Ajax is 't grote voorbeeld van Klaus Toppmöller

Herhaaldelijk had Klaus Toppmöller tegen de manager van VfL Bochum gezegd dat hij Ajax moest uitnodigen voor de jubileumwedstrijd van de club in 1998....

Van onze verslaggever

Willem Vissers

BOCHUM

In Duitsland heet Klaus Toppmöller een Grossmaul te zijn. Zelf houdt hij het erop dat hij voor zijn mening durft uit te komen. Hij praat vlot, haalde een ingenieursdiploma ('nooit wat mee gedaan') en was in zijn geboortedorp Rivenich politiek actief voor de sociaaldemocraten.

Provocerend gedrag is hem nooit vreemd geweest, vandaar het stempel Grossmaul. Toen hij als trainer van Eintracht Frankfurt in punten afstand nam van Bayern München, liet hij de tekst 'bye bye Bayern' in de kranten afdrukken.

Ook met bondscoach Vogts lag hij overhoop. In een oplopende polemiek vroeg Bundes-Berti zich spottend af hoe het toch in godsnaam mogelijk was dat de Bundesliga al dertig jaar had kunnen bestaan zonder Toppmöller. 'Ik heb toen geantwoord dat ik mijn schoenen allang had verbrand als ik een voetballer als Vogts was geweest, zo'n verdediger die alleen maar achter een aanvaller aanholt.' De 46-jarige Toppmöller was de technisch vaardige spits van Kaiserslautern. 'Een van de besten in de Bundesliga.'

'Ik heb leren leven met extreme reacties op mijn persoon. Och, als je succes hebt word je opgehemeld. Wanneer het slecht gaat, trappen ze je naar beneden. Als trainer in Duitsland is het bijna niet meer mogelijk om anoniem een biertje te drinken, te discussiëren over voetbal zoals ieder ander dat doet.'

Toen hij in 1994 werd ontslagen bij Eintracht Frankfurt, bezocht hij kriskras door Europa tal van clubs en raakte daarbij onder de indruk van de trainingen van Louis van Gaal en de spelers van Ajax. 'De balvastheid van al die prachtige voetballers, het flexibele, aanvallende systeem, ik was echt geïmponeerd.'

Toppmöller kreeg in november 1994 een nieuwe baan bij VfL Bochum, dat laatste stond in de Bundesliga, en besloot de speelwijze van Ajax waar mogelijk te introduceren. Slechts drie of vier mensen achterin, eine Viererkette zoals Duitsers zeggen, soepele overgangen van man- naar ruimtedekking, een inschuivende libero, waar mogelijk zelfs aanvallers op de vleugels. Natuurlijk kreeg hij kritiek, want waarom moest hij bij het zieltogende Bochum uitgerekend het grote Ajax tot voorbeeld stellen? 'Critici zeiden dat Toppmöller gek was geworden.'

Bochum degradeerde en Toppmöller ververste de selectie drastisch. 'Elf spelers zijn toen vertrokken en ik heb met bescheiden middelen twaalf nieuwe aangetrokken. In totaal besteedde ik nog geen drie miljoen gulden.'

En zie, Bochum werd in de Tweede Bundesliga een goed ingespeelde machine. 'We konden ons systeem perfectioneren. In een lagere klasse worden fouten niet meteen afgestraft.' De kleine club, met een begroting van nog geen 30 miljoen gulden, promoveerde en haalde afgelopen seizoen in de schaduw van Schalke '04 en Borussia Dortmund zelfs Europees voetbal. Het doel is aanvallend, aantrekkelijk spel, hoewel Toppmöller al aangaf in de Arena defensief te starten.

Momenteel staat de ploeg laatste, maar dat is volgens Toppmöller van tijdelijke aard. Hij steekt het bekende verhaal af van pech, blessures en domme tegendoelpunten uit standaardmomenten. Bij de club bestaat volgens hem nog geen paniek. Onlangs is zijn contract verlengd.

In de UEFA-beker is zelfs sensationeel gepresteerd, met thuiszeges tegen Trabzonspor (5-3) en Club Brugge (4-1). Beide clubs, zo geeft de trainer toe, onderschatten Bochum. 'In Turkije staken ze op het vliegveld massaal vijf vingers de lucht in. Vijf-nul, dat zou het worden. We zijn daar voorgesteld als kanonnenvoer. Ik heb daar een denigrerend artikel over ons in de kleedkamer opgehangen. Een beetje psychologie, dat is mijn hobby.'

Over het Ajax van vandaag de dag is hij lyrisch, hetgeen natuurlijk onderdeel is van zijn 'tactiek' om Ajax tot favoriet op te blazen. 'Van der Sar is met afstand de beste doelman ter wereld. De manier waarop hij meespeelt, de een-tegen-een-duels aangaat, is van absolute topklasse.' Zo gaat hij maar door: 'De gebroeders De Boer, wat een granaten! Tactisch sterk. Ik zou ze dolgraag in mijn ploeg hebben. Blind, klasse. Litmanen, een uitgekookte Schlitzohr. Altijd even iets langer wachten dan de doelman. En dan heb ik het nog niet eens over topman Laudrup, Olympisch kampioen Oliseh, Dani met zijn reusachtige talent, McCarthy, Babangida. Het is het fijnste van het fijnste.'

Hij betrekt ook het Nederlands elftal in de hulde. Zijn zoon was tijdens het EK in Engeland gek van de techniek van Clarence Seedorf en al tijdens het beroemde WK van 1974 koesterde Klaus Toppmöller warme gevoelens voor het Nederlands voetbal. 'Mijn ouders hadden een hotel-restaurant in Rivenich met veel Hollandse gasten. Ik weet nog dat ik blij was dat Duitsland de finale won, maar ik vond dat Nederland de overwinning eigenlijk had verdiend.'

Over zijn eigen ploeg kan hij eveneens hoog opgeven. Dariusz Wosz, de spelmaker van Poolse afkomst, is onder zijn hoede uitgegroeid tot international. Tal van anderen zijn (jeugd)international van andere landen, onder wie de Rus Joeran. De aanvaller die al vrijwel overal in Europa is geweest als voetballer, werd onlangs in de auto betrapt met een alcoholpromillage van 2,2 in het bloed. Terwijl de Pool Waldoch zonder toestemming van de club naar de nationale ploeg afreisde. Toppmöller voelde zich gedwongen het tweetal een wedstrijd te schorsen, doch hij is de misstappen alweer vergeten. Hij moet verder.

'Voetbal is mijn leven. Ik heb in mijn hoofd al tien ploegen geformeerd die ik tegen Ajax kan laten spelen. Ik zie ook bijna alles. Of het nou Eurogoals is of een wedstrijd van Zwickau in de tweede liga.'

De loopbaan van Toppmöller-de-voetballer was op zijn 28ste voorbij, toen hij na 204 wedstrijden in de Bundesliga voor Kaiserslautern (108 doelpunten) zwaar geblesseerd raakte aan de knie. 'Ik was lange tijd aanvoerder. Ik was loyaal aan trainer en club, maar als het nodig was ging ik in de vuurlinie liggen. Of het nou om premies ging, de opstelling of over andere problemen.'

Na een paar jaar kniezen over het vroegtijdig einde van zijn loopbaan in de top, tekende hij bij FSV Salmohr, uit de derde liga. Toppmöller was speler-trainer-manager en het was een tijd van pure romantiek. De club promoveerde naar de tweede Bundesliga. Wat trainingskampen! De voetballers werkten vrijdag, trainden 's avonds nog op een gravelveld, stonden zaterdag om half zes op om met de bus ergens een verre uitwedstrijd te spelen.

Bij een volgende club, Wismut Aue, ontstak hij in woede toen concurrent Zwickau een beslissende wedstrijd met 9-0 won. 'Onder dubieuze omstandigheden. Op de terugweg in de auto besloot ik dat ik nooit meer wat met voetbal te maken wilde hebben. Dit was teveel onrechtvaardigheid.'

Stoppen kon hij echter niet. Via Waldhof Mannheim bereikte hem de lokroep van topclub Eintracht Frankfurt, waar hij na een superbe start leerde hoe verrot verhoudingen kunnen zijn. Roddel en achterklap heersten. 'En in de betalingen zat te veel verschil. Spelers waren jaloers op elkaar.'

En nu, bij Bochum, probeert hij de bescheiden club aanvallend te laten spelen. 'Mijn filosofie is een doelpunt meer te maken dan de tegenstander. Veel clubs willen vooral een doelpunt minder incasseren dan de opponent. De burgemeester zei dat hij eindelijk weer met plezier naar het stadion gaat. Dat was een mooi compliment.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden