REPORTAGE

Bij Willem II leren ze hoofdrekenen en hooghouden tegelijk

Sneller denken en slimmer bewegen dan de tegenstander is de kern van goed voetbal. Een nieuwe methode voor hersentraining voor jeugdspelers helpt, meent Willem II. 'Onze jongens zijn hierdoor in de wedstrijd veel vrijer in het hoofd.'

Beeld Guus Dubbelman

De tafel van 6 schalt over het voetbalveld. '1 keer 6 is 6, 2 keer 6 is 12, 3 keer 6 is 18', klinkt het uit twintig kelen tegelijk. Rekenles in de openlucht? Nee. Terwijl de jeugdspelers van Willem II (onder 12 jaar) de sommen in koor opdreunen, werken zij in hoog tempo oefeningen af. Met een bal aan een koord.

Het lijkt de voetballers nauwelijks moeite te kosten. Het strakke ritme waarmee zij de zogeheten Sensebal met de binnenkant van hun voet van links naar rechts en van rechts naar links brengen, wordt niet verstoord. De gelijktijdige bewegingen van de groep doen haast Chinees aan. Pas als het team het antwoord van '6 keer 9' opdreunt, maken sommige spelers een rekenfout. Op de achterste rij roept een blonde jongen '56'. Zijn buurman slikt '52' nog net in.

De combinatie van rekenen en voetballen is een vorm van hersentraining. Willem II is de eerste Nederlandse club waarbij die manier van trainen in de jeugdopleiding centraal staat. De Tilburgse eredivisionist is ervan overtuigd dat je voetbalt met het hoofd. Sneller denken en slimmer bewegen dan de tegenstander zijn de essentie van het spel.

De jeugdspelers tellen af van tien naar nul of concentreren zich op rekensommen, terwijl zij onbewust voetbalhandelingen uitvoeren. 'Wij creëren hoogst intelligente voetballers', zegt Frank Scholten, jeugdtrainer en technisch coördinator van de onder- en middenbouw van Willem II. 'Als we deze methode volledig integreren in de club, is Willem II over een aantal jaar een structurele middenmoter in de eredivisie. De zelfopgeleide spelers vertegenwoordigen dan een enorme marktwaarde.'

Twee jaar geleden, op een internationaal jeugdtoernooi bij Ajax, zag Scholten zijn team met 7-0 van de Belgische club RC Genk verliezen. Hij kon zijn ogen niet geloven. 'Genk speelde ons compleet van de mat en won ook met 6-1 van Ajax en PSV. Er zaten patronen in hun spel die ik nooit eerder had gezien. Alles leek zo geautomatiseerd.'

Beeld Guus Dubbelman

Cognitieve methode

De trainers van Ajax en PSV hielden het erop dat de Belgische topclub met een goede lichting spelers naar Amsterdam was gekomen. Scholten besloot de trainer van Genk aan zijn mouw te trekken. Die vertelde hem over de cognitieve trainingsmethode, ontwikkeld aan de universiteit van Leuven. Inmiddels zweren ook clubs als AC Milan, Anderlecht en Metz bij deze cognitieve training.

'We moeten eerst weten hoe onze hersenen functioneren voordat we allerlei trainingsprogramma's aanbieden. Pas als je weet hoe we leren, gaan we beter leren', zegt neurowetenschapper Michel Bruyninckx. De Belg vertaalde namens de universiteit van Leuven de bevindingen naar het voetbalveld.

Ondertussen wandelt Scholten met zijn armen over elkaar om de vijf rijen van vier waarin zijn spelers staan opgesteld. De talentvolle voetballers volgen elke stap die hij zet. Wanneer de trainer zijn hand in de lucht steekt, stopt het team met het opdreunen van de tafel van 6. Alleen het doffe, ritmische geluid van de balcontacten is nog te horen.

Beeld Guus Dubbelman

Eindeloos gaat de bal van de linker- naar de rechtervoet en andersom. 140 keer per minuut. Door een beweging voortdurend te herhalen, worden automatismen gecreëerd. 'Hoe meer balcontacten, hoe meer myeline de hersenen aanmaken: een stof in het zenuwstelsel die ervoor zorgt dat boodschap sneller wordt doorgestuurd. Als de kanalen goed geïsoleerd zijn met myeline, gaat er onderweg minder informatie verloren en schiet die als het ware door de hersenen', legt Bruyninckx uit.

Volgens de theorie van de Belgische onderzoeker hoeft na verloop van tijd niet meer te worden nagedacht over bepaalde handelingen. Die liggen opgeslagen in het langetermijngeheugen. Daardoor is er tijdens wedstrijden meer ruimte in het werkgeheugen, de plek waar informatie binnenkomt. 'De hersenen sturen alle processen in het lichaam aan. Ook de motorische vaardigheden', aldus Scholten, die zich samen met hoofdjeugdopleiding Jan de Hoon de afgelopen twee jaar verdiepte in het brein.

Beeld Guus Dubbelman

Halverwege de training is tijdens een loopoefening het voortdurende geklap van handen te horen. Het ritme is belangrijk, opperste concentratie vereist een goede samenwerking. Als de oefening is afgelopen, vraagt Scholten om applaus. 'Lekker gedaan, boys', zegt hij.

Hoofd jeugdopleiding De Hoon: 'Spelers moeten emotioneel in balans zijn om nieuwe informatie op te nemen.' De informatie slaan de spelers volgens hem het snelst op wanneer zij samenwerken in plaats van het tegen elkaar op nemen. Een leercultuur in plaats van prestatiecultuur.

'Sommige spelers ervaren stress wanneer een competitie-element wordt toegevoegd. Dan raken zij naar binnen gekeerd en kunnen zij merkwaardige keuzes maken', zegt De Hoon. 'Door een positieve vibe te creëren maakt het brein dopamine aan, een geluksstofje. De hersenen gaan openstaan voor nieuwe informatie.'

Veld in zones

In de twee uur per dag dat Willem II de spelers ziet, wil de club wel dat zij informatie absorberen. Die krijgen zij in delen aangeboden. Door te categoriseren denken mensen sneller, weet Bruyninckx. Hij geeft een voorbeeld. 'Schrijf maar eens vijftig namen van dieren op', zegt de Belg. 'En nu geef ik je daarbij de categorieën land, zee, lucht en jungle. Je zult merken dat je dan veel sneller namen vindt.'

Vertaald naar de voetbalpraktijk heeft Bruyninckx het veld in drie vlakken verdeeld: de opbouw-, midden- en aanvalszone. Tijdens de training oefenen de jongens in de verschillende zones vaste patronen. Zodra een speler naar een bepaalde pion loopt, weten zijn medespelers precies wat van hen wordt verwacht.

Het idee is dat spelers tijdens de wedstrijd altijd ten opzichte van elkaar bewegen en voorzien welke loopacties zij van hun teamgenoten kunnen verwachten. Bruyninckx: 'Het voetbalveld is een doolhof dat ontcijferd moet worden.'

Beeld Guus Dubbelman

Maakt Willem II met de cognitieve manier van trainen robots van de voetballers? Juist niet, meent Scholten. 'Onze spelers zijn tijdens de wedstrijd veel vrijer in het hoofd. In het werkgeheugen van de hersenen blijftmeer ruimte over voor creativiteit, omdat zij over bepaalde handelingen niet meer hoeven na te denken. Dat zijn voor hen automatismen geworden.'

Aan het eind van de training vraagt Scholten nog een laatste keer om applaus, waarna de spelers met de bal aan het koord het trainingsveld verlaten. Tevreden stapt de trainer als laatste van de kunstgrasmat.

'Dit team kan het de leeftijdsgenoten van Feyenoord en Ajax nu al moeilijk maken, ook al hebben die clubs individueel veel betere voetballers', zegt technisch coòrdinator Frank Scholten. Hij tikt met zijn wijsvinger tegen zijn slaap. 'Alleen denken onze spelers veel sneller.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden