Atletiek verliest met afscheid Usain Bolt haar godenzoon

Aan vrolijke danspasjes waagde Usain Bolt zich niet. Een dolletje met de mascotte bleef achterwege. Zijn karakteristieke overwinningspose nam hij slechts eenmaal in, op verzoek van fotografen, aan het eind van een uitgesponnen ereronde die het midden hield tussen een afscheidstocht en een rouwdienst. Het Olympisch Stadion van Londen was toen al bijna leeggelopen.

Usain Bolt tijdens de finale van de 100 meter hardlopen op het WK atletiek in het Olympisch Stadion in Londen.Beeld anp

De snelste man op aarde zal Bolt voorlopig blijven, wellicht zelfs voor eeuwig. Maar de onvoorstelbare snelheid bleek zaterdag voorgoed uit zijn lichaam verdwenen. Hij oogde stram, kwam slecht uit de startblokken en slaagde er niet in zijn rivalen schrik aan te jagen met zijn meterslange passen, ondanks de hartstochtelijke steun van 60 duizend toeschouwers die hem een laatste zege toewensten.

Bolt kwam als derde over de streep, zijn laagste klassering in 85 races over 100 meter en zijn enige nederlaag tijdens een kampioenschap. Na drie olympische en drie wereldtitels bleek de bronzen medaille het slotakkoord van een atletiekloopbaan die zijn gelijke niet kent. De 200 meter, waarop hij vier wereldtitels en driemaal olympisch goud veroverde, had hij al afgezworen na de Zomerspelen van Rio de Janeiro.

'Het spijt me dat ik het niet beter heb kunnen doen, maar zo gaat het soms', zei de Jamaicaanse wereldrecordhouder tegen zijn verdrietige fans. Hij kreeg het woord van de stadionspeaker, niet de boosdoener die het afscheidsfeest verstoorde. Justin Gatlin, de 35-jarige Amerikaan die al olympisch (2004) en wereldkampioen (2005) werd toen Bolt op Jamaica deelnam aan scholierenwedstrijden, verdween zonder een ereronde te lopen in de catacomben, uit vrees dat hij zou worden uitgejouwd.

Vanwege zijn twee dopingschorsingen zien veel Britse toeschouwers Gatlin als een prins der duisternis, de belichaming van het kwaad in de atletiek. Hij werd voor elke race uitgefloten, alsof de toeschouwers voorvoelden dat hij de macht van hun Jamaicaanse zonnegod zou breken. Gatlin won in 9,92 seconden, voor de Amerikaanse studentenkampioen Christian Coleman, 9,94, en Bolt, die bleef steken op 9,95.

Dat Gatlin leed onder het boegeroep bleek meteen na de finish van de 100 meter. Met een woedende blik keek hij de tribunes in. Het vuur spatte uit zijn ogen terwijl hij een vinger op zijn lippen legde, ten teken dat de toeschouwers dienden te zwijgen. Een ander gebaar viel minder op. Hij knielde voor Bolt bij wijze van eerbetoon.

Tijdens hun lange omhelzing op de baan zei Bolt volgens Gatlin dat hij de de fluitconcerten niet verdiende. Ook later bleek de wereldrecordhouder niet haatdragend. 'Hij heeft zijn straf uitgezeten', was zijn droge commentaar. Als student werd Gatlin een jaar geschorst omdat hij geen dispensatie had voor een medicijn tegen de concentratiestoornis ADHD. In 2006 werd hij voor vier jaar uitgesloten vanwege een verhoogde testosteronwaarde. De straf viel hoog uit, omdat het zijn tweede vergrijp betrof.

Bolt in cijfers

9,58 Wereldrecord 100 meter
19,19 Wereldrecordhouder 200 meter
6 Olympisch goud op de 100 en 200 meter
7 Wereldtitels op de 100 en 200 meter
85 100 meters gelopen
5 Niet gewonnen in finales (4x tweede, 1x derde)
55 Keer onder de 10 seconden
1 Diskwalificatie (finale WK 2011)

Bolts nuchtere opvatting over Gatlin is meer dan een kwestie van beleefdheid. Hij besefte jaren geleden al dat de tweestrijd met de Amerikaan de 100 meter voorzag van een duel tussen Goed en Kwaad, zoals de Britse tabloids het graag afficheerden. Bovendien wakkerde Gatlin op cruciale momenten Bolts eerzucht aan met provocerende opmerkingen.

Uit de documentaire 'I Am Bolt', uit 2016, blijkt hoeveel moeite het Bolt kostte om zich te houden aan het spartaanse trainingsregime van zijn coach Glen Mills. Tweemaal daags trainen, verantwoord eten, geen dansfeesten tot vroeg in de ochtend: het stuitte hem tegen de borst. 'Het is niet zo leuk als vroeger was', verzucht hij. 'Hoe ouder ik word, hoe minder leuk het is.'

Het vooruitzicht dat Gatlin in Rio de Janeiro voor de tweede maal olympisch goud kon winnen op de 100 meter, evenveel als Bolt, motiveerde de Jamaicaan tot op het bot. Bij de WK van 2015 had hij al bijna verloren: het verschil bedroeg op de streep slecht 0,01 seconde. In Rio liet hij dat niet gebeuren. Hij veroverde zijn derde goud met 0,08 seconde voorsprong op Gatlin.

Usain Bolt met zijn eeuwige rivaal Justin Gatlin na de 100 meter in Londen.Beeld anp

Dat er sleet om zijn lichaam zat, kon Bolt evenwel niet verhullen. Na zijn wereldrecord uit 2009 (9,58) won hij elke titel in een iets minder snelle tijd. In Rio de Janeiro volstond 9,81. Coach Mills stelde dat hij zelfs dat hij zich pas in zijn laatste jaren een groot kampioen toonde: hij won wedstrijden die hij behoorde te verliezen.

In de aanloop naar zijn laatste WK protesteerde zijn lichaam nog heviger dan de afgelopen jaren gebruikelijk was: om zijn tegenstanders geen hoop te geven, probeerde hij zijn klachten geheim te houden. Vooral de chronisch aandoening van zijn rug veroorzaakte problemen. Bolt heeft scoliosis. Zijn ruggengraat is vergroeid en vertoont een banaanachtige curve.

Drie wedstrijden liep Bolt slechts in de aanloop naar Londen, met 9,95 als snelste tijd. Hij trachtte zelfvertrouwen uit te stralen. Op een persconferentie voor de WK blufte hij dat hij als 'onverslaanbaar' de geschiedenis zou in gaan. Hij ontleende zelfvertrouwen aan het feit dat hij sinds 2008, de Zomerspelen van Peking, zijn beste prestaties altijd leverde als de druk het hoogste was: in finales van kampioenschappen.

Ditmaal liep niet hij zijn beste seizoenstijd, maar Gatlin, de oudste man die wereldkampioen sprint is geworden. Dat de Amerikaan minder versleten is dan Bolt kan met zijn schorsingen te maken hebben. 'Zijn lichaam heeft minder kilometers gemaakt, minder klappen gekregen', zei sprintcoach Rana Reider twee jaar geleden. Maar sprinters gaan tegenwoordig ook langer mee. 'We begrijpen steeds beter wat ze nodig hebben qua fysiotherapie, trainingsbelasting en jaaropbouw. Dat maakt een enorm verschil.'

Voor de atletiek is het afscheid van Bolt, die komend weekeinde alleen nog de estafette loopt, een onoverkomelijke aderlating. Hij oversteeg de sport, zoals Roger Federer het tennis en Muhammad Ali het boksen. Hij wist wereldwijd toeschouwers naar stadion en beeldbuis te lokken en aan zich te binden. Hij bracht ze in een uitzonderlijke gemoedstoestand, een vorm van eensgezindheid die sterker was dan het nationale chauvinisme dat sport vaak kenmerkt: de titels werden hem gegund.

Als de WK-finale een indicatie is, dan keert met het vertrek van Bolt de ernst terug op de sprint. Grimmige gezichten, strak van concentratie: dat wordt de norm. Verdwenen is het rituele spel van de publiekslieveling met de camera, de expressieve armgebaren die meer zelfvertrouwen suggereerden dan bleek uit zijn nerveuze oogopslag. Niet langer is de 100 meter de opmaat tot een explosie van vreugde.

Uit de Bolt-documentaire blijkt dat zijn uitgelaten gedrag na een race een element van bevrijding had. Voorbij was de rituele pijn van de dagelijkse training, weg waren de strikte leefregels van de topsport. Dat gevoel overheerste bij hem ook zaterdagavond. Hij verlangt ernaar zijn dagen op Jamaica in ledigheid te slijten: op het strand, in de nachtclub, aan de dominotafel. De sprinter is uitgeraasd, de luiaard krijgt vrij spel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden