INTERVIEW

'Als je voorop wilt lopen, moet je durven aftasten'

Kampioen na een zinderende slotdag. Opnieuw vader. PSV-trainer Phillip Cocu (45) beleefde een week uit duizenden. Maar het genieten van de titel mag niet te lang duren. 'Tevredenheid zorgt voor luiheid, en dat is je grootste vijand.'

Huldiging van de selectie van PSV op het Stadhuisplein in Eindhoven. Beeld anp

Op de ladder van geluk beklom Phillip Cocu de hoogste trede, afgelopen week. Zondag kampioen, na een coup op de laatste speeldag, woensdagnacht vader van een vierde zoon. 'Veel mooier kun je weken niet krijgen.' Zijn ogen stralen.

Zo spannend als dat was, die slotdag van de competitie. PSV had al gewonnen bij Zwolle. Ajax stond op 1-1 bij De Graafschap, met twee minuten blessuretijd te gaan. Cocu: 'Je hebt gedaan wat je kunt, maar dan...moet je wachten. Er was geen beeld. Het is pure stilte. Totdat ze zeggen: het is afgelopen. De spanning die door je lijf gaat...en dan, bam, krijg je een gigantische kick.

'Ik zag een foto in de krant waarop spelers naar het publiek rennen. Die foto zegt alles. Spanning die in één keer', hij knipt met zijn vingers, 'omschakelt naar blijdschap, ontlading. Expressie bij sprintende spelers in burgertenue. Hendrix met een brace. Menno Koch (reservespeler, red.). In die foto zit de betrokkenheid.'

Zo'n huldiging, went dat?

'Nee, nooit. Op de platte kar door Eindhoven rijden blijft ongelooflijk mooi. Als je kijkt hoe ze zingen, die 100 duizend mensen, daarvoor doe je het als sporter. Je bereikt iets en alle betrokkenen lopen mee, ze willen erbij zijn. Met hen deel je de vreugde. De kern, de staf met de spelers, is bij elkaar op de kar. De rest is daar allemaal omheen.'

Je hebt zelf veel momenten gehad waarop het erom hing. De halve finale van het WK in 1998, verloren na strafschoppen van Brazilië.

'Ja, veel topsporters maken teleurstellingen mee, voordat ze successen proeven. Het is extra bijzonder als je voor een mooie overwinning een grote teleurstelling hebt beleefd. Toen ik in 1998 een penalty miste tegen Brazilië deed me dat veel als sporter. Dat heeft me gevormd. Op een gegeven moment heb ik die teleurstelling een plek gegeven. Telkens keert zo'n moment terug: had ik het anders moeten doen? En het blijft een van mijn grote teleurstellingen. Maar je moet door, je moet verder. Het is ook noodzakelijk dat een sporter de drive heeft om met teleurstellingen om te gaan. Als je een nederlaag te makkelijk accepteert, denk ik dat het lastig is om werkelijk het beste uit je loopbaan te halen.'

Phillip Cocu mist zijn penalty tijdens de verloren halve finale van het WK-voetbal in 1998. Beeld afp

Hoe kijk je terug op die middag van het kampioenschap?

'Het gevoel is bevestigd dat ik probeerde over te brengen, vanaf de nederlaag tegen Ajax. Niets meer laten liggen, niets van twijfel in de groep laten sluipen. Er zijn misschien wedstrijden waarin Ajax een foutje maakt. Ja, dat het dan in de laatste is... tegen Utrecht hing het er al om. Het ligt heel dicht bij elkaar. Je moet alleen zelf geen fouten meer maken, ook niet door de teleurstelling na die verloren wedstrijd tegen Ajax.'

Dat is meer psychologie dan fysiek?

'O jazeker. Psychologie is heel belangrijk in die fase. In april hoef je geen twee keer per dag meer volle bak te trainen. Het gaat om geloof, om frisheid in je hoofd. Ik heb bijvoorbeeld speciaal getraind, op die dinsdag na het duel met Cambuur. We hadden gehoopt dat het 8- of 9-0 zou worden en Ajax een kleine overwinning zou behalen op Twente. Dat lukte niet (het werd 6-2 voor PSV en 4-0 voor Ajax, red.). Er was teleurstelling. Daarop delen wij dan de training in, dinsdags, na de vrije maandag. Alleen plezier maken. Welke vormen bied je aan, om ze weer enthousiast te maken? Veel individuele gesprekken. En dan bouw je weer op naar het weekeinde, met alle energie, met een positief gevoel.

'We besloten pas op de laatste ochtend een samenvatting te laten zien van 2007 (toen drie clubs kans maakten op de titel en PSV onverwacht won door een doelpunt van Cocu, red.). Dat pakte goed uit. Het was gemonteerd met de drie wedstrijden van toen. Je zag de telkens wisselende stand. Minuutje of tien. Muziekje eronder. De muziek was deze keer niet eens zo belangrijk. De wedstrijd moest ze pakken, de situatie. Als het dan zo uitpakt, nemen de spelers dat voor de rest van hun leven mee.'

Phillip Cocu

Geboren 29 oktober 1970 in Eindhoven.

Speler
1988 - 90 AZ
1990 - 95 Vitesse
1995 - 98 PSV
1998 - 04 Barcelona
2004 - 07 PSV
2007/08 Al Jazira (VAE)
4x kampioen met PSV
2x bekerwinnaar met PSV
1x kampioen met Barcelona
101 interlands, 10 doelpunten

Trainer
2012 interim-trainer PSV
2013 - heden PSV
2x kampioen met PSV
1x bekerwinnaar met PSV
1x winnaar Johan Cruijffschaal

Dat psychologische aspect, heb je daarin leermeesters of doe je dat zelf?

'Dat doe ik zelf, maar ik spreek ook met de staf. De huidige generatie is veel bezig met beelden. Wij gebruiken ook motivatie- of inspiratiefilmpjes, een aantal keer per seizoen. Soms stellen we die samen, soms kom ik zelf iets tegen. Ik heb eens een filmpje laten zien van een jonge American-footballspeler, die een interview gaf, ongelooflijk. Geweldig. Gewoon, zijn uitstraling, het geloof, keihard werken. Soms gebruiken we ook eigen beelden, momenten met muziek. Dat inspireert. Het gaat om de boodschap, en iedereen is weer even samen.'

Jouw extreme blijdschap contrasteerde met het verdriet van je vriend Frank de Boer. Heb je nog contact met hem gehad?

'We hebben elkaar niet gesproken. Hij feliciteerde me wel meteen per WhatsApp. Zo is onze vriendschap. We gunnen elkaar het beste, maar we zijn ook elkaars concurrent. De laatste periode van de competitie hebben we minder contact gehad. We waren gefocust op onze eigen prestatie. Wat hij bij Ajax heeft gepresteerd, is uitzonderlijk. Daarover wordt weleens wat lichtzinnig gedaan. Vier titels in onrustige tijden. En het is best moeilijk; alleen met je team bezig zijn, niet met randzaken.'

Beeld ANP Pro Shots

Jij gaf geen interviews, Frank wel. Was dat bewust?

'Ja. Ik wilde daarmee niet bezig zijn. Zo'n gesprek zorgt misschien voor een bepaalde interpretatie bij spelers. Ik ben telkens alleen met onze eigen wedstrijd bezig geweest. Dan moet ik ook het voorbeeld geven. Daarnaast heb ik tot diep in maart vier tot zes persconferenties per week gegeven.'

Je gedraagt je altijd beschaafd. Bij die penalty van Makkelie voor Ajax tegen Utrecht reageerde je niet, terwijl het de titel had kunnen kosten. Je bent jezelf, ook als Simeone van Atlético Madrid naast je tekeergaat.

'Ik haalde het positieve eruit, want Ajax verloor toch twee punten. Bovendien focus ik me op zaken waarop ik invloed heb. Het werkt niet als je te ver buiten jezelf treedt. Ik raak mijn spelers niet zoals ik ze wil raken, als ik me anders voordoe dan ik ben. Daar prikken ze doorheen. Ik heb als speler allerlei trainers meegemaakt. Niemand leek op elkaar. Maar al die goede trainers waren zichzelf. En ik word echt wel kwaad hoor. Het klapt er echt wel op, het vlamt, als je met je passie bezig bent. Ik eis het maximale, altijd. Maar ik ben realistisch. Als het spel niks is, ga ik geen mooi verhaal ophangen.'

Jullie hebben het seizoen al geëvalueerd. Waar kan het beter?

'Waar kunnen we onszelf ontwikkelen? Dan moet je de waarheid kunnen zeggen. Dat kan, bij Marcel Brands (technisch manager) en Toon Gerbrands (algemeen directeur). Genieten is één. Tevredenheid zorgt voor luiheid, en dat is je grootste vijand.'

Maar tevredenheid is toch wel lekker af en toe?

'Noem het dan genieten. Afgelopen week, mooi feest gehad. De training staat in het teken van het kampioenschap. Allemaal prima. Maar ik ga alweer naar het volgende seizoen kijken, hoe we het dan doen. Een aandachtspunt is het aantal verliespunten rond de Champions League. Die wedstrijden hebben invloed gehad. Dat komt ook omdat de meeste spelers voor het eerst Champions League speelden op dat niveau.'

Beeld ANP Pro Shots

Ben je nu een andere trainer dan twee jaar geleden, toen jullie een wisselvallig seizoen hadden en Hiddink nog op de koffie kwam om je te coachen?

'Ja, in details. In het totale pakket ben ik geen andere trainer geworden. We hebben ons ontwikkeld. Er komt steeds meer bij. Visie, ideeën, hoe PSV wil spelen. Je komt jezelf weleens tegen. Dan denk je: dit had ik anders kunnen aanpakken, daar moet ik wat korter opzitten. Dan zijn gesprekken met een coach die alles heeft meegemaakt nuttig. Dat is iets anders dan een keer bellen. Het is nog een drempel over in Nederland, om er zo tegenaan te kijken.'

Het is moedig dat bondscoach Blind zelf vraagt om de ervaren Advocaat. Maar dan wordt gauw gezegd: ja, Blind is nu een loopjongen.

'Nederlanders vinden altijd meteen ergens iets van, en dat hoort ook bij de sport. Dat betekent hoe groot voetbal is. Iedereen heeft een mening, iedereen is betrokken of begaan. Je kunt je daarvan niet compleet afzonderen, dat hoeft ook niet, maar je moet je daar ook zeker niet door laten leiden. Gewoon je koers volgen.

'Je moet jezelf altijd blijven ontwikkelen en verbeteren. Ik heb dat als speler ook altijd nagestreefd. Ik was zelden tevreden met mezelf. Niet dat ik altijd ontevreden was, maar wel: zo, dit heb ik laten liggen. In wedstrijden, in mijn persoonlijke ontwikkeling, op posities waar ik terechtkwam. Zorg dat je altijd nieuwe impulsen krijgt om beter te worden. Dat doe ik ook als trainer. Het is niet nu, na twee titels: zo, nu ben ik klaar. Nee. Ik ben nog steeds net begonnen, volgend seizoen wil ik weer nieuwe dingen aftasten, iets veranderen op het veld. Ik wil niet dat ze denken: o, dat kennen we nu wel, gaan we dat weer doen.'

Waar haal je dat dan vandaan?

'Ik ben van nature een behoorlijke denker.' Hij gniffelt. 'Je luistert, je komt dingen tegen waarvan je denkt: interessant. Ik heb al gesprekken gevoerd waarover ik nu nadenk. Met spelers, met andere begeleiders, op verschillende gebieden.'

Brands en Gerbrands spraken over het innovatieve karakter van PSV. Stressbestrijding, karakterprofielen, slaapstructuren.

'Veel is mentaal. Profielen van spelers, omkadering van persoonlijkheden. We doen veel cognitieve training. De ontwikkeling van spelers is steeds meer maatwerk. Kwaliteiten uitdiepen. We proberen ook iets te doen aan de onderkant, aan zwakheden of kwetsbaarheden. Daarvoor huren we professionals in.

'Als je voorop wilt lopen, moet je durven aftasten. Soms doen we met de staf pilots, bij Jong PSV of bij de jeugd, en dan kijken we of het toepasbaar is bij het eerste elftal. We werken bijvoorbeeld met dr. Stijn Quanten, een Belg, die spelers ontwikkelt op cognitief gebied. Oefenvormen online, die we later vertalen naar een zaaltje, en nu naar het veld. Trainingen op reactiesnelheid, focus- en concentratievermogen, meerdere handelingen tegelijk. Blikveld. Wat neem je waar, wat zie je? We doen veel aan videoanalyse, op individuele en teamtactische basis.

'Met voeding hebben we veel bereikt. Naast lunchen ontbijten we nu ook op de club. Dat is niet zomaar een ontbijt. Dat zijn speciale producten. Wat verlies je met trainingen, wat heb je nodig. Dat wist ik zelf ook niet toen ik 17 was: wat eet je precies? Als je daarvan bewuster bent, leer je te begrijpen wat er gebeurt in je lijf.'

Jullie weten hoeveel spelers slapen?

'Ja, we moeten nog precies uitrekenen wat uit het onderzoek is gekomen. Hoe is het matras, waar lig je op? Op de club zijn bedden. Met onze topsportcultuur zijn we behoorlijke stappen aan het nemen. We geven de faciliteiten van het jeugdcomplex een enorme impuls en ook bij de profs wordt er verbouwd. Het vak is veelomvattend. Ik denk dat het vroeger meer om puur voetbal ging, nu zijn er meer invloeden. Dat maakt het niet minder mooi. Dat pure zit in me, maar wat ik interessant vind, is de vertaling naar de jeugd, de rode draad binnen PSV, de fysieke training, nieuwe dingen. Over tien jaar zijn er weer legio voorbeelden van nieuwigheden. Als je zolang hebt gevoetbald, denk je weleens dat het mooi is geweest. Maar voetbal heeft mijn leven gedomineerd. De passie zit zo diep in me, die kan ik niet loslaten.'

Je hebt veel meegemaakt; een scheiding, ernstige ziekte. Ben je dezelfde voetbalman gebleven?

'Ja, maar ik heb beter leren relativeren. Op bepaalde momenten kan ik afstand nemen. Als speler kon ik dat niet of nauwelijks. In het begin als trainer ook amper. Door wat ik heb meegemaakt, leerde ik beseffen dat andere zaken helemaal geen negatieve invloed hoeven te hebben op mijn werk. Misschien moet je wel ervaring hebben om de balans te leren vinden. Het vak kan je 24 uur per dag bezighouden. Maar werk je dan ook effectief? En is het bevorderlijk om 24 uur bezig te zijn? Is het niet beter om het werk dan te parkeren en na een tijd weer op te pakken? Ja, dat is beter.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden