Bernie Ecclestone: de Trump van Formule 1

'Zonder ruzie geen goede deal'

Bernie Ecclestone maakte van de Formule 1 een miljardenindustrie. Zonder ruzie geen goede deal, is zijn filosofie. Maandag werd de kleurrijke, kille en onvoorspelbare zakenman aan de kant geschoven.

Bernie Ecclestone met zijn ex-vrouw Slavica en dochters Petra en Tamara (r). Beeld epa

Vier maanden lang hielden de nieuwe Amerikaanse eigenaren Formule 1-baas Bernie Ecclestone (86) in spanning. Misschien mocht hij de autosportklasse naar een nieuw tijdperk leiden. Niet dus. Maandag, een aantal uren nadat de overname van de Formule 1 door mediabedrijf Liberty Media definitief was, werd de Brit de laan uitgestuurd.

Zonder mededogen kreeg Ecclestone te horen dat hij vervangen was als baas van de Formule 1. De Amerikanen zien in hun sport geen plaats voor 'Bernie'. Daarmee eindigt zijn veertigjarige tijdperk in de Formule 1. In die periode transformeerde hij de raceklasse van een nichesport tot een miljardenindustrie.

Dat Ecclestone tot een van de invloedrijkste sportpersonen zou uitgroeien, leek bij zijn geboorte onwaarschijnlijk. Bernard Charles Ecclestone groeit op in een klein dorpje in Suffolk, een graafschap in het oosten van Engeland. Hij was een frêle jongen, nagenoeg blind aan één oog vanwege een aangeboren afwijking.

Als visserszoon leeft hij in een gezin waarin weinig wordt gesproken. Op vakantie gaat de familie niet, verjaardagen worden niet gevierd. Als hij iets van zijn leven wil maken, dan zal hij het zelf zal moeten doen.

Hij bezit ondernemersbloed. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft hij twee krantenwijken. Van het geld dat hij verdient, koopt hij oud brood bij de bakker om dat met winst door te verkopen op school. Na de oorlog handelt hij in gebruikte motoronderdelen.

Ecclestone ontwikkelt een goed gevoel voor vraag en aanbod. Hij haalt plezier uit het maken van zoveel mogelijk winst. Hij blijkt een kille zakenman die aan de onderhandelingstafel elke rol kan aannemen. Van Jekyll tot Hyde en alles ertussenin. Zonder ruzie geen goede deal, is zijn filosofie.

Eind jaren veertig stapt hij voor het eerst in een raceauto. Autosport blijft lang zijn favoriete hobby. De Formule 1 komt op zijn pad als hij manager wordt van coureur Stuart Lewis-Evans. Zijn protegé verongelukt in 1958. Ecclestone is aangeslagen. Ruim tien jaar blijft hij weg uit de sport, tot hij terugkeert als manager van Jochen Rindt. Als ook hij verongelukt, stopt hij met managen.

Begin jaren zeventig koopt Ecclestone voor 125 duizend euro het Formule 1-team Brabham. Voor het eerst in zijn leven komen het ondernemen en zijn passie voor racen samen. Midden in de sport, tussen de teambazen, verwondert hij zich over de mentaliteit van zijn collega's. 'De sport was amateuristisch', zei hij in een interview. Teams waren alleen bezig met auto's bouwen en races winnen. Ze wilden niets te maken hebben met het organiseren van de sport.

Beeld epa

Ecclestone ziet als enige de potentie van de Formule 1. Gestaag breidt hij zijn macht uit met hulp van boezemvriend en advocaat Max Mosley. In 1974 verenigt hij de private teams in de zogeheten Formula One Constructors Association waarna hij strijdt om het eigendom van de Formule 1 tegen die andere grote partij, racefederatie FIA.

De Brit charmeert, polariseert en krijgt uiteindelijk met het eerste zogeheten Concorde-verdrag in 1981 wat hij wil: de commerciële rechten van de Formule 1. Het is de coup waarmee hij de sport in handen krijgt. Daarna bepaalt hij de koers. Onder Ecclestone verandert de raceklasse van een sport voor rouwdouwers en waaghalzen in een rondreizende jetsetbiotoop. Hij brengt de sport naar nieuwe markten, zoals Zuidoost-Azië en het Midden-Oosten. Alleen het WK voetbal en de Olympische Spelen trekken wereldwijd meer tv-kijkers.

Buiten de sport ontpopt hij zich als een kleurrijk figuur. Overal waar hij komt, staan fotografen in de rij om het mannetje van 1 meter 63 met zijn getinte ronde brilletje en witte haren vast te leggen. Met omstreden uitspraken haalt hij geregeld het nieuws. Zo sprak hij in een interview in The Times in 2009 met bewondering over de dadendrang van Adolf Hitler (waarvoor hij zijn excuses aanbood) en liet hij zich met regelmaat denigrerend uit over vrouwelijke coureurs in de autosport.

Van perfecte schoonzonen moet hij niets weten. Rebelse coureurs, zoals Max Verstappen, omarmt hij. Zij trekken de fans en sponsoren aan. En daar gaat het om. De Formule 1 is voor hem een bedrijf, geen sport. Geld staat boven traditie.

Door het commerciële succes wordt Ecclestone multimiljardair: zijn vermogen wordt geschat op drie miljard euro. Maar in zijn doen en laten is hij altijd de motoronderdelenhandelaar uit Suffolk gebleven. 'Hij is de succesvolste Britse ondernemer ooit en tegelijk die compleet onopgeleide handelaar in tweedehandsauto's uit Zuid-Londen', zei biograaf Tom Bower over Ecclestone tegen de Britse krant The Guardian.

Beeld Getty Images

Zijn karakter is zijn kracht en zwakte. Net als de autohandelaar die zo af en toe een kilometerteller terugdraait, zo opereerde Ecclestone als Formule 1-baas ook geregeld in grijze gebieden. In 1997 komt hij in opspraak als blijkt dat hij bijna een miljoen euro heeft gedoneerd aan de Britse Labour-partij, waarschijnlijk om invloed uit te oefenen op het politieke programma in het voordeel van de Formule 1.

In 2009 scheidt hij na 23 jaar van zijn tweede vrouw Slavica. De scheiding kost hem naar verluidt een miljard euro, met name omdat hij delen van zijn Formule 1-imperium vanwege belastingtechnische redenen op naam van zijn vrouw had gezet. In 2014 schikt hij in een steekpenningschandaal rond een Duitse bankier voor ruim 92 miljoen euro.

De afgelopen jaren ligt hij onder vuur vanwege het organiseren van races in Bahrein, Azerbeidzjan en China; landen zonder autosporttraditie en met een dubieuze reputatie op het gebied van mensenrechten.

De onorthodoxe koers waarmee Ecclestone de Formule 1 groot maakte, werkt de laatste jaren tegen hem. Met name omdat fans massaal afhaken: sinds 2008 raakte de Formule 1 een derde van het mondiale publiek kwijt, oftewel 200 miljoen kijkers. Mediabedrijf Liberty Media betaalde in september 7,4 miljard euro voor de autosportklasse. Vier jaar geleden was de Formule 1 miljarden euro's meer waard.

Beeld epa

Ecclestone blijft tevergeefs vasthouden aan de methode die veertig jaar werkte: verkoop van televisierechten en deals met circuits. Van nieuwe verdienmodellen moet hij niets weten. 'Ik richt me liever op mannen van70 die geld genoeg hebben. Wie zich op een jong publiek wil richten, moet maar bij Disney adverteren', zei hij in 2014 tegen het Aziatische magazine Campaign.

De man die als eerste de mogelijkheden van de Formule 1 zag, is ingehaald door een snel veranderende wereld. Het is de reden voor Liberty Media voor een Formule 1 zonder Ecclestone te kiezen. Bernie moet met pensioen.

DRIE OPVOLGERS GAAN FORMULE 1 HERVORMEN

Ross Brawn (62 jaar, sportief directeur)

Brawn keert na een afwezigheid van drie jaar terug in de Formule 1. De Brit is een bekend gezicht in de raceklasse en zat in zijn loopbaan op belangrijke posities bij meerdere teams. Hij hielp Michael Schumacher aan een recordaantal van zeven wereldtitels. Brawn moet in de Formule 1 van Liberty Media de schakel worden tussen de directie en teams.

Sean Bratches (56 jaar, commercieel directeur)

De Duitser Bratches maakte bij sportzender ESPN naam als entrepreneur op het gebied van verdienmodellen en het uitdragen van het merk. Volgens Liberty Media liggen er op dat gebied kansen voor de Formule 1 om te groeien. Bijvoorbeeld met het aanbieden van video-on-demand, creatieve sponsoracquisitie en meer aandacht voor sociale media.

Chase Carey (62 jaar, algemeen directeur)

Carey is een gerespecteerde naam in de Amerikaanse mediawereld. Hij begon zijn loopbaan bij mediabedrijf Fox, waar hij aan de wieg stond van Fox Sports en Fox News. Als Formule 1-directeur is hij de belangrijkste man. De Amerikaan heeft Ecclestone het erevoorzitterschap aangeboden, om te kunnen blijven beschikken over de ervaring van de Brit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.