Magnus Carlsen maakt een rondje langs de speeltafels.

ReportageTata Steel Chess Tournament

Bij het Tata Steel schaaktoernooi in Wijk aan Zee is het gelukkig weer traagheid troef

Magnus Carlsen maakt een rondje langs de speeltafels.Beeld ANP

De schaakgrootmeesters kunnen op het Tata Steel toernooi eindelijk weer met klassieke stukken spelen in plaats van online. Speelplaats Wijk aan Zee mist wel de reuring van het normaal in groten getale aanwezige publiek.

In sporthal De Moriaan in Wijk aan Zee worden deze dagen de uitersten van de vaak toch al gewijde stilte rondom het schaken verkend. De voetstappen van de grootmeesters zijn hoorbaar als ze langs de borden van de tegenstanders slenteren voor een korte inspectie van de stellingen. Een stoel kraakt licht als iemand neerzijgt. Er klinkt een pregnante tik als een gesneuvelde pion tussen de andere buit op de tafel wordt bijgezet.

Gemeten naar de statistiek zucht de 83ste editie van het Tata Steel Chess Toernooi onder het juk van de beperkingen tegen corona. Er is slechts plek voor veertien schakers, de zogeheten Masters. Eenzelfde aantal challengers en de honderden amateurs die altijd van de partij zijn, kregen geen uitnodiging. Publiek, dat zich normaliter rijen dik verdringt voor het podium, is niet welkom. Vorig jaar waren er 30.000 kijkers.

Er is ook winst: de grootmeesters hebben de ruimte. Nagenoeg de volle lengte van de hal is benut voor de plaatsing van zeven vakkundige uitgelichte tafels, met aan weerszijden royale gangpaden. De breedte van de tafels met de borden is vergroot, van tachtig centimeter naar één meter, om voldoende afstand te verzekeren.

Magnus Carlsen is het voorzichtigst. Als de wereldkampioen uit Noorwegen de borden langsgaat, de handen in de zakken, heeft hij als enige steevast een mondkapje op. De regels verplichten het masker slechts als je de zaal verlaat, voor een sanitaire stop of het ophalen van een broodje, koffie of frisdrank. Een vast ingrediënt, al decennia lang, ontbreekt: de pan erwtensoep.

Genoeg ruimte voor de grootmeesters tijdens het schaaktoernooi in Wijk aan Zee. Challengers en amateurs zijn er dit jaar niet bij. Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Genoeg ruimte voor de grootmeesters tijdens het schaaktoernooi in Wijk aan Zee. Challengers en amateurs zijn er dit jaar niet bij.Beeld Jiri Büller / de Volkskrant

Opluchting

Jeroen van den Berg, sinds 1999 directeur van het toernooi, bekent dat hij zaterdag een zucht van opluchting slaakte toen de gong voor de opening klonk. Hij moest de afgelopen maanden voortdurend schakelen. Konden er toch amateurs meedoen? Was dertig man publiek misschien mogelijk? ‘Er zijn heel wat draaiboeken de prullenbak in gegaan.’

Niet eerder was samenstelling van het deelnemersveld zo inspannend. Vorige week woensdag nog meldde zich Daniil Dubov af. De secondant van de Rus had hoge koorts en zelf voelde hij zich ook niet zo lekker. Diezelfde avond benaderde Van den Berg de Duitser Alexander Donchenko, de volgende dag stuurden de organisatoren een auto met chauffeur om hem op te halen in Giessen. De directeur hoopte ook op de komst van Hou Yifan, de sterkste speelster uit China, maar zij kon haar land niet uit.

Hij is niettemin tevreden. ‘Ik heb me vooral tot Europa moeten beperken, maar kijk wat hier zit: de nummers één, twee, vijf en elf van de wereld, aankomend talent en enkele dark horses die zich zullen laten gelden. Dit is het gemengde veld dat we altijd nastreven. Reken maar op veel verrassingen.’

Het aangepaste decor in De Moriaan bevalt hem wel. ‘Het heeft iets magisch, iets mystieks.’ Hij merkte aan de spelers dat ze popelden om weer klassiek te kunnen schaken. Op topniveau zijn er het afgelopen jaar nauwelijks toernooien geweest. Veel confrontaties speelden zich online af, maar daar gaat het er snel aan toe, in de varianten rapid en blitz. Hier is traagheid troef – niet zelden strekken duels zich uit tot in de avond. Van den Berg: ‘Ze snakten ernaar. Eindelijk weer echte stukken, ook.’ Ook de liefhebbers hebben er zin in. De livestream piekte zondag op 40.000 bezoekers. Het vorige record stond op 12.500.

Magnus Carlsen vs Alireza Firouzja. Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Magnus Carlsen vs Alireza Firouzja.Beeld Jiri Büller / de Volkskrant

Strandwandelingen

Omwille van de veiligheid zijn er gewoontes geofferd. Hoewel de spelers en hun secondanten herhaaldelijk worden getest op het virus, is handen schudden aan het begin van de partij taboe. Borden en stukken worden na gebruik ontsmet. Op twee na verblijven alle schakers in dezelfde accommodatie, hotel Het Hoge Duin. Maaltijden krijgen ze bezorgd op hun kamer. Niet alles viel om: strandwandelingen, noodzakelijk om de zinnen te verzetten, zijn toegestaan. Directeur Van den Berg: ‘Het is heel overzichtelijk: hotel, buitenlucht, speelzaal.’ Hij beseft de keerzijde. ‘Het hele dorp zit potdicht. De gezelligheid is weg.’

In café De Zon, om de hoek bij de sporthal, verbijten eigenaren Ard en Carla van Schie de aanhoudende winterse stilte. Januari is met dank aan het schaken altijd een topmaand. Dan verdringen zich elke dag honderd- tot honderdvijftig adepten voor het podium in de zaal achterin, waarop analisten Hans Böhm of Hans Ree de partijen verderop bespreken. Nu is het wachten op de enkelingen die maaltijden komen afhalen. Carla: ‘Het doet best zeer. Ik mis de contacten met de vaste bezoekers. Ze behoren tot de familie. Nu weet ik niet hoe het met ze is.’ Ard: ‘Het is drie keer niks.’

Hotel Sonnevanck, gelegen aan de duinrand, is ook zo’n pleisterplaats. Hier halen gasten de schaakborden na het eten tevoorschijn. Grootmeester Jan Timman zat er geregeld, achter een glas rode wijn. Eigenaar Ferry Mohr: ‘Nergens anders dan in dit dorp is de wereldtop zo benaderbaar. De amateur zit hier pal naast de grootmeester.’ Halverwege vorige maand volgde de ene annulering de andere op. ‘Het is de hele tijd al droefenis. Dit was een extra klap.’ De leegte in de straten doet hem pijn. ‘Het is een apart slag, het schakerspubliek, een tikkeltje nors, in zichzelf gekeerd. Maar als iedereen weg is, mis je ze.’

De Nederlandse grootmeester Jorden van Foreest, voor de derde keer tussen de Masters, is goed te spreken over de uitgeklede versie van het toernooi. ‘Natuurlijk is het jammer dat je niet kunt napraten met familie en bekenden na afloop van de partijen, maar ik ben vooral blij dat we weer kunnen spelen.’ Hij is snel gewend aan de nieuwe opstelling. ‘Het is misschien zelfs beter voor de concentratie. Maar ik kon de vorige keren gemakkelijk het geluid van het publiek wegfilteren. Je hebt van omstandigheden eigenlijk alleen maar last als je slecht staat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden