Als de springveer even niet strak staat

Het was mei 2008 en Patrick Lefevere sprak in de microfoon die hij even daarvoor voor de mond van Tom Boonen had gehouden. ‘Tom kan zich geen uitschuiver meer veroorloven’, zei de baas van de Quick Step-wielerploeg wiens belangrijkste renner bij een controle van de Vlaamse Gemeenschap positief op cocaïne had getest.

Door Mark Misérus Mark Misérus

‘Daar ging het dus al fout’, oordeelt de Belgische sportpsycholoog Jef Brouwers, amper een jaar later.

De geschiedenis heeft zich herhaald bij de 28-jarige Boonen: net als in 2008 ging het fout in een periode waarin hij niet op de fiets zat. Net als in 2008 zette hij vorige maand met zijn triomf in Parijs-Roubaix de kroon op zijn voorjaar.

Dat er in alle opzichten dus niets is veranderd bij de Vlaamse volksheld, noemt Brouwers schrijnend. Niet eens zozeer omdat Boonen volgens hem toegaf aan een verleiding waaraan 40.000 van zijn landgenoten ook geregeld toegeven. In een gebrek aan begeleiding voor topsporters met een vedettestatus schuilt volgens de sportpsycholoog de ware ernst.

‘Lefevere had het vorige geval niet met de mantel der liefde moeten bedekken, want die is voor een vedette nooit groot genoeg. Er werd veel te snel geloofd dat het een incident was en dat Boonen zijn leven zou beteren. Ze hadden zich de vraag moeten stellen: wat is hier werkelijk aan de hand? Waarom doet zo’n jongen dit? En wat kunnen wij voor hem betekenen om dit in het vervolg te voorkomen?’

Boonen opperde zaterdag op de Vlaamse televisie dat er hulp voor hem moet komen. Hoofdsponsor Quick Step had dat de in het nauw gebrachte ploeg al aangeraden.

Brouwers: ‘Goed, maar ze moeten Boonen eerst verplichten een zelfonderzoek te verrichten. Laat hem opschrijven waarom hij af en toe de greep op zichzelf verliest. Ik weet zeker dat ze ook bij de sponsor de voordelen van zo’n onderzoek zien.’

Al een paar jaar pleit Brouwers ervoor wielrenners, voetballers en atleten uit de buitencategorie de vraag voor te leggen hoe ze hun leven als topsporter denken te moeten inrichten. Niet voor niets blijkt voor veel jeugdige talenten de sprong naar de top vaak moeilijk omdat ze niet weten hoe ze zich als professional moeten gedragen, stelt hij vast.

In de prestatiemaatschappij die België en Nederland kennen, worden vaak onmogelijke dingen gevraagd, vindt hij. ‘Niet alleen van topsporters, maar evengoed van u en van mij. Ik voelde het bij mijn kinderen ook zo. Ze moesten toppers worden.

‘Kinderen zijn al snel hoogbegaafd, omdat er gebruik wordt gemaakt van IQ-testen van twintig jaar geleden, terwijl het onderwijs sterk is verbeterd. Dus kunnen ze geweldig goed rekenen en schrijven, hoewel ze dat misschien zelf heel anders ervaren.

‘Jonge renners worden soms geweldig bevonden, krijgen onrealistische dromen voorgeschoteld. In die haast ontstaan fouten in de ontwikkeling van jonge mensen.’

De gevallen van sporters bij wie het in een later stadium misging, zijn legio en bestrijken een internationaal terrein. Een paar uur nadat het nieuws over Boonen bekend werd, bleek ook de Franse tennisser Richard Gasquet in zijn vrije tijd een lijntje te hebben gesnoven.

De lijst met daarop hun voorgangers, grote namen uit allerlei sporten, is snel bijeengezocht: voetballers Maradona en Mutu, tennisster Hingis, wielrenners Vandenbroucke en Pantani en hoogspringer Sotomayor zijn maar een paar voorbeelden.

In de meeste gevallen is het oprekken van de fysieke grenzen, beter klimmen of harder rennen, niet de drijfveer voor het gebruik van coke, zegt directeur Herman Ram van de Nederlandse Dopingautoriteit. Maar prestatieverbetering is wel mogelijk met de drug. De gebruiker kan een gevoel van onoverwinnelijkheid ervaren en daardoor dat verlossende duwtje in de rug krijgen. Of de vermoeidheid wordt weggenomen.

De drug staat daarom al lange tijd op de lijst van verboden middelen die de sportinstanties hanteren. Vooral in Zuid-Amerika en op de Caraïben wordt er streng op gecontroleerd, omdat cocaïne er zijn oorsprong vindt en gemakkelijk verkrijgbaar is. In Nederland is het gebruik ervan in eigen tijd niet strafbaar. In België wel, dankzij de dopingwet.

Cocaïne was lange tijd een een kostbare drug en dus voor de happy few, die zich daarmee volgens Ram kon onderscheiden van aardse stervelingen. Ram denkt dat dat nog steeds een rol speelt voor gebruikers.

Maar cocaïne is toegankelijker geworden, volgens de Belgische wielrenner Frank Vandenbroucke. ‘Het is speelgoed van de nieuwe generatie. Slecht spul voor je spieren en je hart, als je het veel gebruikt.’ Het grootste zorgenkind van de Vlaamse wielersport, zelf meer dan eens betrapt op cokegebruik, zei dat in de Vlaamse krant Het Nieuwsblad.

Zijn naam viel dit weekeinde meer dan eens. Het zwartste scenario dat werd geschetst: Boonen zal VDB achterna gaan.

Tom Boonen had zijn leven gebeterd, vertelde de renner eind vorig jaar en iedereen zei het hem destijds na. Vriendin Lore was bij hem terug, hij woonde weer in België en niet meer in het mondaine Monaco, ver van huis en ver van alles en iedereen.

Het was kennelijk niet genoeg, oordeelt Brouwers. Boonen is nu volgens de wet een recidivist is en kan daardoor opnieuw worden gestraft voor zijn vorige misstap. Vorig jaar schortte de rechter zijn uitspraak op omdat Boonen volgens hem genoeg was bestraft door alle aandacht, onder voorwaarde dat de sportman niet nog eens in de fout ging.

Hun onaantastbare status gaat kennelijk met sommige sportvedetten op de loop, al zien de vedetten het zelf ongetwijfeld anders. De Engelse tabloids berichtten onlangs over de schat aan huizen die Manchester United-ster Rooney bezit. Rond de halvefinale van de Champions League lepelden ze nog maar eens de zes ton salaris op, die Chelsea-speler Ballack wekelijks krijgt bijgeschreven.

Brouwers beseft dat excessen in het topvoetbal al bijna normaal zijn. Niettemin intrigeert het hem dat sommige spelers met een internationale staat van dienst wel zichzelf blijven. ‘Timmy Simons van PSV, daar kunnen jullie toch geen spannend verhaal mee maken? Die heeft één vrouw en een paar kinderen.’

Een jaar geleden kwam Club Brugge-spits François Sterchele om het leven toen hij midden in de nacht met zijn Porsche in een maïsveld reed. Brouwers: ‘Wat doet een profvoetballer op dat tijdstip op de weg? Waarom hangen sporters diep in de nacht in de disco rond als hen de volgende dag een belangrijke wedstrijd wacht?’

Nu is het Tom Boonen en zijn afbrokkelende imago over wie België zich het hoofd breekt. Maar ook in de Ronde van Italië is het geval Boonen hét gespreksonderwerp.

Zijn ploegbaas Patrick Lefevere zegt met de mond vol tanden te staan. Voorzitter Pat McQuaid van de internationale wielerunie maakt zich zorgen over de schade die zijn sport oploopt.

Directeur Van Damme van de Belgische wielerbond ergert zich er aan dat Boonen de uitgestoken hand van zijn ploeg en sponsors had genegeerd. ‘Welke uitgestoken hand’, reageert Brouwers. Bij Quick Step hebben ze nooit opengestaan voor zijn methode om topsporters naar zichzelf te laten kijken.

De psycholoog: ‘In de wielersport loopt veel fout omdat de renners zoveel vrijheid krijgen hun droom te realiseren. Ze trainen uit het zicht van iedereen en doen soms andere dingen waarvan ik de ins and outs niet eens ken.’

Boonen liet zich naar eigen zeggen bij een stevige drinkpartij verleiden tot het gebruik van cocaïne. Het gebeurde toen hij herstellende was van zijn val in de Scheldeprijs en er even niets meer op het spel stond.

Niet toevallig, vindt Brouwers. ‘We hebben het altijd over een zwart gat waarin een sporter na zijn loopbaan kan vallen. Maar wie waakt over de zwarte gaatjes als de benen en het hoofd tijdelijk rust krijgen?’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden