ProfielTurncoach Vincent Wevers

‘Als hij al is veranderd in 2007, waarom is hij dan nooit naar ons toegekomen?’

Turncoach Vincent Wevers is door het stof gegaan. Hij erkent dat hij in het verleden de turnsters veel te hard heeft aangepakt. Wie is de mens achter de spartaanse coach? En hoe kon het zover komen?

Turncoach Vincent Wevers (rechts) met zijn dochter Sanne op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro in 2016.Beeld AP

Turncoach Vincent Wevers weet wat tegenslagen zijn; samen met zijn gezin heeft hij er genoeg gekend. Toen zijn dochter Lieke na de Olympische Spelen van 2016 uitgeblust raakte en een burn-out opliep bijvoorbeeld. Of toen haar tweelingzus Sanne in diezelfde periode kampte met een slepende heupblessure, zelfs medisch specialisten stonden voor een raadsel.

En wat te denken van die keer, in 2013, dat hij bij turnvereniging Bosan TON (Topsport Oost-Nederland, later TON Almelo) botste met het bestuur en tot persona non grata werd verklaard, en even later ook Lieke en Sanne niet meer welkom waren. Stonden ze daar, voor een dichte turnhal in Almelo, bij de vereniging die Vincent nota bene zelf had groot gemaakt.

En toch, altijd kwam het weer goed.

Of dat weer lukt is de vraag, nu de 57-jarige bondstrainer in opspraak is geraakt na schrijnende verhalen van verschillende turnsters die onder hem hebben getraind. Bij Studio Sport sprak oud-turnster Joy Goedkoop van vernederingen en mishandelingen. ‘Hij heeft me geslagen en geschopt. Niet dagelijks, al gebeurde het kleineren, boos worden wel elke dag.’

Afgelopen vrijdag reageerde Wevers op de beschuldigingen, aangeslagen en geëmotioneerd. Hij ontkende fysieke mishandeling, maar betreurde zijn aanpak uit het verleden. Hij had zich destijds aangesloten bij de heersende cultuur en dat was er eentje van manipulatie en intimidatie geweest, gestoeld op de Oost-Europese aanpak én die van Gerrit Beltman, de gewezen turncoach, die tot 2010 in dienst was van de gymnastiekbond KNGU, en vorige week ook zijn spijt betuigde voor zijn werkwijze.

Wevers zou naar eigen zeggen in 2007, na een intern onderzoek bij Bosan TON door een sportpsycholoog, zijn aanpak hebben aangepast. ‘Voor mij is dat het omslagpunt geweest in mijn carrière. Vanaf dat moment ben ik een ander soort coach geworden.’

Straftraining

Wevers begon zijn carrière in Friesland, nadat hij in Heerenveen het CIOS (Centraal Instituut Opleiding Sportleiders) had afgerond. Samen met zijn vrouw Gemma ging hij aan de slag bij verschillende turnverenigingen in het noorden. Hij in Franeker, Beetsterzwaag en Nieuwehorne, zij in Dronrijp, Winsum en Welsrijp – bij elkaar twee fulltimebanen.

Over die periode zei een anonieme turnster tegenover Omrop Fryslân: ‘Als een oefening niet lukte, kreeg je straftraining, honderd sit-ups of lang in een boogje staan en als ze dan langs kwamen, drukten ze je nog even verder.’

Toen Wevers in 1991 een tweeling kreeg – eerst kwam Sanne, zes minuten later Lieke – keerden ze terug naar het oosten van Nederland, dicht bij opa en oma. In Oldenzaal begon Wevers met de topturnsters van Nederland te werken.

Verschillende oud-turnsters getuigden afgelopen week over een angstcultuur. De aanpak van Wevers was hard. ‘Achteraf misschien te hard’, concludeert Nico Zijp, collega-damesbondstrainer bij Team NL, die inmiddels ook is verzocht zijn werk te staken omwille van het onderzoek. ‘Maar vergeet niet: het was een andere maatschappij en een andere periode in het turnen. Wij stelden als Nederland niets voor, we keken huizenhoog op tegen de Oostbloklanden. Er kwam een internaat op Papendal. De Oostblokcoaches die daar gingen werken, namen niet alleen hun technieken mee, maar ook hun cultuur. Die generatie trainers, waaronder ook ik zelf dacht: zo hard moet je kennelijk doen om succes te hebben.’

Tekst gaat hieronder verder.

Lange traditie van Oostblokcoaches in Nederlandse turnen
De komst van Oost-Europese turncoaches naar Nederland dateert van 1971. De Hongaarse Eva Bartha werd toen aangesteld als bondscoach. Zij leidde tot en met de Olympische Spelen van 1976 het vrouwenturnen. ‘Daar zit de wortel van het kwaad’, zegt de ervaren turntrainer Nico Zijp. ‘Bartha bracht een cultuur mee die we nu spartaans zouden noemen.’

Gerrit Beltman, uit de kast gekomen als mishandelaar van turnsters, was de voornaamste volger van de Bartha-school. ‘Die ging het verst’, aldus Zijp die zelf in 1995 met de Russische trainer Viktor Klimenko in aanraking kwam en veel van hem leerde en ook zijn aanpak bijstelde. Zijp, trainer in Limburg en Brabant door de jaren heen, is van de zachte benadering, luisterend, beschermend, van het begrip.

Bartha leidde de Nederlandse vrouwenploeg in 1972 in München naar de negende plaats. Ans van Gerwen werd negentiende in de meerkamp. In 1976, in Montréal, werd de nationale ploeg van Bartha elfde. Pas veertig jaar later, in Rio, ging weer een Nederlandse vrouwenploeg de olympische competitie in.

Na Bartha volgde het Russische echtpaar Albert en Lisa Azarjan in 1978 als leidinggevende coaches van het Nederlandse vrouwenturnen. In 1979, na de gemiste olympische kwalificatie voor Moskou 1980, vertrokken zij alweer. Daarna werd een Tsjech (Jan Vlacil) gevraagd maar verscheen een Hongaarse vriendin van Eva Bartha, Leona Horvath, ten tonele. Nederland had in die tijd een turninternaat op Papendal, bij Arnhem. In 1987 werden de WK in Rotterdam gehouden en kreeg de toenmalige Nederlandse hoofdcoach Ronald Walter tijdelijk assistentie van de Rus Boris Orlov, volgens Zijp gekozen omdat de gelauwerde Klimenko (’32 gouden medailles’) in Rusland te belangrijk werd geacht.’

Orlov werd twee periodes lang bondscoach. Na 1999 werd de Noord-Hollander Frank Louter bondscoach. Hij en Zijp werkten ooit samen als herencoach in de dorpen Langedijk en Schoorl. Orlov werkte in het nieuwe millennium als hoofdcoach bij het steunpunt Hazenkamp in Nijmegen en was begeleider van toppers als Endel, Harmes en Van de Leur. Na 2003 volgde een periode van technische leiding zonder eindverantwoordelijke bondscoach. Pas met de aanstelling van de jonge Fries Gerben Wiersma, na de Spelen van Londen 2012, kwam er weer één man aan het hoofd van de vrouwensectie. De Oost-Europese invloed, van de Bartha-school, moest daarmee gedoofd zijn. (John Volkers)

Mislukkeling

Rafaella Bidotti, nu 26 en student toegepaste psychologie, was van 2005 tot 2007 pupil bij Wevers. Ze heeft op papier geschreven wat ze over hem wil zeggen om zich zorgvuldig te kunnen uitdrukken. Ze zegt: ‘Natuurlijk is het topsport. Daar hoort pijn bij, bloedblaren, doorgaan met een verzwikte enkel. Maar daar gaat het hier niet over. Vincent heeft me twee jaar lang het gevoel gegeven dat ik een mislukkeling was. Dat ik niemand was. Soms door me compleet te negeren, de andere keer door me uit te schelden.’

Waarom? ‘Kennelijk dacht hij dat dat nodig was om mij beter te maken. In die zin geloof ik wel dat hij beïnvloed is door het Oost-Europese gedachtengoed. Ik probeer het, met de beste wil, ook vanuit zijn kant te bezien. Dan denk ik: hij had geen goed voorbeeld. Net als wij zal hij hebben gedacht: dit hoort kennelijk bij topsport.’

Bidotti stopte op haar zeventiende met turnen. Lange tijd wilde ze niets meer met de sport te maken hebben. Als er een wedstrijd op tv voorbij kwam, zapte ze weg; niet in staat om te kijken.

Gelijkwaardigheid

Maar niet iedereen heeft die ervaring. Yvette Moshage (26) trainde van 2006 tot 2013 bij Wevers. Ze stopte in 2013 met turnen nadat ze voor de derde keer aan haar kruisband moest worden geopereerd. ‘Mijn blessures vroegen om maatwerk, om overleg met de coach. Vincent heeft serieus altijd naar me geluisterd. Wat scheelt, is dat ik toen geen 12 meer was en enorm opkeek tegen een coach die al met toppers had gewerkt. Ik ervoer gelijkwaardigheid.’

Moshage vertelt haar verhaal vanuit Australië, waar ze voor haar studie geneeskunde onderzoek heeft gedaan en nu vakantie viert. Na alle ophef van de afgelopen weken heeft ze zichzelf regelmatig de vraag gesteld: hoe heb ik de trainingen onder Wevers ervaren?

De turncoach was streng, maar ging volgens Moshage niet over de schreef. ‘Kijk, topsport is sowieso hard, zeker voor een kind. Ik was 12 toen ik vanuit Deventer naar een vakantiehuisje verhuisde. Ik trainde elf keer per week, in totaal dertig uur lang. Natuurlijk had ik weleens geen zin of was het minder leuk. Maar als kind ervaar je dat anders dan als volwassene. Dan begrijp je dat dat erbij hoort.’

Dogmatisch

Bij Bosan TON kwam Wevers in 2013 in botsing met het bestuur. Het had niets te maken met grensoverschrijdend gedrag, maar met een gebrek aan wederzijds vertrouwen. Collega-bondstrainer Zijp: ‘Vincent is zo sterk dogmatisch, dat mensen die in zijn ogen in de weg liepen, weg moesten. En soms tref je dan de verkeerde. Die zegt: hij eruit of ik eruit. Dat gevecht heeft hij verloren.’

Wevers vond onderdak in Heerenveen, waar hij voor 0.7 fte in dienst kon komen bij de KNGU, de gymnastiekbond, als bondstrainer. Hij verhuisde naar een kamertje op zes hoog in een bejaardenflat in Heerenveen, zijn vrouw Gemma met hond achterlatend in Oldenzaal. Niet gezellig, maar geheel volgens het adagium van de familie heeft niemand er ooit over gemord: wie iets wil bereiken, moet bereid zijn om offers te brengen.

In de jaren die volgden kwamen de grote successen. In 2015 behaalde Lieke op de balk goud tijdens de Europese Spelen en werd Sanne op hetzelfde onderdeel tweede op de WK in Glasgow.

Een jaar later, op de Spelen, in Rio, was het hele damesteam geselecteerd. Dat was sinds 1976 niet meer voorgekomen. Het ultieme succes werd behaald: Sanne Wevers uit Oldenzaal, een veterane al, versloeg de onverslaanbaar geachte Amerikaanse wereldster Simone Biles en werd olympisch kampioen.

Missie geslaagd, zou je zeggen. Alle opofferingen niet voor niets geweest. Maar zo zit de familie niet in elkaar, zegt Friso Gerretsen van XpeditionGold, het managementbureau van Sanne en Lieke. ‘Natuurlijk, die gouden medaille was fantastisch, maar daar hebben ze het nooit voor gedaan. Het is een familiereis geweest, vol hobbels en kuilen. Dat hele proces, met elkaar, daar zijn ze het meest trots op.’

Dochters

In interviews en in de zaal spreken zijn dochters steevast over Vincent, alsof er geen familieband is. ‘Toen ze klein waren hebben we die afspraak al gemaakt’, vertelde Vincent Wevers in 2017 tegen Tubantia. ‘Als andere turnsters mij in de zaal bij de voornaam noemen, lijkt het mij het beste als Sanne en Lieke dat ook doen. Als we zakelijk over de mail contact hebben, zetten ze er ‘Vincent’ boven. Krijg ik een sms’je of appje op ander gebied, dan is het ‘papa’.

Het succes in Rio leverde niet de zilvervloot op, wel veel waardering. Sanne mocht bij de sluitingsceremonie de vlag dragen, was onder meer balkdame bij een concert van Guus Meeuwis en kreeg in Oldenzaal een eigen rotonde naar zich vernoemd. Vincent Wevers werd verkozen tot coach van het jaar van 2016.

Nu, nog een vier jaar later, zit hij thuis, hangende het onderzoek dat de gymnastiekbond heeft ingesteld naar de misstanden. Het onderzoek moet uitwijzen of er nog toekomst voor hem is in de turnwereld.

Zijp heeft Wevers in de loop der jaren zien veranderen, zegt hij. ‘Hij zag in dat zijn methode niet meer kon. Dat onderzoek is een trigger voor hem geweest. De tijdgeest had hem achterhaald.’

Al is volgens hem niet meteen na 2007 de knop om gegaan. ‘Helaas is dat niet waar. Zoiets gaat geleidelijk. Ik denk dat hij vanaf 2012 echt is veranderd, de laatste periode TON. Ik ga niet zeggen dat hij nu een softe coach is, maar hij is wel kaderstellend gaan werken. Kaders die passen bij de huidige maatschappij.’

Weegschaal

De gevreesde weegschaal, waarop turnsters genadeloos op hun gewicht werden afgerekend, is verdwenen. Dat is een taak van specialisten geworden, zoals krachttrainer en voedingsdeskundige Ton Leenders, een ex-gewichtheffer die in 2009 het team kwam versterken.

Als collega-turncoach van Team NL is Zijp regelmatig bij Wevers’ trainingen in Heerenveen. Wat hem op die dagen opvalt, is de humor, de werkvreugde die in de hal heerst. ‘Als iemand bij een oefening een slechte beurt maakt, en dat gebeurt geregeld, dan is Vincent een van de eersten die er een grapje over maakt. Zo van: ‘laat geworden, zeker?’ En het is niet opgelegd of zo, het is oprecht. Anders zou het ook niet werken.’

Oud-pupil Bidotti zag vrijdag de boetedoening van Wevers op tv. Hij gaf aan in gesprek te willen met turnsters die onder zijn aanpak hebben geleden. Bidotti zit er niet per se op te wachten. ‘Wat is gebeurd, is gebeurd. Ik heb het achter me gelaten. In dat opzicht hoef ik geen gesprek meer. Maar als het nodig is om een cultuurverandering in de turnsport teweeg te brengen, dan ben ik die eerste die een afspraak maakt.’

Denkt ze dat Wevers daadwerkelijk is veranderd? Verdient hij een tweede kans? ‘Ik zag zeker dat het hem iets deed. Maar wat ik mij afvraag: als hij nou écht is veranderd na 2007, zoals hij aangaf, waarom is hij in al die jaren nooit naar ons toegekomen? Ik ben hem na het vertrek bij TON nog vaak tegengekomen bij wedstrijden, maar altijd keek hij weg. Terwijl hij donders goed wist wat hij heeft gezegd en gedaan. Eén gesprekje was genoeg geweest. Gewoon een keertje gezien en gehoord worden. Dat had me veel eerder geholpen met de verwerking van die periode.’

Grensoverschrijdend gedrag in de turnsport

Iedereen wist ervan, alleen keek iedereen weg. Maar na een week van getuigenissen is de boodschap aangekomen. De turnsport moet zich moreel opnieuw uitvinden, constateert Mark Misérus in deze analyse.

In de turnwereld wordt tegenwoordig een milder sportklimaat nagestreefd, waarin plezier centraal staat. Maar win je daar ook medailles mee? ‘Het is de enige manier om de turnsters te behouden.’ Lees de reportage van Irene de Zwaan.

Het begon allemaal met de turndocumentaire Athlete A op Netflix, over het Amerikaanse misbruikschandaal rondom de veroordeelde sportarts Larry Nassar. Oud-turnsters realiseren zich na het zien van de beelden dat ook zij onderdeel zijn geweest van een systeem waarin het winnen van medailles belangrijker was dan hun eigen welzijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden