REPORTAGE

Bakoe verbergt zijn lelijke kanten

Tijdens de Europese Spelen wil de hoofdstad van Azerbeidzjan vooral goed voor de dag komen. Armoe is verdwenen achter hoge muren, politieke activisten het zwijgen opgelegd.

Veiligheidsagenten in het Tofiq Bahramov Stadion in Bakoe, waar de Europese Spelen worden gehouden. Beeld Frank Schall

Fort Bakoe is niet bij alle poorten optimaal beveiligd. De deuren van het Tofiq Bahramov Stadion staan wagenwijd open, dinsdagochtend. Dure Porsches parkeren achter het hek naast gedateerde Lada's. Eerder zijn de handboogschutters in actie gekomen in het stadion, maar voor hen zit de eerste editie van de Europese Spelen er alweer op. Het schietveld wordt afgebroken door vrijwilligers.

De versoepelde beveiliging staat haaks op de status van politiestaat die het organiserende Azerbeidzjan deze dagen uitstraalt. We kunnen zonder enige controle doorlopen naar de vip-boxen van het prachtig verbouwde stadion, dat is vernoemd naar de enige Azerbeidzjaan die de sportwereld tot de 21ste eeuw kende: grensrechter Bahramov. Hij was de man die in de finale van het WK voetbal 1966 de tweede goal van de Engelse spits Geoff Hurst goedkeurde. Over die bal op de onderkant van de lat wordt in het verliezende Duitsland nog altijd gediscussieerd.

Azerbeidzjan is tot meer in staat. Dat is de boodschap voor de wereld, in elk geval voor Europa. De mooie stadions en ijverig vegende en poetsende vrijwilligers zijn onderdeel van een façade. Niemand mag de lelijke kant van miljoenenstad Bakoe zien. Armoedige gebouwen en vervallen terreinen worden verborgen achter grijs gepleisterde, metershoge muren - net zoals Peking dat deed tijdens de Olympische Spelen van 2008.

Het vernis wordt er dik opgesmeerd, mede dankzij de grootschalige inzet van de gevreesde nationale politie. De mannen die de voorbije jaren honderden politieke activisten in het land hebben aangepakt, beveiligen de sporters, bezoekers en officiële rapporteurs.

Zo ziet Bakoe er momenteel uit. Op het eerste gezicht klaar voor de Spelen. Beeld epa

Politieaanwezigheid

Het doet denken aan de beveiliging bij de Spelen van Athene in 2004, enkele jaren na de aanslagen van 11 september. Die kostte destijds een miljard euro extra. Nu lijkt de dreiging minder acuut aanwezig en rijst het vermoeden dat het korps ook gebruikt wordt als grootschalig werkgelegenheidsproject. Er lopen mannen in allerlei soorten uniformen rond: in hard blauw, grijze pakken met rode stropdassen of in gele hesjes.

In de stad patrouilleren politiemannen op elke straathoek. Overal zijn kleine kantoortjes van 2 bij 2 meter van waaruit straten worden gecontroleerd. Metrostations herbergen bureaus van de Polis. Hier kom je liever niet in aanraking met justitie.

In metrowagon 8167 zitten vier bewakingscamera's in de zoldering geschroefd. Fotograaf Ad Nuis, die al jarenlang geregeld in Bakoe komt, zegt smalend dat ze 'voor onze veiligheid' zijn geïnstalleerd. Hijzelf werd vorige week een halfuur vastgehouden op het politiebureau omdat hij in de metro was gezien met opnameapparatuur van de VPRO-radio. Toen hij het treinstel uitstapte, werd hij meegenomen. Het liep met een sisser af.

Afluisteren is er overigens niet bij in de metro. De wagons, uit de jaren zestig, maken enorm veel lawaai.

In de bovenwereld is het transport aanmerkelijk comfortabeler. Met bussen van Duitse makelijk rijden we over de geel gearceerde Bakoe2015-banen. Zelfs als er slechts twee passagiers in zitten, wordt de touringcar voorafgegaan door een politieauto met zwaailicht, een snelle BMW uit de 3-serie. Op kruispunten houden agenten met rode signaalstokken de rest van het verkeer tegen. In deze oliestaat houden ze van geoliede operaties.

Het asfalt op die fraaie routes is deels neergelegd voor de Formule 1 die per 2016 van Bakoe een racestad zal maken. Het contrast met de binnenstad is opmerkelijk, daar is elke wandeling een bezoeking. Grote gaten in het trottoir vergen oplettendheid om een enkelblessure te voorkomen.

Bakoe 2015

Bekijk hier de slideshow 'Bakoe klaar voor Europese Spelen'.

Rust

Het sporttoernooi vindt in alle rust plaats. De enkele activist die in het land van de presidentiële familie Alijev nog voor de mensenrechten durfde op te komen, zit vast. Leyla en Arif Yunus, de ouders van de naar Nederland gevluchte activiste Dinara Yunus, waren in 2014 de prominentste slachtoffers van het regime. Zij belandden zonder vorm van proces in de gevangenis.

Een van hun medestanders, Emin Huseynov, directeur van het Instituut voor Persvrijheid in Azerbeidzjan, mocht profiteren van alle media-aandacht voor de Europese Spelen. Hij vluchtte vorig jaar naar de Zwitserse ambassade in Bakoe en zat daar tien maanden vast. Op de avond van de openingsceremonie vloog Huseynov met de Zwitserse minister van Buitenlandse Zaken, Didier Burkhalter, het land uit. Zwitserland verleende hem politiek asiel.

Het is misschien een teken van goede wil dat Azerbeidzjan hem liet gaan, maar weinigen geloven in een structurele verbetering van de mensenrechtensituatie in het land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden