reportage

Acht tv-schermen, meerdere camera’s, enkele seconden en één vraag: buitenspel of niet?

Om te ervaren hoe het is om Video Assistent Referee (VAR) te zijn, loopt verslaggever Guus Peters op uitnodiging van de KNVB middag proef. ‘Communicatie is erg belangrijk.’

Guus Peters
Het echte werk: scheidsrechter Serdar Gözübüyük ( voorgrond ) als de VAR van dienst in het KNVB Centrum in Zeist. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
Het echte werk: scheidsrechter Serdar Gözübüyük ( voorgrond ) als de VAR van dienst in het KNVB Centrum in Zeist.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

In het VAR-center op de KNVB Campus wordt de tijd donderdag ruim anderhalf jaar teruggezet. Op beeldschermen is te zien dat scheidsrechter Pol van Boekel een doelpunt van FC Utrecht-speler Eljero Elia in december 2020 tegen AZ afkeurt. Buitenspel luidt het oordeel. Terecht of niet?

‘Let goed op en kijk wat er gebeurt’, zegt VAR-instructeur Robin van ’t Hof als het fragment zich op het tv-scherm afspeelt. ‘Wat zou jij nu doen?’, vraagt hij aan mij als Elia de bal in het doel schiet, maar ziet dat zijn doelpunt niet doorgaat.

Vrijdagavond trappen Heerenveen en Sparta het nieuwe voetbalseizoen in gang. Voor het vijfde jaar op rij kijkt de Video Assistent Referee (VAR) vanuit Zeist over de schouder van de scheidsrechter mee. Hoewel de videoarbitrage haast niet meer is weg te denken, zorgt die nog altijd voor de nodige discussie.

Waarom riep de VAR scheidsrechter Serdar Gözübüyük eind vorig seizoen niet naar het scherm toen die Feyenoord een discutabele strafschop gaf tegen PSV, waardoor de Eindhovenaren de kans op de titel verder zagen vertroebelen? En was het terecht dat scheidsrechter Edwin van de Graaf het doelpunt van Sébastien Haller tijdens Ajax - Willem II op advies van de VAR afkeurde?

Het afgelopen seizoen greep de VAR in 306 wedstrijden 89 keer in. Volgens de eigen cijfers van de KNVB had de videoscheidsrechter het in 76 gevallen bij het rechte eind. In twintig gevallen greep de VAR onterecht niet in, zoals bij de strafschop voor Feyenoord tegen PSV, gaf de voetbalbond later toe. Negen keer had een foute ingreep van de VAR daadwerkelijk invloed op de uitslag.

Proefdraaien

Om te ervaren hoe het is om als videoscheidsrechter op te treden, verwelkomde de KNVB een handvol journalisten in de Zeister bossen om zelf plaats te nemen achter de beeldschermen. Het doelpunt van Utrecht-speler Elia was één van de vele fragmenten die tijdens de sessie voorbijkwamen.

‘We hadden de hoop dat de videoscheidsrechter alle discussie over de arbitrage zou wegnemen, maar dat is niet gelukt’, zegt scheidsrechtersbaas Dick van Egmond. ‘De meest grove fouten worden eruit gehaald, maar daaronder zit een heel dikke laag discutabele momenten die discutabel blijven.’

Samen met een collega-journalist zet ik mij in de cirkelvormige ruimte achter acht beeldschermen. Ik ben de VAR, hij de AVAR (assistent-VAR). Rechts naast ons zit een operator. Hij selecteert en zet de fragmenten klaar die wij willen zien. Geluid van het stadion of de commentator ontbreekt.

Geconcentreerd volgen we de bal die van voet tot voet van Utrecht-spelers gaat. Tot verdediger Mark van der Maarel een diepe pass geeft op de sprintende Elia. Nog voordat de aanvaller de bal heeft aangenomen, druk ik op de groene knop op het bureau om bij de operator aan te geven dat ik het fragment nogmaals wil zien. Buitenspel of niet?

Ook de assistent-VAR slaat alarm, maar we vergeten de rest van de aanval te volgen, waardoor we niet zeker weten of Elia de bal met zijn hand meeneemt. Ondertussen herinnert Van ’t Hof ons eraan dat we scheidsrechter Van Boekel, met wie de VAR via een koptelefoon in contact staat, op de hoogte moeten houden van wat we aan het doen zijn. ‘Communicatie is erg belangrijk.’

We laten de operator de buitenspellijnen zeer nauwkeurig op het scherm voor ons zetten. Nog een tikje naar rechts. Nee, toch weer iets naar links, zeggen we tegen hem. Dan blijkt Elia geen buitenspel te staan en moeten we kijken of de aanvaller bij het aannemen van de bal geen hands maakt.

150 situaties per duel

Ik vraag bij de operator drie camerastandpunten aan, terwijl de assistent-VAR de hele aanval nog een keer naloopt om te checken of daar niks ongeoorloofd is gebeurd. Per wedstrijd worden ongeveer 150 situaties gecheckt door de VAR. Hij mag ingrijpen bij persoonsverwisselingen, rode kaarten, strafschopsituaties en doelpunten. Het ene moment vergt meer tijd dan het andere.

Na vier camerastandpunten te hebben bekeken, zijn we eruit: Elia maakt geen hands en ook in aanloop naar de lange bal van Van der Maarel ontdekken we niks wat niet door beugel kan. Conclusie: het doelpunt van Elia moet alsnog worden goedgekeurd. Van ’t Hof knikt en lacht: ‘Daar hebben jullie toch meer dan 4,5 minuut over gedaan. De echte VAR deed er destijds minder dan 50 seconden over, dat was acceptabel.’

Het is een van de complicerende factoren voor de VAR, zegt hij. ‘Voor de videoscheidsrechter voelt een minuut als tien seconden omdat hij in een korte tijd veel moet checken, terwijl voor een wachtende scheidsrechter in een vol stadion een minuut als tien minuten voelt.’ Toch gaat kwaliteit boven snelheid, benadrukt hij. Volgens de KNVB duren de wedstrijden 1,5 minuut langer sinds de invoering van het digitale hulpmiddel.

Na ruim negentig minuten zit de sessie erop en moet ik even uitblazen. Hoe meer schermen en camerastandpunten ik tot mijn beschikking heb, hoe groter de angst is om iets te missen.

Van Egmond: ‘De VAR haalt driekwart van de fouten eruit. Het liefst halen we alle fouten eruit, maar ik denk dat we na vier jaar wel kunnen zeggen dat dat niet kan.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden