NieuwsCaster Semenya

Atlete Semenya verliest zaak tegen het verplicht verlagen van hormoonwaarden

Caster Semenya kan haar olympische titel op de 800 meter definitief niet verdedigen in Tokio. De 29-jarige atlete uit Zuid-Afrika heeft haar zaak verloren bij het hooggerechtshof in Zwitserland.

Caster SemenyaBeeld REUTERS

Semenya voerde een juridische strijd tegen nieuwe regels van de internationale atletiekfederatie World Athletics. Vanaf mei 2019 moeten atletes die uitkomen op de afstanden tussen de 400 meter en de mijl onder een bepaalde testosteronwaarde blijven om mee te mogen doen. Als vrouwen boven die norm zitten, moeten ze medicijnen slikken om hun hormoonwaarden naar beneden te krijgen. In de atletiek wordt daarmee een poging gedaan om onderscheid te maken tussen man en vrouw, een grens die niet altijd duidelijk te stellen is. 

Semenya is geboren met een afwijking waardoor zij zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken bezit. Ze maakt een - voor vrouwen -  hoge dosis testosteron aan. Dat geeft volgens de atletiekfederatie een oneerlijk voordeel ten opzichte van haar concurrenten. Veel testosteron betekent sterkere botten en spieren, dus betere sportprestaties.

De Zuid-Afrikaanse staat symbool voor een probleem dat de atletiek overstijgt. Ook in andere sporten weten sportbonden niet wat ze aanmoeten met interseksuele sporters. Deze morele dilemma’s spelen ook rondom transvrouwen die aan topsport doen. De verwachting is dat het Internationaal Olympisch Comité (IOC) na de Spelen van Tokio het voorbeeld van World Athletics volgt om de vrouwensport te beschermen. De sportwereld probeert dit al meer dan een halve eeuw op verschillende manieren te doen. In 1950 werd de Nederlandse sprintster Foekje Dillema uitgesloten van wedstrijden omdat ze, zo kreeg ze te horen ‘geen meid was'. 

Semenya vocht de regel al eerder tevergeefs aan bij het internationaal sporttribunaal CAS. Het lijkt onmogelijk geworden om nog iets aan de situatie te doen, ondanks grote bezwaren vanuit mensenrechtenorganisaties zoals Human Rights Watch, die de nieuwe realiteit discriminerend vindt. Semenya wil geen medicijnen nemen omdat ze is opgegroeid als vrouw en er pas als professioneel sporter achterkwam dat ze een afwijking heeft toen ze aan een vernederende geslachtstest mee moest werken. Ze wil haar sport beoefenen zoals ze geboren is.

De tweevoudig olympisch kampioene op de 800 meter is niet van plan om het lopen op te geven. Semenya legt zich sinds vorig jaar toe op de 200 meter, de beste afstand van tweevoudig wereldkampioene Dafne Schippers. Op de sprintafstanden gelden geen beperkingen omdat wetenschappers hebben onderzocht dat de afwijkende testosteronspiegel vrouwen vooral voordeel oplevert op de middellange afstanden. De 200 meter lijkt echter te kort voor Semenya, die nog niet sneller liep dan 23,49 seconden. Met die tijd ligt ze mijlenver achter Schippers, die in 2015 wereldkampioen werd in 21,63. De limiet voor Tokio is 22,80.

Door de nieuwe regelgeving ziet de wereldtop op de 800 meter er compleet anders uit. Meer ‘Semenya’s’ blinken uit op het onderdeel. Het volledige podium van Rio zal in Tokio niet aan de start verschijnen, tenzij Francine Niyonsaba, zilver in Rio en Nyairera Wambui, olympisch brons, wel medicijnen willen nemen.

De carrières van deze vrouwen lijken geruïneerd te zijn. Op 3 mei 2019, vijf dagen voordat de nieuwe regels in werking traden, liep het drietal op de Diamond League in Doha de laatste 800 meter zonder hormonenremmers. Semenya won met overmacht. Ze zette met 1.54,98 de beste jaartijd neer. Niyonsaba (die zilver won in Doha) liep daarna geen enkele wedstrijd meer. Wambui (zesde) probeerde het een maandje later nog op de 200 meter. Haar snelste tijd, 24,82, kwam niet in de buurt van de wereldtop.

Op de WK in het najaar van 2019 zag het podium op de 800 meter er compleet anders uit. Halimah Nakaayi uit Oeganda werd wereldkampioene in een tijd die ruim drie seconden onder de beste jaartijd van Semenya zat: 1.58,18. Het nummer was voor het eerst in lange tijd weer spannend geworden. 

De Zuid-Afrikaanse heeft de 800 meter gedomineerd sinds ze als 19-jarige vanuit het niets de wereldtitel won. Ze haalde twee olympische titels, in 2012 en 2016. Het goud van 2012 werd haar pas drie jaar later toegewezen nadat de Russische winnares op doping werd betrapt. 

Semenya legt zich niet neer bij de beslissing van het Zwitserse hooggerechtshof, al zijn er geen juridische mogelijkheden meer over om de regels aan te vechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden