Als wielrenner hoor je er pas bij als je je sleutelbeen hebt gebroken

Interview Ger van Olden, chirurg en teamarts bij Lotto-Jumbo

De voorbije week braken Wilco Kelderman en Wout Poels het beruchte bot. Vervelend, maar zeker geen reden voor paniek.

Beeld AP

In zijn spreekkamer beschrijft traumachirurg Ger van Olden, parttime teamarts bij Lotto-Jumbo, de chaos die achterblijft na een massale valpartij in het peloton. Hoe wielrenners dan langzaam opkrabbelen, terwijl anderen aan het asfalt geplakt blijven liggen. 'Het is een slagveld. En als de renners die nog doorkunnen op hun fiets zijn gekropen, blijft alleen het gekreun en gehuil over. Er is dan één blessure die je meteen herkent: de sleutelbeenbreuk', zegt Van Olden.

Samen met een hersenschudding is een sleutelbeenbreuk de meest voorkomende wielerblessure. Vorige week was het weer twee keer raak: Wilco Kelderman (Sunweb) en Wout Poels (Sky). In de etappekoers Parijs - Nice moest Poels opgeven na een valpartij, hij stond op dat moment tweede in het algemeen klassement. Kelderman begon zaterdag als nummer drie aan de etappe in de Tirreno-Adriatico, maar ook bij hem werd een breuk in het sleutelbeen gevonden nadat hij tegen het de grond was gegaan.

'Je hoort er als wielrenner ook pas echt bij als je een keer je sleutelbeen hebt gebroken', zegt Van Olden altijd ter geruststelling tegen de amateurs die met een breuk bij hem in het ziekenhuis komen. Zijn patiënten zijn vaker dan gemiddeld wielrenners. 'Voetballers kunnen nog doorrollen als ze vallen. En ze gaan lang niet zo hard. Een wielrenner zit vastgeklikt in zijn pedalen en gaat soms wel 60, 70 kilometer per uur. In de split second tussen botsing en val heb je geen tijd meer om je arm uit te steken.'

Beeld Getty Images/iStockphoto

Voor de diagnose van de clavicula fractuur is meestal geen lange medische opleiding vereist. Het beeld is bekend: de coureur zit in de berm, de schouder wat naar voren gebogen, de arm losjes hangend op de borst. Vrijwel iedere profwielrenner breekt in zijn carrière wel een keer zijn sleutelbeen. Niki Terpstra, Koen de Kort, Steven Kruijswijk, ze hebben het al eens meegemaakt. Theo de Rooy brak naar eigen zeggen zes keer het kwetsbare botje in zijn schouder.

In de spreekkamer van sleutelbeenspecialist Van Olden in het Meander Medisch Centrum in Amersfoort hangen ingelijste shirtjes aan de muur van renners als Lars Boom, Annemiek van Vleuten en Stef Clement. Op het witte shirtje van Clement zijn de opgedroogde bloedspatten nog te zien. Er hangt ook een schaatspak van Sven Kramer. 'Een bedankje van vorig jaar. Sven belde me op terwijl ik op vakantie was. Hij was gevallen tijdens een wielerwedstrijd. Toen ben ik direct vanuit Friesland naar het ziekenhuis gereden om hem te opereren. Ik heb een plaatje op zijn sleutelbeen gezet en drie dagen later zat hij weer op de fiets. Buiten. Zo snel kan het gaan.'

Van Olden is negen jaar ploegarts bij Lotto-Jumbo (voorheen Belkin, Blanco en Rabobank). Zijn expertise heeft hij verzameld op de site sleutelbeen.info. 'Er zijn veel misverstanden over het sleutelbeen. Bijvoorbeeld dat het een nutteloos botje zou zijn. Onzin, het houdt de hele schoudergordel bij elkaar.'

Ook de gedachte dat opereren altijd de beste optie is, klopt niet, benadrukt Van Olden. Hij wijst naar het shirtje van Marianne Vos. Zij brak tijdens een wedstrijd in 2012 haar sleutelbeen, twee maanden voor de Spelen van Londen. Hij besloot haar niet te opereren, maar het lichaam zelf het bot te laten helen met hulp van een botstimulator. Het apparaatje werd in de weken na de valpartij op de kwetsbare plek bevestigd, om het heelproces te bevorderen. Het bleek de juiste keuze: in Londen pakte Vos de gouden medaille op de wegwedstrijd.

Van Olden: 'Opereren of niet - in medische termen 'operatief of conservatief behandelen' - is altijd afhankelijk van het moment in het seizoen. En hoe het trainingsschema van een renner eruitziet. Want met het aanbrengen van een plaatje gaat de genezing weliswaar iets sneller, maar er zijn ook risico's aan verbonden. Zo is er kans op een infectie of zenuwletsel.'

Bij een operatie wordt er op de voorkant van het bot een titanium plaatje geplaatst. Aan beide kanten van de breuk worden er minimaal drie schroeven van twee tot drie centimeter in gedraaid. Of zo'n plaatje niet preventief kan worden gemonteerd als een soort extra versterking? 'Dat klinkt misschien als een goede oplossing. Het heeft alleen geen nut. Kijk maar naar Kelderman: die had zo'n plaatje in zijn sleutelbeen, maar heeft nu alsnog zijn bot gebroken.'

Wout Poels stuurde na zijn val een appje aan Volkskrant-columnist Peter Winnen, die zich zorgen maakte over het verdere seizoen van de Nederlandse klassementsrenner. 'Een plaatje erop en gaan met die banaan', was het antwoord van de blijmoedige Sky-renner.

Van Olden lacht. Paniek is niet nodig na een sleutelbeenbreuk, zegt hij. Dat weten de meeste renners ook. Uit onderzoek dat hij deed met Denise van der Ven voor haar proefschrift The Optimal treatment of midshaft clavicle fractures blijkt dat een prof binnen tien dagen weer op zijn niveau is. Ook een amateur hoeft geen maanden te revalideren: gemiddeld herstelt vergt twee à zes weken.

Beeld AP

Een sleutelbeenbreuk is niet te voorkomen met bescherming, denkt Van Olden. 'Of je moet renners met een soort helm over hun schouders laten fietsen. Zie je dat gebeuren in de conservatieve wielerwereld?'

Om valpartijen te voorkomen zijn dit jaar kleinere ploegen ingevoerd. Hoe minder renners, hoe minder druk op de weggetjes in Vlaanderen en Italië. Een goed idee, vindt Van Olden. Maar de grootste winst kan volgens hem behaald worden bij de keuze van hnet parcours. 'Soms zie je in finales het peloton zich door straatjes van nog geen fietspad breed persen. Met tientallen tegelijk willen ze vooraan zitten. Dat gaat fout. Als ze nou eens beginnen met veiligere parcours, inclusief hooibalen en stootkussens op de gevaarlijke plekken. Scheelt mij weer werk en de coureurs een ziekenhuisbezoek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.