Amerikanen omarmen vacuümtrekken in Rio

Cupping

Ronde zuigzoenen op de rug van de Amerikaanse topzwemmer Michael Phelps? Nee, Team USA blijkt de aloude techniek van het 'cupping' te hebben herontdekt, een beruchte kwakzalverij waarbij de huid op sommige plekken vacuüm wordt getrokken door er een verhit kopje op te zetten en het te laten afkoelen.

Michael Phelps met zuignapvlekken op de Olympische Spelen. Beeld epa

'Het is het geheim dat ik dit jaar bij me droeg om gezond te blijven', bekende turner Alex Naddour, een andere Amerikaanse olympiër met rode zuignapvlekken op de torso. Meervoudig olympisch zwemkampioene Natalie Coughlin postte eind vorig jaar al foto's op haar Instagram-pagina, waarop te zien is hoe ze de behandeling ondergaat: 'Ik lach hier omdat het zo'n pijn doet'. Ook Phelps zelf maakt geen geheim van zijn nieuwe gril. In een reclamefilmpje voor een sportmodemerk zien we hoe de superzwemmer bekkentrekkend van de pijn zijn vel omhoog laat trekken in een glazen kopje.

'Veel kwaad kan het niet. Maar het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat het ook maar íéts uithaalt', zegt vrouwenarts en bestuurslid van de Vereniging tegen de Kwakzalverij Cees Renckens. De meeste westerse artsen nemen de kopjestechniek, na talloze studies, in elk geval niet serieus. De zaak verbaast Renckens dan ook: 'Sporters zijn bijgelovig en laten geen mogelijkheid onbenut om er een klein stapje bovenop te kunnen doen. Maar anderzijds zijn er bij zo'n ploeg toch ook artsen betrokken. Die weten ongetwijfeld beter.'

'Slecht bloed' verwijderen

Cupping, in de Nederlandse volksgeneeskunst bekend als koppen zetten, komt in veel culturen voor en kent dan ook diverse verschijningsvormen. In ons land gaf de behandeling afgelopen zomer ophef toen bleek dat de techniek populair is onder Nederlandse moslims. Die laten daarbij soms een sneetje zetten, zogenaamd om 'slecht bloed' te verwijderen, en dat mag niet zonder zorgverlenersdiploma.

De 'droge' vorm van cupping waarvan de olympiërs zich bedienen, is in ons land wél voor iedereen toegestaan, zegt een woordvoerster van de Inspectie voor de Volksgezondheid (IGZ). De Amerikaanse sporters blijken de techniek niet zozeer als aderlating, maar meer als een soort acupunctuur te gebruiken: naar hun eigen zeggen om de doorstroming van energie te verbeteren en de spieren beter te laten doorbloeden.

Bij de behandeling wordt de huid omhoog getrokken, waardoor kleine onderhuidse beschadigingen aan de haarvaatjes ontstaan - vandaar de kneuzing. Dat zoiets helpt bij het herstel van het onderliggende weefsel is medisch gezien niet eens volkomen onlogisch: de mini-crisis zorgt ervoor dat er allerlei reparatie-eiwitten en immuuncellen te hulp schieten, die onder meer de communicatie tussen cellen verbeteren. Een simpelere verklaring is dat er bloed naar de zuigplek wordt getrokken, wat goed zou zijn voor het herstel.

Maar daarmee is niet gezegd dat de behandeling iets uitmaakt. Bij een studie van 61 patiënten met chronische nekklachten rapporteerden patiënten die met cupping werden behandeld wel een lichte afname van hun pijnklachten, maar net zoveel als patiënten die ontspanningsoefeningen deden. Bij andere, vergelijkbare studies leek cupping pijnklachten iets te verlichten ten opzichte van niets doen, maar waarschijnlijk wegens een placebo-effect.

'Ik ben er zeker van dat het placebo-effect van cupping aanzienlijk is', zoals cupping-onderzoeker Leonid Kalichman van de Israëlische Ben-Gurion Universiteit zei tegen de New York Times. 'Een patiënt voelt dat hij wordt behandeld en heeft daarna merktekens, en dat kan aan zo'n placebo-effect bijdragen.' Een sporter kan daardoor wellicht net iets beter presteren, benadrukt Kalichman. Maar de kopjes zelf zijn niet verantwoordelijk: het hadden net zo goed kleurrijke 'kinesiopleisters' kunnen zijn, een amulet of 'balansbandjes' om de pols desnoods.

In interviews vertellen turner Naddour en teamcaptain Chris Brooks enthousiast dat er onder de Amerikaanse olympiërs heel wat wordt afgecupt. 'Het is van: ok, ik heb hier pijn', schetst Brooks in een interview met USA Today. 'Zet er een cup op, en je kamergenoot helpt even, of je doet het zelf.'

Michael Phelps. Beeld photo_news

Omarmd maar onbewezen kader

Massage
Bevordert het herstel en verbetert de prestaties, dat weet toch iedereen? Helaas laat tientallen jaren onderzoek nog altijd geen duidelijk effect van sportmassage zien. 'Hocus pocus met spieren', oordeelde het tijdschrift Skepter daarom onlangs in een special over de Olympische Spelen.

Kinesiotape
Kleurrijke, zogenaamd spieren stimulerende tape, die in 2012 doorbrak toen iedereen zich er op de Olympische Spelen in London mee versierde. Geen werking bewezen.

Stamcellen
Om sneller te herstellen na een blessure. Beweren althans topsporters uiteenlopend van Boris Becker en Rafael Nadal tot Christiano Ronaldo. Artsen zijn bezorgd: de werking is zeer twijfelachtig, en voor je het weet loopt de échte stamcelgeneeskunde imagoschade op.

Balansbandjes
In 2010 het voetbalstadion binnengedragen door het Nederlands elftal. Iets met energiebanen herstellen en het lichaam aarden. Sindsdien hét symbool van onzinnig medisch handelen in de sport, zeker nadat consumentenprogramma Radar de bandjes op tv ontmaskerde als complete kolder.

Neuspleisters
Zouden het ademhalen vergemakkelijken door de neusvleugels iets wijder open te houden. Vooral populair in de jaren negentig. Totdat het ene na het andere onderzoek liet zien dat de strips geen enkel nut hebben.

Compressiekleding
Strakke onderbroeken en sokken zijn goed voor de doorbloeding en tegen blessures, zo wil de mare. Britse bewegingswetenschappers testten het een paar jaar geleden: de compressiepakjes maakten geen meetbaar verschil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.