Abdi Nageeye - de koning van de lange afstand in Nederland

Marathonloper streeft zondag in Amsterdam naar een toptijd

Het leven van Abdi Nageeye (28) is een zwerftocht: Somalië, Den Helder, Ethiopië, Oldebroek, Kenia. Eerst reisde hij gedwongen, nu vrijwillig als marathonloper. Zondag streeft hij in Amsterdam naar een Nederlandse toptijd.

Rembrandtpark - Abdi Nageeye (28) loopt zich los in de aanloop naar de marathon van Amsterdam, die hij zondag als tweede Nederlander onder de 2 uur en 9 minuten hoopt af te leggen. Foto Klaas Jan van der Weij

Gaat Abdi Nageeye (28) zondag in Amsterdam het tien jaar oude Nederlands record op de marathon verbeteren? Kamiel Maase deed in 2007, in Amsterdam, 2 uur, 8 minuten en 21 seconden over de ruim 42 kilometer.

'Hij kan het', zegt Johan Voogd, de eerste trainer die zich over de in Somalië geboren atleet ontfermde. 'Hij heeft snelheid genoeg. De kop zit er goed op.' Bijkomende voorwaarden: een temperatuur tussen de 8 en 12 graden, weinig wind en een kopgroep waarin hij lang kan schuilen. De weersvoorspelling voor zondag tempert de verwachtingen: de temperatuur loopt op tot 20 graden, de windkracht is 3.

'Ik zie hem zeker in de buurt komen', zegt oud-marathonloper Vivianne Ruijters van het atletiekplatform Losse Veter. Zij maakte vorige maand in Kenia opnamen van Nageeye. In Kaptagat en Eldoret is hij zich al maanden aan het voorbereiden. Ze was onder de indruk. 'Ik zag hem met anderen intervaltrainingen doen. In het begin loopt hij rustig achterin, maar aan het eind loopt hij voorop, tussen de grote jongens.' Kenianen met wie hij traint, zeggen: 'Abdi, jij kunt 2.06 lopen.'

Nageeye is in elk geval de koning van de lange afstand in Nederland. Hij werd elfde bij de Spelen in Rio en bevestigde zijn status in april tijdens de marathon in Rotterdam, waar hij in warm weer 2.09.34 liep. Zo snel was een Nederlander niet eerder op de Coolsingel geëindigd. Hij is al drie jaar niet verslagen door landgenoten. Voor hem worden de hoogste startgelden betaald. Hij is een prominent lid van het NN Running Team, bestaande uit 60 lopers uit 16 landen, met Nationale Nederlanden en Nike als belangrijkste sponsors.

Vertel hem wat over afstanden. Dit is het rijtje haltes in zijn leven: 4 jaar Somalië, 8 jaar Den Helder, Noord-Holland, driekwart jaar Syrië, 1 jaar Somalië, een half jaar Ethiopië, 4 jaar Oldebroek, Gelderland, aansluitend Apeldoorn en Cuijk, Noord-Brabant.

Vanaf 2012 is hij min of meer zonder vaste woon- en verblijfplaats. Zijn vrouw en twee zoontjes woonden in Addis Abeba, maar willen zich Nairobi vestigen. Trainen doet hij in Kenia of Ethiopië, waar hij loopt op de schema's van de oud-atleten Patrick Sang of Getaneh Tessema. Na de races herstelt hij in Nijmegen, waar zijn management Global Sports Communication een flatje beschikbaar stelt. Hij houdt van een nomadenbestaan. Het begint al snel te kriebelen als hij lang op één plek zit. Zijn belangrijkste bezit past in twee koffers. Dan ben je snel vertrokken. Vrijheid voor alles.

Voelt hij zich nog wel Nederlander? Ja-wel, weet Ruijters van Losse Veter. Ze filmde hem in zijn appartement in Eldoret, in een buurt waar veel Somaliërs wonen. De televisie op de achtergrond stond afgestemd op BVN, die Prinsjesdag uitzond. Jawel, zegt zijn manager Jurrie van der Velden. 'Hier zitten zijn vrienden, zijn familie.'

Ruijters: 'Hij gedraagt zich ook westers. Veel atleten zitten op kamp en eten er bijna uitsluitend wit brood en drinken thee met melk en veel suiker. Abdi huurt een kokkin en eet spaghetti met saus.' Zijn voogd Jos Boeve, die hem opnam in zijn gezin in Oldebroek: 'Hij wist meer van de kabinetsformatie dan ik.'

Pleeggezin

Een beslissend moment in het leven van Abdi Nageeye voltrok zich buiten zijn aanwezigheid in 2005. Twee Nederlanders reden in een autootje, een Suzuki Maruti, van Debre Zeit naar Addis Abeba. Achter het stuur zat Dirk-Jan van der Steen, die als zendeling voor de Gereformeerde Zendingsbond in Ethiopië verbleef. Hij had een lift aangeboden aan Boeve, ontwikkelaar van energiesystemen, die als vrijwilliger een landbouwproject had bezocht.

Van der Steen vertrouwde zijn passagier toe dat hij nogal in de rats zat. Hij had zich in Addis Abeba het lot aangetrokken van kinderen die uit Somalië waren gevlucht en terug probeerden te keren naar Nederland. Ze hadden hier hun vroege jeugd doorgebracht bij landgenoten zonder dat de familiebanden altijd even helder waren. Zodra ze de puberleeftijd hadden bereikt, werden ze teruggestuurd en werd het paspoort afgenomen. Het leidde tot beschuldigingen over kindersmokkel en fraude met kinderbijslag.

Van der Steen had net te horen kregen dat een jongetje van 14 terug mocht. Na lang aandringen had hij bij de Nederlandse ambassade, die lang weigerde iets voor de kinderen te doen, een voet tussen de deur gekregen. Dat jongetje was Abdi, die van zijn 4de tot 12de jaar bij een halfbroer in Den Helder had gewoond.

Voormalig zendeling Van der Steen - hij heeft intussen een papegaaienwinkel in Sliedrecht, het geloof heeft hij afgezworen - had meteen een zwak voor het jochie. 'Hij was intelligent en open. En hij had lef, hij was toch maar in z'n eentje naar Addis gegaan.' Probleem was dat hij geen voogd in Nederland had kunnen vinden. 'Nou', zei Boeve in de auto, 'hij kan wel bij ons komen wonen. Dat lijkt me leuk.'

Van der Steen had net gehoord dat Boeve's vrouw zwanger was. 'Moet je er niet eerst met haar over praten?' De volgende avond belde de aanstaande voogd. 'Hij mag komen.' Terugblikkend zegt Boeve: 'Nee, ik had mijn vrouw niet gebeld. Anderen helpen is wel het minste wat je kunt doen. Ik wist dat zij er ook zo over dacht.'

En zo keerde Abdi Nageeye, oud-basisschoolleerling in Den Helder, terug in Nederland, dit keer in Oldebroek, zuidwestelijk van Zwolle. Hij had er zijn ouders en broers in Somalië voor achtergelaten. Een bestaan op de dorre akkers van zijn familie was een schrikbeeld. Hij kneep er tussenuit, 14 jaar nog maar, naar Addis, om van daaruit te proberen naar Nederland te komen. Hij gaat nog enkele keren per jaar terug naar zijn ouders. Boeve: 'Het zijn bliksembezoeken. Abdi voelt zich niet veilig daar. Hij wordt gezien als westerling.'

Nog voordat hij van het boerenland van Somalië naar Addis Abeba vluchtte, was er nog een tussenstop geweest. De laatste maanden in de kop van Noord-Holland, waar hij met twee broertjes woonde bij de oudere halfbroer Mohammed, waren bevreemdend. Ineens moesten ze uit school meteen naar huis. Ze mochten niet meer spelen met Nederlandse vriendjes.

Op een dag kregen ze te horen dat ze op vakantie gingen, ze hadden nog hun zwembroeken ingepakt. De bestemming bleek Syrië. Van een vakantie was geen sprake. Hier gingen ze wonen. Ze gingen naar de koranschool, ze bezochten de moskee. Maar na de aanslagen van 11 september 2001 voelden ze als oud-westerlingen vooral vijandigheid, en keerden ze terug naar Somalië.

Foto Klaas Jan van der Weij

Verbondenheid

In Oldebroek zat de eerste uren een timide, ineengedoken jongetje in de huiskamer, herinnert Jos Boeve zich. Het veranderde snel. 'We woonden toen nog op een boerderij met mijn ouders. Abdi hielp meteen mee. In het huishouden, bij het voederen van de kalveren. Hij was gedreven in alles wat hij deed.' Hij ging de eerste jaren mee naar de kerk, deed mee aan activiteiten van het christelijk jeugdwerk en dronk wel eens een biertje na een voetbalwedstrijd met de Verenigde Sportclub Oosterwolde.

Het was Abdi die hun eerste dochter de kerk indroeg toen ze werd gedoopt. Hij koos er uiteindelijk toch voor belijdend moslim te zijn. De verbondenheid van het gezin weerspiegelt zich in de namen van de kinderen. De jongste dochter heet Naema, naar een zusje van Abdi. Hun zoon draagt de naam van jongere broer Saïd die ook enkele jaren in Oldebroek woonde.

Zijn sportieve talent bleek toen hij 's zomers een rondje liep om zijn conditie op peil te houden. Boeve was stomverbaasd. 'Ben je nou al terug?' 'We geloofden het niet. Mijn vrouw is de volgende dag meegefietst. Ze kon hem amper bijhouden. Hij liep 24 kilometer per uur.'

Toen Nageeye zijn eerste coach ontmoette, had hij er twee wedstrijdjes opzitten, in Heerde en Nijverdal. Hij was als recreant ingeschreven, hij versloeg meteen iedereen. Volgens Johan Voogd was het een ruwe diamant. 'We hebben gewerkt aan zijn houding, de balans van de ruggegraat, aan het lopen in een ritme, aan de arm-beencoördinatie, aan actieve voetplaatsing. Het was wennen. Hij moest ook logboeken bijhouden. Dat is niet zijn hobby, maar hij wist dat het nodig was. Het tekende zijn passie.'

Vrijheid voor alles

Na vier jaar was het ineens welletjes. Hij ging in zee met een andere trainer. Voogd: 'Dat was een teleurstelling, ja. Ik heb er veel tijd en energie in gestoken. Hij heeft me nooit echt duidelijk gemaakt waarom hij vertrok. Ik had net het gevoel dat ik dichterbij hem kwam. Hij heeft moeite zich te binden, dat is wel duidelijk. Je ziet het wel vaker bij Afrikaanse jongens. Uiteindelijk doen en laten ze wat ze zelf willen.'

Weer: vrijheid voor alles. Jos Boeve: 'Abdi vond het heel lastig om te breken met Johan. Hij zocht naar een andere manier van trainen. Hij neemt wel degelijk heel afgewogen beslissingen.'

Er was nog een ingewikkelde kwestie: volgens zijn manager Jurrie van der Velden heeft Nageeye lang geworsteld met de keuze tussen de baan en de weg. Ben ik niet te jong om me nu al op de marathon te richten? Hij bracht enkele weken door bij het Nike Oregon Project van de omstreden coach Alberto Salazar. Hij trainde er met Mo Farah, meervoudig olympisch kampioen, van Somalische komaf en intussen een vriend, maar hij voelde zich er niet op zijn gemak.

Foto Klaas Jan van der Weij

Het korset van een ijzeren dagindeling knelde. Van der Velden: 'In 2013 liep hij de 10.000 meter op de Diamond League in Eugene. Hij werd zestiende en laatste. Hij was woest, hij heeft toen zijn spikes weggesmeten. Vanaf dat moment koos hij voor de weg.'

Voogd Boeve - 'ik heb mezelf nooit als zijn vader gezien. Abdi is een buddy'- is trots als hij hem ziet lopen. 'Ik krijg elke keer een brok in de keel. Als je ziet wat hij van zijn leven heeft gemaakt, kun je daar alleen maar bewondering voor hebben.' Hij weet ook nog dat Abdi 's nachts wel eens rechtop in zijn bed zat na een nachtmerrie. 'Hij is in Mogadishu wel eens middenin een schietpartij beland. In zijn vlucht van Somalië naar Addis moest hij langs roadblocks waar doden lagen.'

Zondag wacht Amsterdam. Abdi Nageeye kan het zichzelf lastig maken. Hij heeft vaker voorspeld dat hij records zal verbreken. Dat kwam er vaker niet dan wel van. Coach Voogd: 'Abdi denkt groot. Ik hou daar wel van. Als het niet lukt, is er morgen weer een dag.'

Vivianne Ruijters van Losse Veter: 'Juist als hij grote dingen roept, lukt het niet. Hij loopt harder als hij zichzelf minder druk oplegt.' Manager Van der Velden: 'We hebben hem gezegd voortaan wat realistischer doelen te ventileren. Dat voorkomt teleurstellingen.'

Dus zegt Abdi Nageeye voor de marathon: 'Onder de 2.09, dat zou mooi zijn.' Het record is voor later. Maar dan voegt hij eraan toe dat hij het record voor de Olympische Spelen in Tokyo 'in de pocket wil hebben'. Ook die vrijheid laat hij zich niet ontnemen.

CV Abdi Nageeye - geboren op 2 maart 1989

1989-1993 Somalië

1993-2001 Den Helder

2001-2002 Syrie

2002-2004 Somalie

2004-2005 Ethiopië

2005-2009 Oldebroek

(Overijssel)

2009-2012 Apeldoorn

2012-2013 Cuijk

2013-2014 Ethiopië

2014-2015 Kenia

2015-2016 Ethiopië

2016-heden Kenia

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.