Sport

Biografie Wim Jansen wekt gevoelens van nostalgie

Wim Jansen, de stille en daardoor wat mysterieuze voorbeeldprof van voorheen, presenteerde woensdag zijn biografie. Meesterbrein. Donderdag wordt hij 75 jaar.

Wim Jansen Beeld ANP / Tom Bode Multimedia
Wim JansenBeeld ANP / Tom Bode Multimedia

Wim Jansen, Wimpie voor intimi, vroeger middenvelder van Oranje en Feyenoord, is een kwestie van pure nostalgie. Van weemoedig verlangen naar lang vervlogen tijden, van herinneringen in zwart-wit, een gewonnen Europa Cup in Milaan, en in kleur, verloren WK-finales in München en Buenos Aires.

Voor oudere liefhebbers is hij een icoon van het Nederlandse voetbal, zonder dat hijzelf of zijn familie dat woord gebruiken. Jansen is bescheiden. Gedienstig. Of, zoals ergens in het mooie boek staat: ‘Hij ademde voetbal, maar hij ademde zo zacht dat de buitenwereld het niet kon horen.’

Als het over voetbal ging, als hij vermoedde dat zijn gesprekspartner snapte wat hij bedoelde, kon hij uren praten. Hij was bevriend met Johan Cruijff, die Jansen een van de weinige mannen ter wereld noemde die het waard was om naar te luisteren als het over voetbal ging. Jansen werd de harde schijf van Johan Cruijff genoemd. Hij noteerde en bestudeerde alles, terwijl Cruijff de vrije, intuïtieve geest was.

Functionele techniek

Een voetbaldier. Zo speelde hij ook, met zijn kleine, gedrongen gestalte, de wapperende krullen, de perfecte functionele techniek, zijn vermogen om altijd in beweging te zijn. Of, zoals teamgenoot van toen Rinus Israel zich woensdag uitdrukte, toen de ene na de andere vriend het podium beklom: ‘Wim zag de gaten. Hij wist waar balverlies zou ontstaan. Hij stond altijd op de goede plaats. Hij zag het voetbal geweldig.’

Wim Jansen zelf oogt breekbaar, bij de presentatie van zijn biografie Meesterbrein in de Kuip. Het boek verhaalt juist ook over zijn beginnende dementie, waardoor hij de lancering vooral ondergaat met een glimlach. Hij zit wat aan de kant, bij vrouw Cobie, kinderen en kleinkinderen, en laat zich op verzoek niet interviewen.

Hij behoort tot de generatie die leerde voetballen op straat, altijd op het pleintje bij de Bloklandstraat in het Oude Noorden waar ook Coen Moulijn opgroeide. Zijn moeder liet soms een trosje druiven aan een touwtje naar beneden zakken, opdat hij wat zou eten.

Bewondering

Overal is liefde en bewondering voor Jansen, in het boek zelf, en in de zogenoemde Boardroom van de Kuip. Jan Boskamp, Sjaak Troost, Murdo MacLeod, zijn voormalige assistent als trainer van Celtic. Ze loven hem met een warm hart. Als speler en als mens. Voormalig journalist Maarten de Vos, geciteerd uit het boek: ‘Jansen is het scharnier van een elftal. Speelt hij goed, dan gaat de deur geluidloos open en dicht.’ Collega Jan D. Swart noemde hem een ‘bescheiden primadonna’. Robin van Persie deed altijd extra zijn best als hij zag dat Jansen, die vrijwel altijd op het jeugdcomplex van Feyenoord was te vinden, kwam kijken. Jansen stond altijd op dezelfde plek, bij de cornervlag.

Jansen vormde met Franz Hasil en Willem van Hanegem het legendarische middenveld van Feyenoord, dat in 1970 de eerste Europa Cup voor Nederland won, en later dat jaar de eerste Wereldbeker. Jansen was tevens aanvoerder bij de eerste gewonnen UEFA Cup, in 1974. Toen hij in de nadagen van zijn loopbaan naar Ajax vertrok, omdat Feyenoord hem niet meer hoefde, gooide een jongen bij de Klassieker in de Kuip een ijsbal op zijn oog. Bij twee WK-finales, in 1974 en 1978, was hij basisspeler. Hij veroorzaakte in 1974 de strafschop waaruit de Duitsers 1-1 maakten.

WK-finale 1974: De West-Duitser Bernd Hölzenbein (midden) versiert een strafschop na een tackle van Wim Jansen. Oranje verloor uiteindelijk met 2-1. Beeld ANP / Imago Sportfotodienst GmbH
WK-finale 1974: De West-Duitser Bernd Hölzenbein (midden) versiert een strafschop na een tackle van Wim Jansen. Oranje verloor uiteindelijk met 2-1.Beeld ANP / Imago Sportfotodienst GmbH

Visie

Meesterbrein, geschreven door Yoeri van den Busken, is óók de titel van het boek om zijn visie. In de laatste hoofdstukken in kernachtige zinnen samengevat door Glenn van der Kraan, tegenwoordig als Head of Coaching werkzaam bij Manchester City. ‘Het is een universitaire opleiding’, zei Van der Kraan over de urenlange gesprekken die hij als jeugdtrainer van Feyenoord voerde met Jansen, die jarenlang het ankerpunt van Varkenoord was. Van der Kraan zag de rode lijn in duizenden vellen aantekeningen. Jansen dacht vooral na over opleiding, over altijd in beweging zijn bijvoorbeeld. In de loop aanspelen, op het goede been. Details. Hij zag in een paar seconden of iemand kon voetballen. En dus zei hij tegen zijn zoon, de latere zakenman Wim Jansen junior: ‘Ach, als je er maar plezier in hebt.’

Met Johan Cruijff, een van zijn beste vrienden, trok hij ten strijde tegen de richting van de opleiding van de KNVB, waar ze jonge jongens niet meer om de winst wilden laten voetballen en hun aversie uitspraken tegen jong selecteren. Selecteren kan in de ogen van Jansen niet jong genoeg, en winnen hoort in de topsport ook al bij het jonge leven.

Als trainer zorgde hij begin jaren negentig voor de ommekeer na vele broodmagere jaren bij Feyenoord, waar hij elke functie bekleedde. Later won hij na tien maanden bij Celtic de landstitel, na negen kampioenschappen op rij van Glasgow Rangers. Rangers dreigde het record van Celtic af te pakken en dat kon nooit de bedoeling zijn. Jansen vertrok na één seizoen als ‘legend’, door een conflict met de leiding. Zo was hij. Stil, maar overtuigd van zichzelf.

Wim Jansen. Meesterbrein. Geschreven door Yoeri van den Busken. Uitgeverij Edicola, 22,50. Gebonden versie 32,50.

Actief in twee WK-finales

Wim Jansen is een van de negen Nederlanders die in twee WK-finales speelden. Oranje verloor in 1974 en 1978 van het gastland, West-Duitsland en Argentinië, de tweede keer na verlenging. De andere voetballers met speeltijd in beide finales zijn: doelman Jan Jongbloed, de verdedigers Wim Suurbier, Arie Haan (middenvelder in ‘78) en Ruud Krol, middenvelder Johan Neeskens en de aanvallers John Rep, Rob Rensenbrink en René van de Kerkhof.

Jansen speelde 476 officiële duels voor Feyenoord, waarin hij onder meer de Europa Cup I (tegenwoordig Champions League), UEFA Cup en drie landstitels won.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden