wat kritische kanttekeningen. Zo is het aantal deelnemers aan het experiment erg klein, waardoor de grillen van individuele proefpersonen flink van invloed kunnen zijn op de gemiddelde uitkomsten.

'Bovendien vraag ik me af in hoeverre proefpersonen gaan handelen naar het stempel van ochtendmens of avondmens. Als jij in zo'n experiment 's morgens moet rennen terwijl je van jezelf weet dat je een avondmens bent, gooi je er aan het begin van de dag misschien eerder met de pet naar.'

Factor

Volgens Nieuwenhuys - die zelf onderzoek doet naar het effect van slaap op de prestatie van topsporters - is de biologische klok echter wel degelijk een potentieel belangrijke factor. 'Stel, het maakt voor de prestaties maar 1 procent uit, of 0,5 procent. Dat betekent voor een topsporter vaak al het verschil tussen goud of niets.'

De Nederlandse olympische ploeg houdt de biologische klokken van de atleten dan ook scherp in de gaten, stelt Maarten Moen. Volgens de sportarts van NOC*NSF zijn de Spelen van Rio in 2016 nu al berucht om de tijdstippen waarop wedstrijden plaatsvinden. 'Veel zwemmers stappen voor hun finale pas na tienen 's avonds op het startblok. Dat is wereldwijd gunstig voor de kijkcijfers en reclame-inkomsten, maar het is een tijdstip waarop zwemmers doorgaans al in bed liggen.'

Strategie

Met de medische equipe is daarom een strategie uitgedacht om 's avonds te kunnen pieken. Al in Nederland beginnen de sporters met leven volgens een ander ritme, door de tijdstippen waarop zij slapen en eten aan te passen. Ook lichttherapie is tegenwoordig standaard, om voor belangrijke wedstrijden met felle lampen de slaaphormonen uit het lijf te jagen.

En als sporters zich bezorgd afvragen of al dat gesleutel aan hun biologische klok wel aanslaat? Moen: 'Dan hoeven ze op de startblokken maar naar links en naar rechts te kijken om te beseffen dat iedereen worstelt met die late starttijden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden