'Als we niet voor elkaar zorgen, gaat iedereen kapot'

De eredivisie ontvangt dit seizoen 65 miljoen euro aan tv-gelden, de eerste divisie 6,5 miljoen. Waanzin, zegt Telstar-directeur Pieter de Waard, omdat de laatste 'een substantiële bijdrage' levert aan het voetbal. Een tirade tegen de ratrace tussen de clubs.

Telstar-directeur Pieter de Waard: 'De eredivisie staat in ons nest te pissen.' Beeld Klaas Jan van der Weij

Pieter de Waard slaat op tafel. Koffiekopjes rinkelen op het terras in de herfstzon. 'Hier zit een gefrustreerde bestuurder', zegt de directeur van Telstar. Hij is een van de kleurrijkste bestuurders in het betaald voetbal, een blijver bovendien in het bonte circus van jobhoppers. Hij is acht jaar directeur van de club waarvan zijn vader voorzitter was.

De Waard belde na een verhaal in de Volkskrant over de noodzaak van een eerlijker, in elk geval andere, verdeling van tv-gelden in de Champions League. Maar in Nederland is de verdeling nog schever dan in Europa: de eredivisie ontvangt dit seizoen ruim 65 miljoen aan tv-baten, de eerste divisie ongeveer 6,5 miljoen. En binnen de eredivisie regeert PAFTA, het zogenoemde samenwerkingsverband van PSV, Ajax, Feyenoord, Twente en AZ. Zij toucheren bijna de helft van de tv-baten voor de eredivisie. De Waard: 'Wat is dat voor waanzin?'

Subsidie

De onderkant van de sector lijdt. 'Acht jaar heb ik zitten slapen. Altijd zeiden ze: 'Pieter, het komt goed.' Nou, het komt niet goed. We moeten er met gestrekt been in. Ik ben het zat.'

De Waard, liberaal opgevoed met Wiegel als vroegere held, noemt zich reborn socialist. Mijn zorg om de wereld is toegenomen. Het is simpel: als we niet voor elkaar zorgen, gaan we met zijn allen naar de kloten.'

Nee, Telstar krijgt en hoeft geen subsidie. Telstar wil gewoon Telstar zijn, een maatschappelijk betrokken club uit Velsen, dromend van incidentele successen. Telstar doet keurig wat de bond wil: de club ontvangt jongeren met een leerachterstand in het stadion, organiseert een zogenoemde Street League voor jeugd, maakt reclame voor technische opleidingen in de IJmond, heeft gehandicapten op de werkvloer en onderhoudt een vrouwenteam.

Potverteren

Maar de eerste divisie wil ook meer geld. Simpel, om te blijven leven. 'We maken de rijken alleen rijker en de armen armer.' Dat zal niet anders worden als eerstedivieclubs straks kunnen degraderen naar de amateurs, en de amateurs kunnen promoveren naar de eerste divisie. 'De amateurs moeten. De Jupiler League (eerste divisie, red.) moet. Wat doet de eredivisie? Helemaal niets. Ja, potverteren. En ze maken er nog een zootje van ook. De grote clubs worden links en rechts ingehaald door de Go Aheads, de Zwolles en de Cambuurs van deze wereld.'

De voetbalbond KNVB kijkt intussen toe. 'De KNVB zegt: Wij gaan niet over de verdeling van de mediagelden. Daar gaat de Eredivisie CV over. Zwart-wit gesteld klopt dat. Maar de KNVB moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Het bestuur kan zeggen: wij willen dat de poet eerlijk wordt verdeeld.'

Het Tata Steel stadion, onderkomen van Telstar Beeld Martijn Beekman

Hij hoort zijn verhaal overal onder collega's, maar niemand roept het hardop. De eerste divisie lijdt in stilte. Nou, dan wil hij wel de noodkreet uit de kelder slaken. 'Clubs weten niet hoe ze de eindjes aan elkaar moeten knopen. En het gaat ook niet alleen over de eerste divisie. Het betaald voetbal in Nederland is structureel ziek, omdat we niet goed voor elkaar zorgen.'

De Waard licht de begroting van Telstar toe: 2,1 miljoen, een half miljoen minder dan vorig seizoen. Weer bezuinigd. Twee ton incidentele kosten, waaronder het jubileum. Een ton minder voor spelers, een ton minder personeelskosten, een ton minder algemene kosten. Telstar haalt 3,5 ton uit horeca, 3 ton uit mediageld, Telstar verdient aan de verhuur van het stadion en de lichtmasten. En denk niet dat de profs veel verdienen. Voor 23 spelers is 450 duizend euro beschikbaar.

'We zakken door de ondergrens. Als het niet verandert, stop ik ermee. Wij houden het niet vol. De economische omstandigheden laten dat niet toe. Sponsoring kalft af. Er is een enorme verschuiving van sponsorgeld naar maatschappelijke relevante projecten. Daarmee heeft elke club te maken.'

Afhankelijk

De advocaat van de duivel zegt dan: tja, Telstar, met je 2.000 toeschouwers, verdwijn dan maar. Zo makkelijk komen we niet van De Waard af. 'Wie biedt dan die infrastructuur, die substantiële bijdrage aan het voetballandschap? Wij pakken jongens op in wie niemand het ziet zitten, die toch succes kunnen hebben. Ondaan speelt nu bij Willem II. Van Mieghem bij Excelsior. Denk aan onze vorige trainer Marcel Keizer, die een topbaan bij Cambuur heeft gekregen als technisch manager. Dat is onze rol. Wij willen voor vol worden aangezien.'

De club is qua spelers afhankelijk van het netwerk van de trainer. 'Michel Vonk heeft het fantastisch gedaan. Hij heeft een ton minder uitgegeven dan vorig seizoen, en nochtans lijkt het erop dat het elftal beter is dan toen. We zijn afhankelijk van toevalligheden. Beleid kunnen wij niet maken. Wij reageren alleen.'

Hij vreest voor de amateurclubs die straks moeten promoveren. 'Ze krijgen niet alleen te maken met een licentiereglement, dat al 2, 3 ton kost, maar ook met hun gemeente. Ze krijgen opeens profclubs op bezoek. Dat brengt kosten met zich mee. Vraag het aan Achilles.'

En waarom zou de eredivisie niet met minder geld toekunnen? 'Ajax (ongeveer 8,5 miljoen aan tv-baten uit de eredivisie, red.) heeft zo veel geld. Ze kunnen het niet eens kwijt. Er is geen talent in Europa dat bij Ajax wil voetballen. Het is een giller.

'En wij in de eerste divisie zijn zo stom dat we onze fabriek gratis aan PSV, Twente en Ajax geven, doordat we hun jeugdelftallen tot onze competitie hebben toegelaten. We zeggen tegen ze: maak gebruik van onze fabriek, wij maken jullie talenten beter, dan kunnen jullie nog beter presteren, nog meer geld ophalen. Ja, en wij hebben drie thuiswedstrijden extra. Boeiend. Tegen Jong Twente en Jong PSV komt er geen hond.

'Dus de amateurs offeren: gij zult promoveren. De eerste divisie offert: gij zult de beloftenelftallen accommoderen. En wat doet de eredivisie? Die staat lekker in ons nest te pissen, want clubs die zijn gedegradeerd, komen er bijna niet meer uit. Sparta, De Graafschap, Fortuna, NEC straks, Roda, RKC. En hoe komt dat? Omdat het geld niet goed wordt verdeeld. Het is de wereld op zijn kop. Waarom? Omdat we een zogenoemde ratrace houden in Europa. Terwijl die allang is verloren.

Roeptoeteren

'Een jaar geleden liep Frank Rutten, toen nog directeur van de ECV, te roeptoeteren dat hij in Zwitserland was geweest, want de verdeling van de mediagelden tussen Europa League en Champions League was oneerlijk. De verhouding was 1 op 6. Dat moest naar 1 op 3, anders was de aansluiting niet meer te verwezenlijken. Ik zou zeggen: ga je eigen nest opruimen! Hier is het 1 staat tot 10.'

Als het zo doorgaat, voelt hij zich genoodzaakt te stoppen. Eerst beklimt hij de barricaden. Wat zijn vrouw ervan zegt? 'Hoe heb jij je acht jaar lang kunnen laten piepelen? Zo ken ik je niet.' Haar advies? 'Met gestrekt been erin.'

ANALYSE: Veel spelers zijn alleen in hun hoofd prof, personeel verdwijnt stilletjes

De eerste divisie is een competitie voor kaders in kranten, zogenoemde berichten met een glimlach. Supporters van De Graafschap kopen een ­spaghettimaaltijd voor hun favorieten, opdat die onderweg naar een uitwedstrijd toch een sportmaaltijd kunnen genieten. De stop bij het ­snelwegrestaurant is afgeschaft, uit kosten­overwegingen.

Technisch manager Van der Hoorn van Den Bosch is tegenwoordig ook hulptrainer, en chauffeur voor jonge Italiaanse profs. Parttime perschefs reizen niet mee naar uitwedstrijden, want dan hebben ze hun contract­uren zo gewerkt. Eigenlijk zijn de berichten niet meer om te lachen.

Amper betaald voetbal

Personeel verdwijnt stilletjes. Clubs stappen massaal over op kunstgras, dat goedkoper is in het onderhoud. Liefst twaalf van de twintig teams voetballen al op rubber. Bezuinigingen leiden bijna tot de bedelstaf. Veel begrotingen overstijgen nauwelijks de 2 miljoen euro, waardoor je amper kunt spreken van betaald voetbal. De gemiddelde prof verdient 20 duizend euro bruto. Hij moet wel bij zijn ouders wonen of jong zijn en dermate ambitieus dat hij hoopt nog eens een groter stadion van eer te betreden.

Clubs laten contracten voor één jaar ondertekenen. Zie het oneindige aantal namen in de seizoengids van Voetbal International met de vermelding van de afloop van het contract: 2015. Ze vullen de selectie aan met amateurs. Veel spelers zijn alleen nog prof in hun hoofd. Toeschouwersaantallen zijn hoogstens stabiel of lopen terug, zeker bij clubs die zijn gedegradeerd en er niet in slagen weer te promoveren.

Sponsorinkomsten dalen, niet alleen door de financiële crisis. De komst van ­de zender FOX heeft geleid tot fors meer tv-gelden, maar in de ogen van de ­eerste divisie profiteert vooral de ­eredivisie. De methodiek van verdelen is meer gebaseerd op succes dan op solidariteit. De wetenschap dat voor een competitie een bepaalde vorm van gelijkwaardigheid nodig is, wordt steeds vaker losgelaten. En dus willen de kleine luiden uit de eerste divisie een groter part van de koek. Want de eerste divisie vreest voor zijn bestaan.

Onverwachte wendingen

Toch is de Jupiler League, zoals de competitie officieel heet, nog steeds mooi, spannend en leuk, een liga met onverwachte wendingen. De samenvattingen zijn bovendien weer goed te zien op tv, hoewel na middernacht, als de herhaling van Utopia is afgelopen. Maar de kijkcijfers zijn goed. Menig club doet het aardig, ondanks de misère.

FC Eindhoven bijvoorbeeld, een paar jaar geleden bijna failliet, zag zijn begroting in een paar seizoenen stijgen van 1,5 naar 2,6 miljoen euro, met dank aan een jonge, enthousiaste leiding, daarbij geholpen door de economische groei in de regio rond de High Tech Campus, een van de florerendste regio's van Europa.

De kleinere clubs vinden dat ze meer behoren te krijgen, geheel in lijn met de situatie in het buitenland, waar de verdeling een meer lineair karakter heeft. Zo ontvangen de clubs uit het samenwerkingsverband PAFTA (PSV, Ajax, Feyenoord, Twente, AZ) per stuk tussen de 5 en 9 miljoen euro. De nummer laatst van de eredivisie kan rekenen op ruim 1,5 miljoen. Daarna is de terugval groot, naar nog geen 0,5 miljoen voor de top in de eerste divisie en 2 ton voor clubs uit de onderste regionen.

Angst

Bovendien ­verdwijnt na drie jaar de zogeheten degratievergoeding. Clubs die erin slagen snel terug te keren naar de hoogste klasse, praten later menigmaal vol lof over hun ­periode in de eerste divisie. Ze hebben anders naar betaald voetbal leren kijken, ze hebben hun kosten opnieuw bekeken en ze vonden het nog een mooie competitie ook. Maar de clubs die door de jaren heen gewend waren geraakt aan de eredivisie en er niet in slagen snel terug te keren, waaronder traditieclubs als Sparta, De Graafschap en Fortuna, zakken steeds verder weg en zien het faillissement naderen. Vandaar de angst van NEC, Roda en RKC, na de onverwachte degradatie.

De eerste divisie, verenigd in de ­Coöperatie Eerste Divisie, heeft over de grens gekeken om te bezien of de vraag gerechtvaardigd is, en ziet zich gesteund door bijvoorbeeld Duitsland. In Duitsland is de verdeling gelijkmatiger. Terwijl in Nederland nog geen 10 procent van het tv-geld naar de tweede profklasse gaat, is dat bij de oosterburen ruim 20 procent.

De eerste divisie koestert nochtans zijn verworvenheden en pocht met grootheden uit het verleden, of ze nu Chadli, Huntelaar en Mertens heten, van het allang failliete AGOVV, of Strootman en Clasie. De competitie blijft een belangrijk opleidingsinstituut. Nog duidelijker blijkt de kracht van de eerste divisie uit de vernieuwing van de eredivisie. Cambuur, PEC Zwolle, Excelsior, Go Ahead en Dordrecht vallen op met fris spel, dat ze rechtstreeks meenamen uit de eerste divisie, waarin ze vrij ­recentelijk voetbalden.

Bovendien biedt de eerste divisie onderdak aan de beloftenelftallen van de grote clubs Ajax, PSV en Twente. Al is dan al veelvuldig gesproken over competitievervalsing, omdat de jeugdelftallen ook putten uit het reservoir voor het eerste elftal, de beloften krijgen meer weerstand, zoals de bedoeling is. Maar wat de aloude clubs uit de eerste ­divisie daarmee opschieten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden