Alles is anders sinds Ajax' laatste Europese finale

In de 21 jaar sinds de laatste Europese finale van Ajax, in 1996 tegen Juventus, veranderde het profvoetbal totaal, vooral door de ongebreidelde stijging van de tv-gelden.

Kopduel tussen twee topspitsen: Patrick Kluivert en Gianluca Vialli.Een jaar eerder scoorde de Ajacied de winnende tegen ACMilan, nu was de beker voor Juventus.Beeld Stanley Gontha

Of het nu gaat om de allure van spelers, om goud geld, om het aantal toegestane buitenlanders of om welke factor dan ook, de tijdlijn tussen de laatste Europese finale van Ajax (in 1996) en de eindstrijd van woensdag in Stockholm tegen Manchester United is gemarkeerd door revolutionaire ontwikkelingen.

Alleen al die opstellingen, tussen toen en nu. Ajax - Juventus, met Louis van Gaal als trainer, was een veredeld Nederland - Italië. Ajax speelde met acht Nederlanders in de basis, Juventus met negen Italianen. Van de UEFA mochten clubs maximaal drie buitenlanders opstellen. Een land zonder topspelers kon het in de top van het clubvoetbal bij voorbaat vergeten.

Dat veranderde snel, want het zogenoemde Bosman-arrest was net uitgesproken, in december 1995. In het seizoen na de finale gingen de binnengrenzen van de EU open. Ajax voetbalde in de halve eindstrijd tegen Lyon, 21 jaar later anno 2017, met zeven buitenlanders, inclusief Ziyech, die een dubbele nationaliteit heeft. José Mourinho stelde bij Manchester United negen buitenlanders op in de tweede halve finale tegen Celta deVigo, onder wie Daley Blind. Alleen de aanvallers Lingard en Rashford waren Engels. Normaliter zou ook de geblesseerde Zweed Ibrahimovic spelen.

Op de internationale persdag, donderdag bij Ajax, lacht jeugdtrainer sinds jaar en dag Heini Otto alleen al bij de vraag wat is veranderd: 'Alles is anders. Alles.'

Vele malen commerciëler

Binnen zit directeur Van der Sar, met prachtig uitzicht op de trainingsvelden: 'Die laatste finale was nog vanuit stadion de Meer', aldus de toenmalige doelman. 'Het was compact, het is groot geworden. Het voetbal is vele malen commerciëler geworden. Louis van Gaal zei toen al dat de Champions League een commercieel gedrocht was. Die competitie is steeds belangrijker gemaakt. Wij zijn nog van de tijd dat alleen kampioenen meededen. Wij hoefden maar één keer tegen de kampioen van Duitsland en de kampioen van Frankrijk had misschien de kampioen van Spanje uitgeschakeld. Nu kun je meerdere clubs uit Spanje, Duitsland en Engeland tegenkomen. Het is veel moeilijker geworden om te winnen.'

Ajax is nog steeds een club van de opleiding, bij Manchester United is het voor eigen jeugd steeds moeilijker om het eerste elftal te halen. Van der Sar wijst op Beckham, Scholes, Giggs, de broers Neville, Nicky Butt, jarenlang bepalend bij United, in zijn tijd als voetballer. Dat was te vergelijken met de vorige glorietijd van Ajax, met Davids, Kluivert, Frank en Ronald de Boer, Seedorf. Van der Sar: 'Engeland is doorontwikkeld, heeft zoveel macht gekregen in de wereld, die trekken zoveel geld overal vandaan.'

Ajax had ten tijde van de vorige finale een begroting van veertien miljoen euro, tegen Juventus bijna veertig. Het bestuur met Michael van Praag als voorzitter en Arie van Os als penningmeester besloot de salarissen van de topspelers te verdubbelen tot een miljoen euro rond de finale van 1996. Over de salarissen ontstond ook gezeur, omdat vooral de donkere spelers zich oneerlijk behandeld voelden.

Ajacied Justin Kluivert dwingt Schalke-aanvoerder Benedikt Höwedes tot het uiterste. In het eerste duel in de kwartfinale deed Ajax zichzelf tekort, een week later kwam de ploeg met de schrik vrij.Beeld Hollands Hoogte

Het Bosman-arrest verraste de club, want een aantal spelers liet zijn contract aflopen en verdween transfervrij naar het buitenland. Snel bedachten clubs een alternatief systeem, waarbij spelers langdurige verbintenissen tekenden en het de bedoeling was dat ze twee of drie jaar voor de afloop van hun verbintenis een afkoopsom opleverden.

Budgetten groeiden exorbitant, vooral door toegenomen tv-gelden. Tegenwoordig zit Ajax op pakweg 85 miljoen euro omzet, maar Manchester United is de 500 miljoen gepasseerd. Relatief zijn de verschillen ongeveer gelijk gebleven, in absolute zin zijn ze fors gegroeid.

Vooral Engelse clubs profiteerden van de groei van de tv-markt. Van der Sar: 'En volgend seizoen gaat het nog harder, want er komt weer veertig miljoen bij per club. Zij hebben bijna oneindige mogelijkheden. Die clubs zijn wereldmerken geworden. Wij zijn een nationaal topmerk. Maar voor de naam, de uitstraling en de filosofie is dit een fantastisch jaar voor ons, door de finale te bereiken.'

Elftalfoto van Ajax voor de finale van de Champions League tegen Juventus in 1996, met Edwin van der Sar op doel.Beeld anp

Buitenland was voor de toppers

Met dank aan de open grenzen kregen veel meer voetballers de kans om hun droom te beleven. Voorheen was het buitenland alleen weggelegd voor de absolute toppers, zij die beter waren dan wat bij een club voorhanden was. Verdediger Sonny Silooy, die in de finale van 1996 een strafschop miste in de serie na de eindstand van 1-1: 'Vroeger gingen alleen de besten. Nu ben je bezig met het opleiden van spelers, totdat iemand een zak geld neerzet voor de deur. Dan is menig speler weg.'

Silooy voetbalde bij Matra Racing uit Parijs, waarnaar hij in 1987 vertrok als 23-jarige international, nadat hij met Ajax de Europa Cup voor bekerwinnaars had gewonnen. Enzo Francescoli uit Uruguay was de grote ster van Matra. Die speelde altijd. Dan kwamen Silooy en de Portugees Placido. Als hij niet geblesseerd was, deed hij mee.

Tegenwoordig zitten bij de absolute topclubs oneindig veel goede spelers op de bank. Topclubs zijn verzamelplaatsen van internationaal talent. Ze onttrekken daarmee ook bovenmodale spelers aan de markt. Chelsea heeft, afgezien van de topselectie met pakweg 30 spelers, bijna veertig goede voetballers verhuurd aan tal van clubs in Europa.

Silooy: 'Geld is veel bepalender geworden. Middelmatige spelers verdienen miljoenen in China.' Hij speelde, met een onderbreking van twee jaar in Parijs, veertien jaar in het eerste van Ajax. Nu kijkt niemand op als verdediger Sanchez na één jaar weer vertrekt. De finale in Stockholm is een etalage voor de hele selectie.

Ook in Nederland is het voetbal fors gegroeid, maar niet zo fors als in Engeland. Ajax was destijds een clubje uit de Meer, dat zijn grote wedstrijden afwerkte in het Olympisch Stadion. De Arena opende in augustus 1996. Een paar jaar later ging Ajax naar de beurs.

Manchester United was al veel eerder beursgenoteerd en breidde Old Trafford voortdurend uit. De vrije markt en de groeiende tv-gelden brachten verkeer op gang en daarvan profiteerden ook de zaakwaarnemers. Althans, vooral de toppers onder hen. Wat dat aangaat is er niets veranderd: de besten blijven over, ook in het voetbal.

Sonny Silooy en Edgar Davids na de verloren Champions League-finale in 1996.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden