Interview

Basketbal, de rode draad van Obama

Op Hawaii speelde hij al basketbal. Die sport is een 'vette rode draad' in Barack Obama's leven, zegt Alexander Wolff, die er een boek over schreef dat in Amerika de schappen uit vloog. Zijn vriend en collega Mart Smeets zocht hem op.

President Obama loopt naar de West Wing van het Witte Huis, 2009 Beeld Brendan Smialowski / HH

De Amerikaanse schrijver-journalist Alexander Wolff heeft het druk. Eind 2015 is zijn verbazend interessante boek The Audacity of Hoop (De trots van basketbal) verschenen en sindsdien drukken de vele gastcolleges en Q&A's zijn normale werk voor Sports Illustrated, het belangrijkste en beste sporttijdschrift in de VS, bijna weg. Voor veel van zijn journalistieke werkstukken en zeven boeken is Wolff al geëerd met prestigieuze prijzen, maar The Audacity of Hoop lijkt het succes van al zijn eerdere werk te overstijgen. Wolff koppelt daarin het presidentschap van Barack Obama aan het Amerikaanse basketbal.

Het boek begint zo: 'Hetzelfde pad is eerder bewandeld: afkomstig uit Kansas, Afrikaanse invloeden, tot ontwikkeling gekomen in Michael Jordan's Chicago en vervolgens bijval vanuit de hele wereld.' Waarmee Wolff een parallel trekt tussen de levens van de bedenker van het basketbal - de Canadese dominee James Naismith - en de president van de Verenigde Staten: Barack Obama. Wolff, Democraat in hart en nieren, maakt er geen geheim van dat hij fan is van beide mannen.

Het basketballeven van Obama begon 45 jaar geleden. 'Hij kreeg van zijn vader met kerst 1971 een basketbal', vertelt Wolff onderweg naar de zoveelste signeersessie, dit keer in Springfield, Massachusetts: 'Het was de laatste sociale daad van de Keniaanse student en jonge vader, want zoon Barack zag hem daarna nooit meer. Senior overleed in Afrika, zes jaar later. Al snel vond de jonge Barack dat de gift van zijn vader waarschijnlijk een diepere betekenis had, althans: hij voelde dat zo.'

Hij speelde op Hawaii, waar hij opgroeide en voor Punahou High uitkwam. 'Hij was geen uitblinker, meer een introspectieve, leergierige student die alle aspecten van het basketbal wilde leren. Overigens speelde hij onder de naam Barry Obama. Een snelle, linkshandige speler was hij, met soms een goed afstandsschot. Hij had boven zijn bed een poster hangen van Julius Erving, de NBA-ster van dat moment; hij deed mee aan trash talk op het veld en leerde door basketbal het verschil tussen zwart en wit binnen onze maatschappij nog beter en sneller begrijpen.'

Obama met het Olympische vrouwenbastketbalteam van de VS, 2012. Beeld reuters

Wat kon Obama goed?

'Hij was een onrustige bankzitter die meer speeltijd van zijn coach verlangde. Hij heeft niet lang geleden van zijn eigen spel gezegd dat hij als 18-jarige dacht dat hij beter was dan hij werkelijk was. Dat was koren op de molen voor zijn veelal Republikeinse tegenstanders. De reactie was toen meteen: zelfkennis heeft hij tenminste, dat is dan nog mooi meegenomen.'

Obama in Berlijn, met Angela Merkel en NBA-basketballer Dirk Nowitzki, 2013. Beeld Getty

Speelde hij later College Basketball?

'Nee, Obama koos al snel voor studie in plaats van voor het leven van student-atleet. Dat was op Occidental University, in Los Angeles. Wel bleef hij meedoen aan vele pick-upwedstrijden, maar zijn ding was toen al veel meer de anti-apartheidsgroep waarvan hij een vooraanstaand lid was.

'Na zijn overstap naar Columbia University in New York bleef die situatie zo: hij was recreatief gezien een zeer acceptabele speler die het aandurfde om in Harlem op de pleintjes te spelen in de niets ontziende, bijna regelloze wedstrijdjes waar slechts één wet bestond: winners stay. Daar dus, waar verliezers het veld moesten ruimen en karakters snel gevormd of vervormd werden, leerde hij de innercity game, op de harde manier. Later op Harvard, in Boston, ging het precies zo: studie eerst, basketbal in de avonduren.'

Het idee van Alexander Wolff om over Obama en basketbal te schrijven, ontstond min of meer vanzelf. 'Vlak voor zijn eerste termijn ben ik begonnen met het verzamelen van verhalen en feiten. Ik heb dingen opgeschreven en bij elkaar gehouden, en opeens bleek dat door het hele werk van deze president van de USA een vette rode draad loopt die 'basketbal' heet. In 2012, bij zijn herverkiezing, ben ik systematisch gaan werken en heb ik alles wat hij deed en wat maar enigszins basketbal-georiënteerd was, opgeslagen. Ik denk dat ik zeven jaar aan het boek heb gewerkt, drie jaar daarvan fanatiek en geordend. Het ging me steeds meer boeien, want er kwamen van die prachtige verhalen los.'

Mart Smeets

Mart Smeets (1947) speelde tot 1972 basketbal bij de Levi's Flamingo's in Haarlem, waarmee hij drie keer kampioen van Nederland werd. Kwam zeven keer uit voor het Nederlands team. Vanaf 1973 maakten hij en zijn broer Peter Smeets negentien afleveringen van het in basketbalkringen vermaarde Basketbal Jaarboek, dat helemaal door Mart Smeets werd volgeschreven. Na zijn entree bij Studio Sport, in 1973, specialiseerde Smeets zich in schaatsen en wielrennen, maar hij bleef ook basketbal verslaan. Momenteel geeft hij voor Ziggo Sport commentaar bij wedstrijden in de NBA, de Amerikaanse profcompetitie die hij al vijftig jaar intensief volgt.

Zoals?

'Bij een G8-top liet gastheer Silvio Berlusconi in Italië speciaal een half basketbalveld aanleggen bij het hotel waar Obama verbleef. Het was een knipoog en een douceurtje van een voetbalfan voor een basketballiefhebber. Obama heeft er een paar keer op gespeeld, 's ochtends vroeg, vóór de vergaderingen met zijn staf. Angela Merkel ontving Obama in Berlijn en was zo verstandig Dirk Nowitzki, de beste Duitse NBA-speler ooit en held van NBA-kampioen Dallas Mavericks in te laten vliegen. Samen met Nowitzki ontving ze Obama ten overstaan van vele, vele camera's. Obama en Dirk groetten elkaar als bloedbroeders.

'Hij bezocht de troepen in Koeweit. Je weet hoe dat gaat: erheen vliegen, wat toespraken houden, eten met de militairen en snel weer terug. In Koeweit werden de troepen gepresenteerd op een grote binnenplaats van een kazerne. Er was een basketbalveld en er lag een bal. Of het opzet was, weet ik niet, maar Obama pakte de bal op, liep dribbelend naar de kop van de bucket en terwijl honderden manschappen en mensen van de hogere legerleiding begonnen te juichen, gooide hij één maal in de richting van de ring... juist, zoals het hoort, swisch: erin. Driepunter. Hij liep rustig weg, zonder show. Goede linkshandige schutter.'

In je boek beschrijf je ettelijke wedstrijdjes die Obama met zijn adviseurs, raadgevers en medewerkers speelde. Een ongekend fenomeen voor een Amerikaanse president die zo'n drukke baan heeft.

'Waar hij ook verblijft, hoe druk zijn programma ook is, Obama plant tijd in om een uurtje te spelen. Zijn entourage weet dat en doet mee. Er zitten overigens vrij goede ex-College-spelers in die groep. Er zijn nooit vreemden bij zulke pick-up games, geen pers, soms de staffotograaf van het Witte Huis. Mede door hem heb ik Obama's reis door basketballand kunnen maken; de foto's zijn de stille getuigen die als basis voor de verhalen dienden.

'Het is grappig dat hij zich, op één foto na, nooit in korte broek liet fotograferen als hij basketbal speelde. Hij draagt altijd een grijze sweatpant. Waarom? Men zegt dat hij niet tevreden is met zijn te dunne benen. En hij zorgt er altijd voor dat hij shirts draagt zonder opdruk. Geen reclame, geen grappige teksten... soms wel eens iets voor een goed doel. Hij draagt waarschijnlijk Nike basketbalschoenen, maar niet met opzichtige swooches of de naam erop. Hij speelt bijna altijd in het grijs, licht en donker.'

Alexander Wolff

Alexander Wolff (1957) is historicus en de belangrijkste basketbaljournalist van Amerika. Sinds 1980 schrijft hij voor Sports Illustrated. In 2002 verscheen van hem Big Game, Small World, over basketbal wereldwijd. The Audacity of Hoop - Basketball and the Age of Obama is een onderzoek naar de rol van basketbal in het leven van Obama en de invloed van Obama op het Amerikaanse basketbal, 'the American game'.

Heb je Obama gesproken voor dit project?

'Nee, wel in een eerder stadium, dus hij wist wie ik was; maar een verzoek om eens rustig te gaan zitten en alles in kaart te brengen, vond geen gehoor. Dat vond hij kennelijk te ver gaan. De foto's zijn de bewijzen van zijn goede gedrag, voor de rest moest ik zelf gaan spitten in zijn entourage. Hij maakt geen geheim van zijn liefde voor deze sport, tijdens ontmoetingen met speelsters en spelers komt hij enthousiast en gedreven naar voren, hij bezoekt wedstrijden, laat zich soms interviewen en bespreekt dan echt de wedstrijd: hij weet waar hij het over heeft.

'Acht jaar geleden vulde hij voor het eerst een zogeheten bracket in. Dat is een gewoonte in de VS als March Madness begint, de drie weken durende finales van het College Basketball. Miljoenen Amerikanen vullen dan hun formulier in en wedden om een paar dollar. Ineens deed hij dat ook. Voor de televisie nog wel, op een heel geestige manier, bij ESPN, dat uiteraard zeer verguld was met deze geste, want sindsdien is een speciale uitzending gewijd aan 'Barack's bracket'. Dat programma trekt enorm veel jongere kijkers.'

Ging Obama die eerste keer niet een beetje in de fout? Zoiets herinner ik me.

'Ja, hij deed alleen de mannenbracket. In feite was dat niet zo gek, want dat doet heel Amerika. Opeens besefte hij dat hij de vrouwen vergeten was. Hij bood niet alleen publiekelijk zijn excuses aan, maar verdiepte zich erin en kwam het jaar erop terug met goede, scherpe analyses en veel humor. De vrouwenbasketbalwereld accepteerde zijn excuses. Overigens had hij in dat eerste jaar de winnaar goed: North Carolina. In de volgende zes jaar zat hij er steeds heel goed bij, maar niet tot en met de winnaar. De uitzendingen bleven geweldig leuk om naar te kijken.'

Hoe reageerden zijn tegenstanders?

'Het Republikeinse kamp vloekte en gromde eerst, maar na drie jaar begonnen daar ook senatoren en kandidaten voor hoge posities met hun brackets in de openbaarheid te komen.'

Het Witte Huis heeft altijd nationale kampioenen uit alle bekende sporten ontvangen, maar basketballers hebben duidelijk een streepje voor, zegt Wolff. 'Hij toont niet alleen zijn interesse, maar ook zijn inzicht in de sport. LeBron James voelde dat prima aan toen hij Obama bedankte voor de felicitaties bij de winst van de Miami Heat met de typische innercity basketbalwoorden: It's your world, man. In zijn sportieve vriendenkring bevinden zich veel NBA-spelers, oud en nieuw. Het is een bekend gegeven dat Obama graag de rust van een golfpartij op een vroege zondagochtend zoekt samen met Alonzo Mourning, de voormalige ster van Miami Heat.

'Michelle Obama werkt met een aantal toppers uit de NBA aan langlopende projecten om de kansarme Amerikaanse jeugd aan gezond eten te krijgen. Daarbij gaat ze op een enorm vrije manier om met mannen als LeBron James, Dwyane Wade en Stephen Curry, alsof ze die jongens al jaren kent - en waarschijnlijk is dat ook zo, omdat de Obama's naar de NBA en de NCAA kijken en Barack vermoedelijk thuis ook zijn kennis etaleert.'

Zit basketbal in de VS in de Democratische hoek?

'Basketbal, met zijn hoge gemiddelde aan zwarte spelers aan de top, is inderdaad zwaar Democratisch en pro-Obama. Het is interessant om te zien wat die mensen nu gaan doen; kiezen ze voor Clinton of voor Sanders?'

En de andere sporten?

'Football en honkbal zitten centrumrechts, golf is puur Republikeins, net zoals Nascar, autoracen dus; en ijshockey lijkt me in de centrumliberale kringen van vooral de Canadese politiek te huizen.'

Heb je reacties gekregen uit welke politieke hoek dan ook?

'Mijn boek zal niet op FOX besproken worden, dat is zeker; en ik heb schrikbarend ordinaire verwijten uit het publiek over me heen gekregen. De bekende zaken overigens. 'Wat een onzin aan deze man zoveel aandacht te besteden' of 'Waarom al dat werk voor zo'n verliezer?' of 'Zonde van het papier dat gebruikt is voor zo'n ...' en dan een racistisch scheldwoord. Niet echt iets om me druk over te maken.'

Toch: door dit boek te schrijven lijk je als journalist en schrijver partij te kiezen. Dat komt niet vaak voor in de sport, noch in de journalistiek.

'Ik heb Obama beschreven via de verhalen die ik heb opgetekend uit gesprekken met honderden mensen. De foto's van Witte Huisfotograaf Pete Souza en ander archiefmateriaal maken het plaatje van een fanatieke basketbalfan heel duidelijk. Dit is Barack Obama, de 44ste president van de VS, die basketbal als vervoermiddel door zijn presidentiële leven gebruikte.'

Heeft Obama gereageerd op het boek?

'Niet persoonlijk, maar ik heb via twee bronnen uit het Witte Huis gehoord dat hij knikkend en lachend heeft zitten lezen.'

Alexander Wolff: The Audacity of Hoop - Basketball and the Age of Obama. Temple University Press; 224 pagina's; circa 25 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden