NieuwsAtletiek

Als de dopingcontroleur voor de deur staat, moet je er wel zijn

Het regent schorsingen omdat dopingcontroleurs atleten niet aantreffen op de tijd en plaats waar ze volgens hun eigen opgave zouden zijn. ‘Als een test wordt gemist, heb je nog niet meteen een dopinggebruiker gepakt.’ 

Atlete Salwa Eid Naser uit Bahrein.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

De wekker van discuswerpster Corinne Nugter heet whereabouts. Elke ochtend als ze wakker wordt, ziet de 28-jarige atlete het woord in beeld op haar telefoon. Het is een referentie aan de Engelse naam van het systeem van onaangekondigde dopingcontroles. Nugter heeft haar wekker zo genoemd om zichzelf eraan te herinneren dat ze op tijd haar gegevens bijwerkt zodat controleurs haar kunnen testen op het gebruik van verboden middelen.

Niet al haar collega’s zijn zo punctueel als Nugter. Het regent schorsingen in de atletiekwereld. Vooral in Kenia gaat het vaak mis. 55 Keniaanse atleten zitten op dit moment een dopingschorsing uit.

De voormalig wereldrecordhouder op de marathon, Wilson Kipsang uit Kenia, werd onlangs geschorst voor vier jaar omdat controleurs hem te vaak niet aantroffen op de plek waar hij zou zijn. De beste sprinter van dit moment, de Amerikaan Christian Coleman, dreigt de Olympische Spelen van Tokio te missen omdat hij voor de vierde maal niet thuis was toen er een dopingcontroleur voor de deur stond.

Elk kwartaal

Nugter begrijpt niet goed hoe sporters er zo mee kunnen knoeien. De whereabouts zitten bij haar altijd achter in haar hoofd. Atleten moeten voor elk kwartaal aangeven waar ze per dag verwachten te zijn. Ze vullen de terugkerende activiteiten in, zoals werk, school, sport, en moeten per dag een tijdslot van een uur aangeven waarop ze getest kunnen worden.

De discuswerpster heeft haar tijdslot ‘s ochtends ingesteld tussen 7 en 8 uur. Dan is ze altijd thuis. ‘Soms vraagt mijn vriend of ik bij hem kom slapen. Dan pas ik het tijdslot aan naar zijn adres.’

Ze laat zien hoe simpel dat is en opent de applicatie op haar telefoon. Met een paar swipes heeft ze haar adres aangepast naar het adres van haar vriend, die nog in de geschiedenis staat. Ook het adres van haar ouders staat erin.

‘Als ik bij mijn ouders ben vraag ik meteen of de deurbel aan staat. Mijn moeder werkt in de zorg en heeft soms nachtdiensten waardoor ze overdag slaapt. Dan zet ze de bel uit. Als ik kom, check ik meteen of die weer aan staat. Het zal je maar gebeuren dat je een schorsing krijgt door gemiste controles, er kleeft dan iets aan je naam.’

Atletenmanager Michel Boeting relativeert de huidige problemen met gemiste controles. Hij denkt niet dat alle schorsingen ook daadwerkelijk gaan om dopinggebruikers. Hij vindt de whereabouts ‘niet zo’n sterk systeem’ en denkt dat veel atleten er de dupe van worden.

‘Als je een test mist, heb je bewezen dat iemand niet zo goed georganiseerd is. Je hebt nog niet meteen een dopinggebruiker gepakt. Maar de buitenwereld noemt je wel een cheater.’

Marathonlopers

Boeting heeft veel Keniaanse marathonlopers onder zijn hoede. Hij besteedt 5 tot 10 uur per week aan het bijhouden van de verblijfsgegevens van atleten. ‘Als je vraagt welk uur ze dagelijks voor hun tijdslot willen, zeggen ze: ‘oh dat kan de hele dag hoor’. In Europa hebben we een klok, maar in Kenia hebben we de tijd. Het is daar minder georganiseerd. Soms ben je daar een half uur langer aan het wachten op een bus, soms valt internet ineens uit en kun je niks meer last-minute wijzigen.’

Wie bewust een controle wil omzeilen, kan volgens Boeting elke keer last-minute dingen aanpassen. Tot een minuut voor aanvang van een activiteit of tijdslot kan een verblijfplaats gewijzigd worden. Sporters die dat vaak doen, worden scherper in de gaten gehouden.

Atleet Wilson Kipsang uit Kenya.Beeld Getty Images

‘Stel dat je een week doping wil gebruiken en je wil die week niet gecontroleerd worden, dan kun je elke keer je adres vlak voor dat uur veranderen. Als de controleur dan al bijna voor je deur staat, heeft hij nooit meer de tijd om naar die andere plek te rijden.’

Boeting heeft een Keniaanse vrouw en woont de helft van het jaar in Kenia. Hij probeert zoveel mogelijk zicht op zijn groep te houden, maar het gaat toch af en toe mis. Een atleet zat in de gevarenzone toen hij twee fouten achter zijn naam kreeg. Een test miste hij omdat hij te laat was en de tweede omdat Boeting toen zelf een fout had gemaakt met het invullen van de gegevens. Bij een derde fout in twaalf maanden kan een schorsing volgen.

Scherp houden

‘Dan moet je elkaar een paar maanden heel scherp houden. Ik zeg het dan tegen de teamgenoten, de trainer en ik zijn er de hele tijd mee bezig. Het is zenuwslopend als dat gebeurt. Ik heb hem toen elke ochtend Keniaanse tijd gebeld om hem erop te wijzen, of ik nou in Japan of Amerika zat. Ik werd op een gegeven moment zelfs op die tijd wakker. Het zit altijd in je hoofd.’

Bij de geschorste voormalig wereldrecordhouder Kipsang ging het tussen april 2018 en mei 2019 vier keer mis met zijn gegevens waardoor hij dopingcontroles miste. De Nederlandse manager van Kipsang, Gerard van de Veen, denkt dat zijn atleet geen fraudeur is.

‘Maar ik kan niet ontkennen dat hij een paar testen heeft gemist. Het is onzorgvuldigheid geweest. Er zijn atleten waar nooit iets misgaat en anderen die er moeite mee hebben. Kipsang heeft in zijn leven zoveel controles gehad, er is nooit iets gevonden.’

Toch durft Van de Veen zijn hand er niet voor in het vuur te steken dat al zijn atleten schoon zijn. ‘Er zijn zoveel Keniaanse atleten die geschorst zijn. Je wil er het liefst 24 uur per dag bij zijn, maar dat kan niet. Als ze gebruiken dan gaan ze er direct uit bij ons. Dat staat in alle contracten die we afsluiten.’

Atlete Gabrielle Thomas uit de Verenigde Staten.Beeld NCAA Photos via Getty Images

Drie keer gemist

Niet alleen in Kenia gaat het mis, ook in Amerika worden grote namen scherp in de gaten gehouden. De Amerikaanse sprinter Christian Coleman dreigde de mondiale titelstrijd in Doha te missen omdat hij drie keer een controleur miste. Hij kon een schorsing toch voorkomen, maar werd alsnog voorlopig geschorst omdat hij vlak na de WK weer een controleur misliep.

De drievoudig olympisch kampioene Tianna Bartoletta uit Amerika verwijt haar collega een gebrek aan professionaliteit en verantwoordelijkheidsgevoel. In een blog op haar website geeft ze Coleman er flink van langs.

‘Ik train zo hard als ik kan, ik doe mijn best, ik eet goed, ik slaap goed, ik neem geen verboden supplementen en ik zorg dat mijn whereabouts op orde zijn. Ik ben dat verplicht aan mijn sponsors en iedereen die vindt dat ik een investering waard ben.’

Sprinter Coleman verdient miljoenen met zijn sport, discuswerpster Nugter heeft een baan naast haar carrière in de atletiek en houdt er verder weinig aan over. Toch ziet ze bij elk alarm op haar telefoon het woord whereabouts in beeld, om het maar niet te vergeten. Ook al wordt ze nog geen vijf keer per jaar getest.

Schorsingen

Christian Coleman miste drie dopingcontroles in een jaar, en toch werd hij wereldkampioen op de 100 meter in Doha. De reglementen schrijven voor dat niet de datum van de gemiste test, maar de eerste dag van dat kwartaal wordt opgenomen als testdatum. Daardoor vielen de drie gemiste controles niet binnen een jaar. Toen Coleman alsnog een controle miste vlak na de WK, zijn vierde, werd de voorlopige schorsing toch een feit.

Salwa Eid Naser, de in Nigeria geboren sprintster die voor Bahrein loopt, werd in Doha wereldkampioen op de 400 meter in de op twee na snelste tijd ooit. Maar er was tijdens de WK al een onderzoek gaande naar drie whereabouts-fouten in 2019. Toen het in januari van dit jaar nog een keer fout ging, werd Naser per direct geschorst.

In 2013 was Wilson Kipsang de snelste man ooit op de marathon toen hij in Berlijn het wereldrecord op 2.03,23 zette. Zeven jaar na zijn gloriedagen gaat de 38-jarige Keniaan gedwongen met pensioen omdat hij in een jaar tijd vier controleurs miste. Om een gemiste test te verklaren leverde hij een foto aan van een verkeersongeluk waardoor hij niet op tijd kon zijn. Maar dat ongeluk bleek veel later te zijn gebeurd.

Soms hebben atleten goede redenen om een test te missen of gaat het fout bij de controleur zelf. De Amerikaanse sprintster Gabrielle Thomas vocht haar schorsing met succes aan nadat ze vorig jaar drie fouten achter haar naam had gekregen. Een van de gemiste controles bleek niet geldig, waardoor haar schorsing in juni werd opgeheven en ze toch weer mag starten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden