'Als ik mezelf verloochen, slaap ik niet'

Louis van Gaal (57) zoekt de totale mens in het voetbal. En hij blijft een trainer die luistert naar zijn hart....

Willem Vissers

Of het volmaakte geluk op de montere Louis van Gaal is neergestreken, deze vrijdag? Haha. ‘We staan bovenaan met AZ, ik ben net getrouwd met Truus, mijn kinderen en kleinkinderen zijn gezond.’ Ja dus, zou je zeggen.

Het trainersvak verschaft hem zoveel plezier, ook nu zijn vrouw soms oppert meer tijd te spenderen in hun huis in Portugal. ‘Ik heb tegen Truus gezegd: voorlopig is dat nog niet aan de orde. Ik zie me nog niet elke dag uitslapen en een rondje golfen.’

Louis van Gaal is de koning, staat op de cover van Voetbal International, die op tafel ligt. Spelers vinden hem met afstand de beste trainer. Dat streelt. En spreek je welke oud-speler dan ook, dan roemt hij Van Gaal. Bogarde onlangs. Kluivert, die stage bij hem loopt en als huwelijkscadeau een ster naar Van Gaal liet vernoemen.

In de brasserie van het stadion in Alkmaar kost het driegangenmenu Louis van Gaal 28,50 euro. Het hoofdgerecht: een hutspotje van andijvie en katenspek met zacht gegaarde kalfssukade en een jus van gepofte knoflook. Of hij het diner zelf heeft samengesteld?

Domme vraag. ‘Alleen hadden ze eerst foutjes gemaakt. Ik had een andijviestamppotje gevraagd en het was een koolraapstamppotje geworden. Maar ik houd niet van koolraap. Als het een Louis van Gaal menu is, moet het ook een Louis van Gaal menu zijn.’

Zoals hij het karakter van een speler kan destilleren uit een training, zo is Van Gaals persoonlijkheid een afgeleide van het menu. Stevige Hollandse kost, met een bourgondisch sausje. De vergelijking ontlokt instemmend gelach. ‘Mijn inborst is bourgondisch. We waren vroeger een gegoede familie, we hadden het niet slecht. Maar doordat ik op een bepaald niveau ben gekomen, heb ik dat bourgondische ontwikkeld. Ik drink geen slechte wijn meer.’

Op Van Gaal valt geen etiket te plakken. Hij houdt van ouderwetse gezelligheid en is een man van traditionele waarden, maar in sport is hij revolutionair als hij dat nodig acht. Wie voorzitter Scheringa op de nieuwjaarsreceptie van AZ hoort zeggen dat buitenspel moet worden afgeschaft, hoort eigenlijk Van Gaal praten.

Als die het zegt, heeft het impact. Fel: ‘Wij trainers kunnen niets meer met de buitenspelval. De scheidsrechters kunnen niet meer controleren of iets buitenspel is. Technische hulpmiddelen worden niet ingeschakeld, omdat er amateurs in de top van de bonden zitten die denken dat voetbal een charmesport is. Zij beschouwen voetbal als een uit de hand gelopen hobby. Het is een vak geworden, met veel belangen en geld.’

Hij houdt van avontuur in het voetbal, maar dat wil niet zeggen dat hij romanticus is. ‘Ik was ook de eerste die riep dat de Champions League een commercieel gedrocht was. En als het spel niet meer kan worden gespeeld omdat er mensen zijn die de regels niet meer kunnen controleren, kun je die regels beter afschaffen. Dan kunnen wij, coaches, weer creatief worden.’

Louis van Gaal: tacticus, teambuilder, geroemd om zijn oefenstof en gedrevenheid, en als trainer van AZ verwikkeld in de titelstrijd met de club waarmee hij zijn grootste successen vierde, Ajax. AZ is voor velen favoriet. Van Gaal is het daarmee oneens.

‘De individuele kwaliteit bij Ajax is groter dan die bij AZ en dat is logisch, want Ajax vist in een duurder echelon spelers. Wij zaten vóór Ajax met Huntelaar aan tafel, in huize Scheringa. Maar hij ging naar Ajax, en Makaay naar Feyenoord. En Alves kwam ook niet. Dat is het verschil. Daarom is het zo knap als je met zo’n clubje kampioen wordt.’

In 1999 was Van Gaal voor het laatst kampioen als trainer, bij Barcelona, maar hij vindt de constatering een beetje flauw. Sindsdien werkte hij als bondscoach, als technisch directeur bij Ajax en dus bij AZ, dat clubje waar alles zo goed was geregeld toen hij kwam in 2005. Een bescheiden club met bescheiden voetballers. ‘Toen dacht ik: waarom moet ik nog schoolmeester zijn bij de vedetten?

‘Iedereen denkt dat ik een schoolmeester ben, maar dat is juist niet zo. Ik probeer anderen verantwoordelijkheid te geven, maar dan moeten ze die wel oppakken. Anders moet je weer schoolmeester zijn, maar dat stadium ben ik voorbij. Dat heb ik op school gedaan. Dat hoeft niet meer bij een voetbalclub.

‘Ik heb ook goede vedetten gezien, hoor. Cocu, Xavi, Iniesta. Daarom staat Barcelona ook weer aan de top. De kern is nog altijd Xavi, Iniesta, Puyol, Valdes.’ Ze debuteerden onder Van Gaal. ‘Met dergelijke gasten werk ik graag. Maar niet met vedetten die mooi weer spelen, daar heb ik eigenlijk geen zin meer in.’

Iniesta noemt hij de ultieme Van Gaal-voetballer. Hij ziet het spel en kan op diverse posities spelen. ‘Xavi ook, maar Iniesta is wat sprankelender. Xavi is meer Van Gaal zelf. Iets te laag tempo, technisch en tactisch volmaakt, maar hij ziet het goed. Xavi lijkt meer op mij, zoals ik als voetballer was. Iniesta, dat zou ik graag willen zijn. Dat sprankelende heb ik nooit gehad.’

Foto’s aan de muur illustreren zijn trainersloopbaan. Eentje met voorzitter Scheringa, met als onderschrift 150 duels samen. Eentje van Ajacieden met de Europa Cup. Op een foto staat een boze, bijna onherkenbare Van Gaal bij de bekerfinale tegen Ajax. Sommige foto’s staan ingelijst op de grond. Van Gaal is intern verhuisd en geniet nu van een prachtig uitzicht op het veld. Over het gras ligt een witte deken, zo eentje die op het boerenland een spinazieveld toedekt.

‘Kijk eens hoe dat matje ligt. En heb je dat matje op het trainingsveld gezien? Als wij trainen gaat dat matje eraf. Na de training gaat dat matje er meteen weer op. Acht mensen, vaak is ook directeur stadionzaken Vermeulen erbij, staan aan dat ding te trekken, twee keer per dag. Dat is ongekend, fantastisch. Dat iedereen aan hetzelfde touwtje trekt, daar gaat het om.’

Als hij nog eens weggaat bij AZ, is het om andere ambities te bevredigen. Nog eens ergens bondscoach worden, nog eenmaal bij een topclub werken. Maar nooit zal hij een manager Engelse stijl zijn, een trainer op afstand.

‘Dat zou ik niet willen. Ik kan dat ook niet. Door te kijken naar oudere vrienden van mij, die al gestopt zijn met werken, heb ik geleerd dat je jong blijft als je in de maatschappij staat en met jonge mensen omgaat. Ik wil ook altijd mensen om me heen hebben, omdat ik houd van communiceren. Alleen is maar alleen. Ik wil weleens alleen thuis zijn, maar de tweede dag heb ik er al moeite mee, en de derde dag helemaal.’

Engeland, Spanje, Duitsland, na 2010 kan alles. ‘Ik krijg gemiddeld per maand twee of drie aanbiedingen, van redelijke clubs, van mensen die drie, vier keer terugbellen. Bayern München is altijd op het verkeerde moment gekomen. Dat is ergens jammer, want ik had daar trainer kunnen zijn.’

Maar AZ verschaft hem genoeg levenslust. Het niveau tijdens de trainingen doet hem soms denken aan de goede tijden van Ajax en Barcelona. ‘Dit seizoen overstijgt de andere seizoenen, omdat de wisselwerking tussen spelers en trainers beter is. En het vertrouwen in de groep is groot. Dat is het belangrijkste.

‘Vorig seizoen waren we bijna altijd de betere ploeg, maar die bal ging er niet in. Dan krijg je druk en maak je fouten. Omdat we nu scoren, is de druk achterin minder en hebben we maar 11 tegendoelpunten. Dat heeft met elkaar te maken. Maar het is pas echt fantastisch als het straks leidt tot de titel.’

Van Gaal schakelt alle middelen in om zijn doel te bereiken. Waar het voetbal nog geregeld de neus ophaalt voor mentale trainers, wilde hij vroeger al psychologie studeren. ‘Ik kijk naar de totale mens. Het gaat er niet alleen om de bal van A naar B te verplaatsen. Dat is wel belangrijk, maar niet het allerbelangrijkste. Dat is: wie ben je als persoon? Wil je in dienst van het elftal spelen, hoe doe je dat, hoe loop je dan vrij? Loop je alleen voor jezelf vrij, of ook voor anderen?

‘Ik noem dat het totale mens-principe, als aanhanger van de Leo van der Burg-theorie. Hij was bedrijfseconoom en psycholoog. Wij hebben een jaar cursus van hem gehad. Dan maakten we profielschetsen van de spelers, om ze beter te leren benaderen. Ik doe het eigenlijk al mijn hele leven zo, maar hij heeft het benoemd. Daardoor spreken mijn collega’s en ik één taal en is het voor hen makkelijker mijn beslissingen te begrijpen.’

Begeleiding op allerlei vlakken is onmisbaar in het voetbal. ‘De wereld is zo complex geworden, de keuzes zijn zo moeilijk. We leven in een zapcultuur. Eén druk op de knop en de wereld gaat voor je open. En jij moet steeds die keuze maken, en dat op 13-, 14-jarige leeftijd. Om je te blijven focussen, heb je hulp nodig, die een trainer alleen niet kan bieden. Je bent als coach manager van specialisten.’

De trainer is de sturende factor in dat ingewikkelde proces van geven en nemen, van jezelf blijven, spelers bij de basis houden, van een schouderklap geven of een serieus gesprek voeren. Dat Schaars en Martens terugkeerden van blessures en de ploeg wezenlijk versterkten, was verwacht. ‘Maar de grote plussen zijn de snelle ontwikkeling van Moisander, wiens blessure een forse streep door de rekening is, en Mounir El Hamdaoui, die we belangrijk hebben gemaakt. We gunnen hem wat meer vrijheid dan de rest van het elftal.’

Altijd blijft hij de beschermende leermeester, die El Hamdaoui waarschuwt voor de volgende fase in zijn loopbaan. ‘Het wordt moeilijker voor hem bij de basis te blijven. Tot nu toe doet hij dat goed. Hij vertoont geen ander gedrag naar mij, naar zijn medespelers of naar de club. Maar ik heb het gezien met de normaalste voetballers: op een gegeven moment gaat het gebeuren. Spelers in kwestie zullen dat altijd ontkennen, maar die zijn niet meer objectief in hun geest, gedrag en houding.’

Typerend voor Van Gaal is de kans die hij geeft aan Kees Luijckx, nu Moreno en Moisander geblesseerd afhaakten. Luijckx was persoonlijk rond met NEC en sommige media hadden oudgediende Ooijer al naar AZ geschreven. ‘Als ik Ooijer haal, gaat Luijckx eruit, terwijl die zo lang op zijn kans heeft gewacht. We hebben hem niet voor niets teruggehaald en hij is hier opgeleid. Luijckx verdient het. Anders zou ik mezelf verloochenen. En dat doe ik nooit.

‘Als ik mezelf verloochen, slaap ik niet. Ik heb ook weleens tegen een speler gezegd: nu is het over, je hebt te vaak slecht gespeeld. Dan kon ik daarna niet slapen en wist ik dat ik de verkeerde beslissing had genomen. De volgende dag zei ik dan tegen de speler: ik heb niet geslapen, dus jij blijft gewoon spelen.’

Van Gaal blijft de perfectionist, de bouwer, de man van details ook. Het nagerecht van het Louis van Gaal menu vermeldt huisgemaakte vanillevla met verse mandarijnen, slagroom en krokante chocolade.

‘Chocoladevla is beter, maar het is moeilijk om de mandarijn in de slagroom te krijgen en uit de chocoladevla te houden. Dan is het niet zo lekker. Mandarijn met vanillevla is wél lekker. Heerlijk zelfs.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden