Amerikaanse overheid opent aanval op Armstrongs rijk

Na de Tour de France wacht Lance Armstrong een juridische strijd. Zijn imperium staat op instorten na de dopingbeschuldigingen van Floyd Landis....

Soms ben je de hamer, soms de spijker. Het is slaan of geslagen worden. Klappen uitdelen of ontvangen. Het is de tegenstander vernederen, of vernederd worden.

Treffender had Lance Armstrong het niet kunnen verwoorden. Na een tochtje over de Noord-Franse kasseien constateert hij tijdens de vierde Tourdag droogjes dat hij de spijker is. Nog twintig dagen om de hamer te worden, denkt hij dan nog.

Drie weken later weten we dat hij al die tijd de spijker is geweest. Aan slaan kwam hij niet toe.

38 jaar is de Amerikaan. Hij neemt het in de Tour de France dagelijks op tegen jongens met wier vader hij nog in het peloton heeft gefietst. Hij denkt aan een achtste zege. Die komt er niet. Armstrong ligt daarvoor te vaak op de grond, ongewoon veel zelfs voor wie hem kent. Zo gaat het al het hele seizoen. Pech achtervolgt hem. De hamer wordt hij nooit meer.

Amper 21 jaar is hij als hij voor het eerst de Tour de France binnenstapt, vol bravoure. Het resumé van zijn eerste ontmoeting met de wereldpers voordat hij ziek uit de ronde stapt: nee, hij wil geen tweede Greg LeMond worden, liever een eerste Armstrong. Hij is niet getrouwd en zegt te denken dat hij geen kinderen heeft. Hij vindt eigenlijk dat de dominante heerser Miguel Indurain moet stoppen met fietsen, in het belang van de sport.

En het belangrijkste: hij wil de baas worden van het peloton, the boss, de onomstreden patron.

Dat lukt. Hij wint niet alleen zeven keer de Tour, hij wordt een succesvol zakenman. Zijn Lance Armstrong Foundation (LAF) draait om miljoenen, hij dineert met regeringsleiders, vliegt de wereld rond in zijn eigen jet. Het tijdschrift Forbes roept hem uit tot invloedrijkste sportman ter wereld.

Aan die status is met veel zorg geboetseerd. Zijn staf bestaat niet alleen uit een ploegleider en een mecanicien; Armstrong weet zich omringd door communicatie- en pr-adviseurs, managers, assistenten en advocaten. Sommigen zien in hem een toekomstige president van de USA.

Zijn imperium is gebouwd op imago. Lance Armstrong wint de Tour, maar belangrijker is dat hij de strijd met kanker overleeft. Armstrong wordt het voorbeeld voor miljoenen over de hele wereld die dagelijks worden geconfronteerd met de ziekte. Het icoon geeft hoop en biedt troost.

Hij richt een stichting op, de Lance Armstrong Foundation, die de strijd tegen kanker met miljoenen steunt. Als de inkomsten in 2008 opdrogen en hij uit eigen vermogen moet bijpassen, keert hij in 2009 terug in het peloton. Niet uit ‘passie voor de sport’, zoals beweerd.

Livestrong, het belangrijkste symbool, wordt ook meteen sponsor van de Tour. Nog altijd zijn de gele armbandjes er voor 1 euro te koop. Ze worden langs het parcours verkocht door jongelui, dezelfde jongelui die de straten van het parcours volkalken met ‘woorden van hoop’.

Boekhouden
Hoop voor Armstrong? De pr-machine draait, terwijl de financiële handel en wandel van zijn rijk onder een vergrootglas ligt. De overheid dringt er bij hem meerdere keren op aan voorzichtiger te zijn met de onkosten van zijn stichting. Van de 37 miljoen dollar aan uitgaven blijken er maar 11 miljoen rechtstreeks naar de kankerstrijd te gaan. Het overschot gaat op aan transport, salaris- en juridische kosten

Op 30 april 2010 maakt Floyd Landis nog meer slapende honden wakker. Landis, die in 2006 na een positieve dopetest zijn Tourzege moet inleveren, legt in een mail aan de Amerikaanse wielerfederatie het dopingsysteem van de wielerploeg van US Postal bloot. Hij vertelt gedetailleerd hoe ploegleider Johan Bruyneel hem ertoe aanzette verboden middelen te gebruiken, welke rol Armstrong in het geheel speelt en hoe het allemaal wordt gefinancierd.

‘Zolang ik leef, zal ik ontkennen dat ik er iets mee te maken heb’, reageert Armstrong onmiddellijk. ‘Op geen enkele manier heb ik mensen geforceerd, aangemoedigd, verteld of geholpen doping te gebruiken. Absoluut niet. Honderd procent zeker.’

Normaliter weet Armstrong hoe een crisis te bezweren. In 1999 brengt een urinetest het gebruik van corticoïden aan het licht. Een (inderhaast verkregen) attest redt het vege lijf van de Amerikaan. Daarna weet hij tal van dopingbeschuldigingen van ex-werknemers af te doen als jaloezie of laster. Hij dreigt met rechtszaken of anderzijds, en de rijen sluiten zich.

In 2005, een maand nadat Armstrong zijn laatste Tour heeft volbracht, brengt L’Equipe aan het licht dat in zijn urinestalen uit 1999 sporen van epo zijn gevonden. De Amerikaan zaait twijfel, de UCI laat een onderzoek doen en zijn imago blijkt weer onkreukbaar.

Greg LeMond
Maar zijn heldenstatus wordt nu tegen het licht gehouden. Want Landis wekt met zijn getuigenis de interesse van de federale overheid. ‘Lance Armstrong is historie’, neemt Greg LeMond, niet zonder leedvermaak, alvast een schot voor de boeg. De twee Tourkampioenen liggen al jaren met elkaar in de clinch.

Regeringsbedrijf US Postal Service is van 1997 tot 2004 sponsor van de ploeg van Armstrong en investeert zo’n 40 miljoen dollar in diens triomftochten door Frankrijk. De federale overheid onderzoekt of er gesjoemeld is met geld van de belastingbetaler, of sponsors zijn misleid en of ploegleiders renners hebben aangezet tot dopinggebruik. Kern is niet de sportieve fraude. Het gebruik van doping wordt als een klein vergrijp gezien en is vaak pas in connectie met andere delicten aan te tonen.

Jeff Novitzky, van de Food en Drug Administration, leidt het onderzoek en dat verontrust ook Armstrong. Zijn advocaten winnen advies in bij confrères die Novitzky kennen van de zogenoemde Balco-affaire, een dopingschandaal waaraan Novitzky zijn reputatie van nietsontziende dopingjager overhield. ‘Zolang het gaat om een fair onderzoek, zal ik graag meewerken’, zegt Armstrong. ‘Maar ik pas ervoor mee te doen aan een heksenjacht. Ik heb te veel goede dingen gedaan voor te veel mensen.’

Balco (Bay Area Laboratory Co-Operative) was een bedrijf in Californië dat jaren steroïden leverde aan tal van topsporters. Novitzky haalde vuilnisbakken van straat, voerde de druk op getuigen op en kreeg in de Balco-affaire de onderste steen boven. Tien van elf aangeklaagden werden veroordeeld of accepteerden een schikking. Niet omdat het bezit, gebruik of handel van steroïden is bewezen, maar meestal vanwege valse verklaringen tegenover de onderzoekers of de grand jury. Topatlete Marion Jones heeft zes maanden gezeten vanwege meineed. Honkballer Barry Bonds krijgt nog te horen wat zijn straf voor het tegenwerken van het onderzoek en het plegen van meineed wordt.

Al Capone
Het is de strategie die ook in de zaak van Armstrong zal worden toegepast. Het gevaar schuilt in de verklaringen die hij door de jaren heen over tal van onderwerpen heeft afgelegd, al dan niet onder ede. Al Capone ging ook nooit de gevangenis in voor moord, wél voor belastingfraude.

Novitzky probeert de financiële structuren bloot te leggen van Tailwind Sports, de toenmalige eigenaar van de wielerploeg van US Postal. Tailwind Sports wordt in januari 1999 opgericht door Thom Weisel van de investeringsbank Thom Weisel Partners Group. Later worden Johan Bruyneel, Lance Armstrong en diens manager Bill Stapleton mede-eigenaar van het bedrijf.

Landis getuigt onder meer dat in zijn periode bij US Postal zestig Trek-fietsen worden verkocht om het dopingprogramma van de ploeg mee te financieren, zonder medeweten van de sponsor.

Johan Bruyneel, manager van de ploeg en rechterhand van Armstrong, geeft de verkoop woensdag toe, maar pas voor de periode ná US Postal, toen Discovery Channel de sponsor was. Bruyneel: ‘Waar het geld voor werd gebruikt, weet ik niet.’

Onduidelijk is wanneer Armstrong een aandeel krijgt in Tailwind Sports. ‘De grote misvatting is dat ik eigenaar was van de ploeg. Dat is volstrekt niet waar’, zei Armstrong deze week. Hij zou pas ergens in 2004 een belang in het bedrijf hebben genomen, wat pas in 2007 is geëffectueerd.

Het statement komt niet overeen met de getuigenverklaring die hij in 2005 aflegt, als Armstrong is verwikkeld in een rechtszaak met het verzekeringsconcern SCA Promotions, dat hem een bonus weigert uit te keren vanwege alle dopingbeschuldigingen. Daarin geeft hij toe, hoewel hij vaag blijft over de datum, een aandeel te hebben in Tailwind Sports.

De verklaringen zullen door Novitzky opnieuw worden bestudeerd. SCA Promotions is gevraagd alle documenten ter beschikking te stellen aan de grand jury.

Tal van prominenten uit de wielerwereld ontvingen al een dagvaarding om een verklaring af te leggen. Greg LeMond kreeg een uitnodiging voor 30 juli.

De grand jury garandeert desgevraagd anonimiteit. De namen van George Hincapie, (ex-vrouw) Kristin Armstrong, Tyler Hamilton, David Zabriskie en Frankie Andreu circuleren. Ex-renner Andreu heeft al eerder toegegeven dat er sprake was van een dopingprogramma bij US Postal. Het onderzoek zal zich ook internationaal zal oriënteren. De Amerikaanse Food and Drug Administration heeft de hulp van Interpol gevraagd en gekregen om ook buiten de VS renners te ondervragen.

Positieve test
Het is niet ondenkbaar dat de internationale wielerunie (UCI) onderdeel wordt van het onderzoek. Landis beschuldigt de organisatie ervan een positieve dopingtest van Armstrong uit de Ronde van Zwitserland (2002) weggemoffeld te hebben, in ruil voor een groot geldbedrag.

Dat Armstrong een gift deed aan de UCI is bekend. Volgens voorzitter Pat McQuaid deed hij dat om bij te dragen aan ‘de ontwikkeling van de wielersport’. Het zag er geen kwaad in. De organisatie kocht er een apparaat mee om bloed te analyseren. Twijfel rijst nu over de hoogte van het bedrag. Het zou niet gaan om 100- maar 500 duizend dollar.

De grand jury zal er de getuigen naar vragen. Ze komt wekelijks bij elkaar, wat betekent dat de uitkomst van het onderzoek nog wel even op zich zal laten wachten. Het onderzoek in de Balco-affaire duurde vier jaar voordat het resultaat opleverde, en nog zijn daarin niet alle losse eindjes weggewerkt.

‘Nog vier dagen en dan is het voorbij met Lance Armstrong’, zegt de hoofdpersoon dinsdag in de Pyreneeën nadat hij 200 kilometer aan kop heeft gefietst. Voorbij in welke zin, dat is de vraag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden