ANALYSEAjax

25 jaar na Ajax’ laatste Champions League-zege is het voetbal onherkenbaar veranderd

Matchwinner Patrick Kluivert houdt de cup omhoog na de winst op AC Milan, 24 mei 1995.Beeld AP

Zondag een kwarteeuw geleden won Ajax de Champions League; de laatste winnaar uit Nederland, de laatste ook van voor het Bosman-arrest. Nadien werd alles anders.

In zijn huis hangt nergens een foto van de euforie van toen. ‘Daar ben ik niet zo van’, zegt Ronald de Boer (50), destijds middenvelder annex spits. In gedachten is hij trots op 24 mei 1995, de dag dat Ajax voor de derde keer in één seizoen van AC Milan won, met de beker van de Champions League als beloning.

‘Het gaat om het gevoel dat je voor altijd behoort tot een elitegroep. Dat geeft status. Ik herinner me de momenten: met de beker omhoog op de sintelbaan. Het feest met onze vader en moeder, die dag en nacht voor Frank en mij klaarstonden en het mogelijk maakten dat twee jongens uit Grootebroek zo’n loopbaan kregen.’

Ajax – AC Milan is een wedstrijd van bijna belegen herinneringen. Een kwarteeuw oud. Een afgietsel uit een ander voetballeven, als laatste grote wedstrijd uit het oude tijdperk. Een half jaar na de finale van Wenen blies het Bosman-arrest de krachtsverhoudingen op het internationale speelveld omver, met cruciale gevolgen: allereerst waren spelers na afloop van hun contract transfervrij.

Steeds ongeloofwaardiger

Vóór het arrest was de transfersom min of meer willekeurig bepaald, waartegen de modale voetballer Jean-Marc Bosman in opstand kwam, tot de hoogste rechter toe. Hij won. De clubs pasten daarop hun tactiek aan. Gevolg: meerjarige contracten, zonder bedoeling dat een speler ze uitdiende. Afkoopsommen. Zo ontstond een transfermarkt, waarbij clubs arbeidscontracten afkochten voor steeds ongeloofwaardiger bedragen.

Beeld de Volkskrant

Het tweede gevolg van het arrest was groter: vrij verkeer van EU-burgers binnen de Unie. Talent ging zwaarder wegen dan nationaliteit. Het nationale tintje verdween soms bijna volledig uit een elftal. Bij Ajax – Milan in 1995 waren achttien spelers uit de basis Nederlander of Italiaan, want een club mocht maximaal drie buitenlanders opstellen. Bij Ajax waren de Nederlanders: Van der Sar, Reiziger, Blind, Rijkaard, Frank de Boer, Seedorf, Davids, Ronald de Boer en Overmars, plus invaller Kluivert. Litmanen en Finidi waren buitenlanders, plus invaller Kanu. In de jaren na ‘Bosman’ daalde dat aantal spelers uit het eigen land allengs, met 2010 als ‘dieptepunt’, toen Inter zonder Italiaan aan de aftrap van ­Bayern München won.

Ajax viel uit elkaar. Rijkaard stopte, tal van spelers profiteerden van hun aflopende contract; Seedorf (nog voor het arrest), Davids, Kluivert, ­Bogarde en Reiziger. Onder anderen de broers De Boer en Blind hadden voorheen voor jaren verlengd. Zij verdienden opeens meer salaris, wat tot scheve gezichten leidde binnen de selectie, en lagen langdurig vast. De broers De Boer spanden een arbitragezaak aan om eind 1998 onder hun contract uit te komen en naar Barcelona te vertrekken.

Het voetbal was voor altijd veranderd. Een topclub is niet meer per se een afspiegeling van topvoetbal in een land, aangevuld met een paar talenten van buitenaf. Om een groot elftal te kunnen zijn, is het bijna noodzakelijk uit een groot land te komen met veel voor voetbal beschikbaar geld, om uitblinkers uit tal van landen te verzamelen.

Bedankje van een ton

Voor veel topspelers pakte het arrest in individueel opzicht goed uit. Een delegatie van het Nederlands ­elftal reisde op 2 september 1997, een paar dagen voor een interland tegen België, naar Jean-Marc Bosman voor een bedankje. Organisator Rob ­Cohen, destijds schoonvader van Ronald de Boer, nam de broers De Boer, Van der Sar, Numan en Van Bronckhorst mee. Ze overhandigden Bosman meer dan een ton, verkregen uit premies voor internationals.

Ronald de Boer: ‘We vlogen met een privéjet naar Luik en reisden met een bus verder door Wallonië. Ik weet nog dat het lekker weer was, dat we een praatje met Bosman maakten in zijn tuin. We bedankten hem voor zijn gevecht. Het was een teken van solidariteit.’ Bosman, wiens loopbaan voorbij was, beleefde ook privé roerige tijden.

Maar de kansen op succes voor clubs uit kleinere landen om de Champions League te winnen zijn gemarginaliseerd, mede door Bosman. Ajax bereikte vorig seizoen bijna de finale volgens het enige resterende recept voor clubs als Ajax: opleiden, routiniers halen, spelers proberen langer te binden door hoge salarissen, optimaal profiteren van één generatie en snel oogsten, alvorens iedereen uitvliegt.

De Boer: ‘Alle puzzelstukjes moeten in elkaar vallen. Anders blijft het een utopie.’ In dat utopische landschap krijgt een zege van 25 jaar geleden al gauw aandacht, als monument uit een andere tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden