Angstcultuur in voetbalwereld verlamt FIFA-verkiezing

Maandag sluit de inschrijftermijn voor het voorzitterschap van de FIFA. Michel Platini leek de buit binnen te hebben. Sinds zijn tijdelijke schorsing is dat verre van zeker. De roep om verandering is sterk, maar Platini houdt de Europese bestuurders in gijzeling.

Sepp Blatter. Beeld getty
Sepp Blatter.Beeld getty

Het loopt tegen 10 uur in de avond als Ramon Vega (44) in de lobby van het Starling-hotel in Genève zijn longen leegblaast. De voormalig international, die met Zwitserland verloor van Nederland op het EK 1996, is tot op het bot gefrustreerd.

Tevergeefs heeft hij geprobeerd de Europese bondsvoorzitters te overtuigen hem te steunen als kandidaat voor het FIFA-voorzitterschap. 'Het systeem is door en door verrot', verzucht hij. 'Als Platini niet opstapt, sleept hij ons allemaal mee in z'n val.'

Ramon Vega, oud-international van Zwitserland en voormalig speler van Tottenham Hotspur. Beeld
Ramon Vega, oud-international van Zwitserland en voormalig speler van Tottenham Hotspur.Beeld

Wanhoop

Maandag sluit de inschrijftermijn voor kandidaten die baas bij de FIFA willen worden. UEFA-voorzitter Michel Platini, tot voor kort vrijwel zeker de opvolger van Sepp Blatter, lijkt door zijn tijdelijke schorsing kansloos. Toch weigert hij te wijken.

Het drijft Vega, en vele anderen, tot wanhoop. Platini heeft de Europeanen in gijzeling. Zo lang het niet zeker is dat de Fransman voor langere tijd wordt geschorst en dus noodgedwongen van het toneel verdwijnt, durven maar weinig landen zich tegen hem te keren. Ze weten dat zulke afvalligheid als een boemerang in hun gezicht kan terugkomen.

Een paar uur eerder is in het nabijgelegen Nyon het crisisberaad van de UEFA afgelopen. De 54 bondsvoorzitters hebben gedaan wat de top van de Europese voetbalunie wilde: ze laten de in opspraak geraakte voorzitter niet vallen. Aan journalisten wordt een verklaring uitgedeeld. Daarin staat dat Platini een eerlijke kans moet krijgen om zijn onschuld aan te tonen. Secretaris-generaal Gianni Infantino benadrukt dat de voorzitters unaniem met dat besluit hebben ingestemd.

Michel Platini. Beeld EPA
Michel Platini.Beeld EPA

De werkelijkheid is anders. Veel bestuurders vloeken inwendig en blijven bewust buiten het zicht van de pers. Vooral de West-Europeanen beseffen dat ze niet met goed fatsoen kunnen uitleggen waarom ze nog achter Platini staan. Velen vliegen nog dezelfde avond weg uit Zwitserland.

Dat de corruptiecrisis bij de Wereldvoetbalbond zou overslaan naar de UEFA hadden de bondsvoorzitters wel voorzien. Met acht Europeanen heeft de UEFA een aanzienlijk aandeel in het door corruptie geplaagde dagelijkse bestuur van de FIFA. Maar dat het zo snel zou gaan hadden ze niet verwacht. Laat staan dat de hoofdverdachte hun voorzitter Platini zou zijn.

Tokyo Sexwale. Beeld -
Tokyo Sexwale.Beeld -

Alles op z'n kop

Al jaren probeert Europa meer invloed te verwerven in de wereldvoetbalbond. Doordat FIFA-voorzitter Blatter in juni zijn mandaat ter beschikking stelde, leek dat eindelijk te lukken. Achter de schermen had Platini zich al verzekerd van de steun van het merendeel van de voetballanden. De verkiezing, op 26 februari 2016, leek een formaliteit.

Maar de voorlopige schorsing die de ethische commissie van de FIFA twee weken geleden uitsprak tegen Blatter en Platini zet alles op z'n kop. Zelfs als Platini door FIFA's commissie van beroep of het sporttribunaal CAS wordt vrijgesproken, is de kans klein dat het op tijd gebeurt om te kunnen meedoen aan de verkiezing. Om te voorkomen dat alle inspanningen van de afgelopen jaren voor niets zijn geweest, moet Europa op zoek naar een alternatieve kandidaat.

Het probleem is: Platini staat dat niet toe. Sinds hij in opspraak is geraakt door een verdachte betaling namens Blatter, gedraagt hij zich als een kat in het nauw. Hoewel hij door zijn schorsing niet meer mag deelnemen aan voetbalgerelateerde activiteiten, en dus ook niet meer op het bondskantoor van de UEFA mag komen, waart zijn geest er nog altijd rond. Het heeft een verlammende werking op de Europeanen.

Jérôme Champagne. Beeld EPA
Jérôme Champagne.Beeld EPA

Om officieel te worden toegelaten tot de race voor het FIFA-presidentschap moeten kandidaten steunbrieven kunnen overleggen van minimaal vijf landen. Ieder van de 209 bij de FIFA aangesloten landen mag één steunbrief schrijven. Zo'n brief is niet meer dan een hulpmiddel voor kandidaten om de kiesdrempel te overleven. Het verplicht een land niet om in februari op de door hun ingebrachte persoon te stemmen.

Menig kandidaat sneuvelt daardoor al bij voorbaat. Zo kwamen Blatters voormalige rechterhand Jérôme Champagne en oud-speler David Ginola brieven tekort om zich in de vorige presidentsverkiezing te mengen. De Braziliaanse oud-speler Zico kampt met hetzelfde probleem. Champagne heeft deze keer wel genoeg landen achter zich staan, al moest hij naar Afrika reizen om ze te vinden. Het zijn er acht, maakte hij vrijdag bekend.

Vijf of acht brieven waren Platini niet genoeg. Volgens bronnen rond de FIFA, die alleen wilden spreken op voorwaarde van anonimiteit, verzamelde de Fransman de afgelopen maanden zo'n honderd steunverklaringen. Die zouden vooral afkomstig zijn uit Europa en Azië.

De ervaring leert dat veel werelddelen als een blok op dezelfde kandidaat stemmen. 'De continenten lopen dwars door de verkiezing heen', zegt KNVB-directeur Bert van Oostveen. Zo bleef Blatter mede aan het roer sinds 1998 doordat hij Afrika aan zijn voeten wist te krijgen.

Slimme zet

Het claimen van zo veel mogelijk steunbrieven was een slimme zet van Platini. Door dat te doen, werd het voor andere kandidaten moeilijker om landen te vinden die zich achter hen wilden scharen. Zo was een wildgroei van voorzitterskandidaten op voorhand uitgesloten.

Dat ondervonden ook Zico en de Zuid-Koreaanse miljardair Chung Mong-joon. Zij zochten in hun jacht op de vijf brieven onder meer steun bij de KNVB. De Nederlandse voetbalbond had die in september al vergeven aan Platini, toen de Fransman zich nog niet hoefde te verdedigen voor de 1,8 miljoen van Blatter.

Sjeik Salman Bin Ebrahim Al-Khalifa. Beeld AP
Sjeik Salman Bin Ebrahim Al-Khalifa.Beeld AP

Vega noemt het systeem van de steunbrieven verrot. Personen die niet tot het netwerk van de voetbalbestuurders horen, krijgen geen brieven en kunnen daardoor hun kandidatuur al bij voorbaat begraven.

Het is een van de vele dingen die Vega wil veranderen. Hij is daartoe in staat, denkt hij zelf. Hij maakte de afgelopen jaren furore als zakenman in Engeland. Met bankieren en vermogensbeheer verdiende hij in twaalf jaar tijd ruim 20 miljoen euro. Daarnaast adviseert hij voetbalclubs. 'Ik help ze met hun balans en herstructureren.'

Niet alleen het verkrijgen van steunbrieven maakt het potentiële FIFA-voorzitters moeilijk om mee te dingen in de stemmenwedloop. De wereldvoetbalbond eist ook nog eens dat kandidaten minimaal twee van de laatste vijf jaar een actieve rol in het voetbal hebben gespeeld. Daardoor zijn buitenstaanders kansloos. KNVB-directeur Van Oostveen heeft 'moeite met die voorwaarde', zegt hij.

Met pijn in zijn hart kijkt Vega naar de corruptiecrisis die door het internationale voetbal trekt. Het maakt het spel, zijn spel, kapot. Begin oktober werd hij naar eigen zeggen benaderd door voetbalbonden met de vraag of hij zich kandidaat wilde stellen. 'Ik had het eerder nog niet overwogen, maar dacht toen: eigenlijk heb ik alles wat nodig is om dit te doen.'

Door wie hij is benaderd, wil hij niet zeggen. 'Als ik dat vertel, breng ik mensen in de problemen. De cultuur in het voetbal maakt het onmogelijk. Ja, het is angst. Dezelfde angst die de bonden ervan weerhoudt hun steun aan Platini in te trekken.'

Roep om realisme

Tot maandag blijft de voormalige verdediger van Celtic en Tottenham Hotspur doorgaan met zijn strijd. 'Omdat er nu iedere dag iets gebeurt waardoor de kansen kunnen keren.' De afgelopen dagen was hij in Zürich, waar de top van de FIFA bijeenkwam om de schorsingen van bestuursleden te bespreken. 'Het belangrijkste is dat ik er nu gewoon ben en met die mensen in contact kom. Wie weet maakt de angst plaats voor realisme.'

Maar, zoals wel vaker, is er bij de UEFA sprake van een ander soort realisme. Secretaris-generaal Infantino werd de laatste weken meermaals gesignaleerd in Dubai. Daar zou hij hebben gesproken met vertegenwoordigers van de Aziatische voetbalbond AFC. Het doet het vermoeden rijzen dat de UEFA z'n pijlen gaat richten op AFC-voorzitter sjeik Salman bin Ebrahim al-Khalifa, mocht Platini voorgoed wegvallen als kandidaat.

Geconfronteerd met die theorie valt Vega stil. 'Als dat doorgaat, gaat er dus echt niks veranderen.'

Prins Ali Bin Al-Hussein. Beeld anp
Prins Ali Bin Al-Hussein.Beeld anp

Wie maakt de grootste kans?

1. Sjeik Salman Bin Ebrahim al-Khalifa
Nog altijd officieel geen kandidaat en dat past bij de omzichtige wijze waarop de top van het bestuurlijke voetbal te werk gaat bij de opvolging van Sepp Blatter als FIFA-voorzitter. Salman heeft zich met de Aziatische bonden openlijk opgesteld achter Platini. Mocht die afvallen, dan komt de sjeik uit Bahrein in beeld. De steun van Europa valt hem dan ten deel. Hij wordt medeverantwoordelijk gehouden voor repressies tegen sporters die in Bahrein actie voerden voor meer democratie.

2. Tokyo Sexwale
Zonder meer de kandidaat met het interessantste cv. Vocht tegen de apartheid en zat gevangen op Robbeneiland. Doet niet alleen daarom denken aan Nelson Mandela, wiens portret de presidentiële FIFA-suite van Sepp Blatter siert. Geboren in in Soweto, groeide hij uit tot ANC-kopstuk en minister van Huisvesting onder president Zuma. Blatter zal geen problemen hebben met een opvolger als Sexwale. Niet voor niets stelde hij hem aan als de man die het voetbalconflict tussen Palestina en Israël moet oplossen.

3. Jérôme Champagne
Sneuvelde bij de vorige verkiezingen op de valreep als kandidaat: had maar drie in plaats van de vijf vereiste steunbrieven. Vrijdag maakte hij bekend dat hij deze keer die drempel wel is overgestoken. Acht landen steunen hem, waaronder Kenia. Ook de Fransman weet dat de stemmen in Europa goeddeels aan Platini zijn vergeven. Profileert zich in zijn manifest als een Robin Hood die de rijken armer wil maken en de armen rijker. Daarbij kan hij gebruikmaken van zijn omvangrijke netwerk dat hij bij de FIFA aanlegde als hoofd internationale betrekkingen.

4. Prins Ali bin al-Hussein
Bleef als enige tegenkandidaat van Sepp Blatter over bij de vorige voorzittersverkiezing. Maakte indruk op zijn directe concurrenten Michael van Praag en Luis Figo - die hadden niet de inlichtingendienst van Jordanië achter zich staan en evenmin de beschikking over een regeringsvliegtuig. Het grote verschil met zijn vorige campagne, die hij voor het oog van de wereld met een hakkelende en nerveuze speech op het congres besloot: de Jordaanse prins kan in elk geval zijn eigen standpunten benadrukken nu hij niet meer onder de vleugels van de UEFA en Platini valt.

5. Michel Platini
Stelde volgens bronnen rond de FIFA al meer dan honderd steunbrieven veilig en leverde zijn kandidatuur in, toevallig genoeg precies een dag voordat FIFA's ethische commissie hem voor 90 dagen schorste. De opgedoken som van 1,8 miljoen euro die Blatter hem om dubieuze redenen betaalde, lijkt zijn gedroomde promotie tot FIFA-voorzitter onmogelijk te maken. Platini moet voor 26 januari zijn schorsing ongedaan zien te krijgen, terwijl de kans groot is dat de ethische commissie op korte termijn een nieuwe, langere straf uitspreekt tegen de van zijn voetstuk gevallen UEFA-voorzitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden