2016: Het jaar van de val

Sporters roken de overwinning maar grepen mis

Topsporters gaan tot het uiterste. Dat is hun plicht. En dan kan het fout aflopen, heeft 2016 laten zien. De een na de ander ging onderuit. Soms angstaanjagend (Annemiek van Vleuten), dan weer in een alles-of-nietspoging (Dafne Schippers). De val als onderdeel van het vak.

17 augustus: Turner Epke Zonderland valt van de rekstok tijdens de olympische finale Beeld AP

- Ooeeh! - Aaaah! - Niet doen. Niet doen! - Oooh, dit. . . dit. . . arghh!

Al voor de oeh's en ah's van de tv-commentatoren Ducrot en Dijkstra heeft Annemiek van Vleuten haar val ingezet. Rug en benen zetten zich schrap voor het onvermijdelijke. De huiveringwekkendste valpartij van 2016 is de onafwendbare consequentie van een proces.

Een half jaar later kan bondscoach Johan Lammerts slechts één oorzaak bedenken: 'Van Vleuten verremt zich', zegt hij. Het gebeurt nota bene in de laatste bocht van de laatste afdaling. De tegenstand is al geveld. Een met goud geplaveide weg ligt voor haar open.

Van Vleutens voorwiel slipt weg in een laatste poging overeind te blijven. Ze maakt een salto en belandt in de Braziliaanse berm. Van aanstaande kampioen tot verkeerslachtoffer; het lichaam geknakt door een hoge stoeprand. De wereld draait door, maar Annemiek van Vleuten blijft doodstil achter.

Weinig zo triest als een sporter die het heft uit handen wordt geslagen. Alle moeite in één klap voor niets. Overwinningen vallen in duigen, medailles blijven buiten bereik.

Het gebeurde dit jaar uitzonderlijk vaak. Zelfs de race waarnaar in 2016 het meest werd uitgekeken, eindigde horizontaal. Atlete Dafne Schippers zou eeuwige roem vergaren op de olympische 200 meter. Op het laatste rechte stuk ging de Jamaicaanse Elaine Thompson haar nog vooraf. Maar de ervaring leerde dat Schippers een dergelijk verschil best kon overbruggen.

Het gebeurde niet. Integendeel, het verschil leek juist groter te worden. In een wanhoopspoging wierp Schippers haar lijf over de finish. Daar lag ze, uitgeteld op haar rug. De Nederlandse leeuw in zijn spreekwoordelijke hempie.

7 augustus: Wielrenster Annemiek van Vleuten vliegt over de stoeprand tijdens de olympische wegrace Beeld Rechtenvrij
17 augustus: Dafne Schippers ligt gevloerd na de olympische 200 meterfinale Beeld Klaas Jan van der Weij

Afgedwongen fouten

Jeroen Otter, bondscoach van de Nederlandse shorttrackers, onderscheidt valpartijen in twee soorten. Hij gebruikt daarvoor de tennistermen forced error en unforced error. In het laatste geval gaat een sporter onnodig in de fout, bijvoorbeeld door te laat in de remmen te knijpen.

Meer plezier beleeft Otter aan de eerste categorie. Afgedwongen fouten behoren tot het wezen van zijn sport waarin tegenstanders elkaar op de vierkante centimeter tarten. Vallen is inherent aan shorttrack.

Otter citeert de Amerikaanse autocoureur Mario Andretti: If everything seems under control, you're not going fast enough. Topsporters dienen het uiterste uit zichzelf te halen, met alle risico's van dien. 'Het is mijn lijfspreuk', zegt hij. Wie niet durft te vallen, zal niet winnen.

Daarom daagt hij tijdens trainingen zijn pupillen voortdurend uit. Moeten ze met hun achten in het minimale strijdperk van shorttrack treden. 'Daar worden ze beter van, nog meer gedrang dan normaal.'

Niettemin besloot Jorien ter Mors vorige maand af te haken, juist vanwege het vele vallen. Ze zet haar loopbaan voort in de veilige structuur van de langebaan. Begin dit jaar kwam Ter Mors nog hard ten val tijdens het EK in Sotsji. Nu is ze de kneuzingen en de blauwe plekken beu. Alleen voor de achtervolging waagt de meervoudige kampioene zich nog in de draaimolen op ijs.

Otter snapt dat wel. 'Winnen is als een drug en Jorien is er verslaafd aan geraakt. Kennelijk kan de langebaan voldoende in die behoefte voorzien.'

Zijn bewondering voor haar is er niet minder om. 'Jorien was met haar lange lijf bepaald niet gemaakt voor shorttrack. Juist daarom is zij de meest succesvolle atleet met wie ik gewerkt heb. Als iemand er alles uit heeft gehaald, is Jorien het.'

Aan de andere kant van het spectrum staat Sjinkie Knegt, een handige perfectionist op wie het credo van Andretti perfect van toepassing is. In februari knalde Knegt tegen de boarding tijdens de wereldbekerfinale in Dordrecht. Hij moest per brancard worden afgevoerd.

Otter: 'In voetbaltermen was dat een strafschop in het kwadraat. Sjinkie kwam binnendoor en die Engelse tegenstander ving hem op met zijn heup.' Knegt is juist niet het type dat zich zoiets langdurig heugt. 'Die stort zich er gewoon weer in. Dat zie je nu ook. Hij wint zoals hij wil.'

Hebben vrouwen meer angst om te vallen dan mannen? Jeroen Otter en Johan Lammerts denken van niet. Het verschil zit 'm vooral in de snelheid. Otter: 'Misschien dat mannen, door testosteron gedreven, meer risico's nemen. Maar in het gedrang zijn vrouwen net zulke bitches als mannen klootzakken dienen te zijn.'

Wielrennen

In geen sport werd dit jaar zoveel gevallen als in het wielrennen. De BMX'ers Laura Smulders en Niek Kimmann verspeelden daardoor hun olympische kansen. Bauke Mollema stond, drie dagen voor het einde, tweede in het Tourklassement toen hij op kletsnat asfalt smakte. In dezelfde etappe reed Tom Dumoulin 50 kilometer eerder in het peloton tegen een voorganger op. De gebroken pols zou een schaduw werpen over zijn voorbereiding op de tijdrit in Rio.

Het rijtje van vallende wielrenners wordt geopend op vrijdag 27 mei. De Ronde van Italië beleeft haar slotakkoord in het bergachtige grensgebied met Frankrijk. De Colle d 'Agnello geldt met zijn 2.744 meter als een lakmoesproef. Steven Kruijswijk doorstaat die proef met glans. In zijn roze leiderstrui komt hij met de eersten boven. Niets staat een glorieuze aankomst in Turijn, twee dagen later, nog in de weg.

Ploegleider Merijn Zeeman: 'We waren van tevoren op alles bedacht. De verzorger stond expres al één kilometer voor de top met bidons en een jasje voor de afdaling. Zodoende zou Steven niet verrast worden in de afdaling.'

12 februari: Shorttracker Sjinkie Knegt gaat tegen het ijs tijdens een wereldbekerwestrijd in Dordrecht Beeld ANP

En toch wordt Kruijswijk verrast.

'Vincenzo Nibali ging meteen volle bak naar beneden. Zelf kon hij de eerste bocht al nauwelijks houden. Daardoor moest de Colombiaan Chaves, die in zijn wiel zat, uitwijken en Steven dus ook. Alle drie zijn ze de ideale lijn kwijt en dan gaat het in de tweede bocht mis.'

Kruijswijk schampt een sneeuwval en slaat met fiets en al over de kop. Gewond en aangeslagen verliest hij bijna vijf minuten op de concurrentie. Twee dagen later zal Vincenzo Nibali in Turijn met de eer strijken.

In het onderscheid dat Jeroen Otter maakt, wordt de fout van Kruijswijk afgedwongen. De ervaren Nibali besefte dat hij bergop kansloos was. Dus moest het in de afdaling gebeuren, een specialiteit van hem. Steven Kruijswijk, die voor het eerst zo'n prominente rol speelde, verloor in één fataal moment de controle over zichzelf.

Kruijswijk sluit het rijtje van vallende wielrenners ook af. Drie maanden na de Giro hoopt hij die nare herinneringen in de Vuelta naar de vergetelheid te fietsen. Ook die koers eindigt horizontaal. Na een krappe week fietsen in Spanje klapt Kruijswijk op een metalen paaltje dat in het dagelijks leven foutparkeerders dwarszit.

Over de laatste smak is Merijn Zeeman stellig. Daarin treft zijn kopman geen blaam. 'Steven zit in het wiel van een ander, stuurt naar links en botst vol op een paaltje.' Het is de taak van de organisatie het parcours in de laatste kilometers vrij te maken van obstakels.

Zeeman: 'Maar we zijn er wel druk mee bezig, met de risico's van een massasprint. Het is een ongeschreven wet dat de klassementsrenners ergens rond plek twintig finishen. Ik weet niet of dat altijd verstandig is. Misschien moet je soms wat tijdverlies incalculeren om alle gevaren te mijden.'

Voor een buitenstaanders mag de valpartij een noodlottig toeval lijken. Bij Lotto Jumbo, de ploeg van Zeeman en Kruijswijk, nemen ze daarmee geen genoegen. Zeeman: 'Het mag niet gebeuren, maar hoe voorkom je het? Goed sturen is zo'n essentieel onderdeel van het vak. Je kunt in één klap alles verspelen.'

27 mei: Steven Kruijswijk verliest de Giro in de afdaling van de del'Agnello Beeld AFP

Stuurmanskunst

De Spaanse mountainbiker Oscar Saiz traint de coureurs al een paar jaar in de kunst van het dalen. Kruijswijk is behoorlijk goed, maar moet beter kunnen. De vraag is: hoeveel beter. 'Dylan Groenewegen fietst al vanaf zijn 6de en heeft een ongeëvenaarde stuurmanskunst. Dat haal je niet meer in als je later bent begonnen.'

Volgens Zeeman speelt gebrekkige concentratie de huidige generatie parten. Jongeren zijn gewend met veel dingen tegelijkertijd bezig te zijn. Kunnen ze zich nog volledig op één activiteit richten? Hij hoopt dat meditatie en ademhalingstechnieken in dat opzicht soelaas kunnen bieden.

Zo gedreven als Merijn Zeeman zoekt naar oplossingen, zo flegmatiek reageert collega Johan Lammerts. Een voor één streept hij mogelijke oorzaken af in het geval van Van Vleuten. Concentratie? In orde. Stuurvaardigheid? Idem. Misplaatste euforie? Geen sprake van. Onverantwoorde risico's? Nul.

Behalve Van Vleuten zag de bondcoach in Rio ook Ellen van Dijk een medaille mislopen. In de tijdrit raakte Van Dijk zomaar van de weg af, belandde in het struikgewas en moest zichzelf opnieuw in gang trekken. Van Dijk verloor een hoop tijd en eindigde als vierde. 'Stom dat het gebeurt', zegt Lammerts. 'Maar het hoort bij de sport.'

Ongelukken zitten in een klein hoekje, ook in de sport. 'Iedereen roept meteen: hoe is dat nou mogelijk? Maar thuis kun je ook met je voet achter een mat haken en je heup breken.'

Sturen is voor Lammerts een vaardigheid die met de jaren komt. 'Hoe langer je fietst, des te beter ga je sturen. Dat leer je eerst in het peloton en dat ontwikkel je verder op de baan.'

En toch gaat iedere renner een paar keer per jaar onderuit. Dat deed Johan Lammerts in zijn tijd, dat doen ze nu ook. 'Daarvan moet je geen optelsom maken. Dat is niet eerlijk.'

Van de rekstok

Turncommentator Hans van Zetten weet nog precies waar en hoe het mis ging. De Cassina zat er net op en de Kovacs verkeerde in staat van afronding. Maar van de Kolman zou niets meer terecht komen. Epke Zonderland verliest de greep op de rekstok tijdens zijn drievoudig kunststukje en valt plat voorover, neus op de mat.

Van Zetten: 'Epke zwaaide zo ruim dat het niet meer te houden was. Er komt dan zoveel kracht op de schouders te staan. Een wetenschapper heeft dat wel eens berekend. Hangt er vijfhonderd kilo aan je armen. Dat is een Fiatje 500. Eigenlijk hield hij het nog verbazingwekkend lang vol.'

Voor hun oefeningen aan ringen of rekstok hebben turners rolletjes in de palm van hun hand. Dat helpt ze bij het zwieren. Voorwaarde is wel dat de rekstok goed vastgeklemd wordt. Dat ging bij Zonderland niet goed. 'Epke zat er bovenop met z'n rolletje.'

Zonderlands coach David Knibbeler wil er niet op terugblikken. 'Daarbij komen misschien zaken op tafel die eerder bedoeld zijn voor een interne evaluatie', laat hij in een mail weten.

Van Zetten denkt te weten dat het risico welbewust werd genomen. Als Zonderland gas had teruggenomen, was zijn oefening slechts beloond met brons of zilver. 'Epkes oefening had 16 punten en nog iets opgeleverd. Goed voor goud, zonder meer.' Ook dat is volgens het adagium van Mario Andretti: alleen risico's worden beloond.

Zat het mentaal wel goed? Zonderland had een rampzalig jaar achter de rug en was in de warming-up ook al gevallen. Van Zetten: 'Misschien dat hij een beetje uit zijn gewone doen was, maar fysiek kan dat geen probleem zijn geweest. Turners hebben kleine blessures. Daar zijn ze aan gewend.'

De toeschouwer zag een drama. Voor Van Zetten was het niet meer dan een bedrijfsongeval. Uit zijn mond geen oeh of ah. 'In een finale vallen gemiddeld twee van de acht deelnemers. Vallen hoort erbij.' Dat Epke Zonderland zijn optreden alsnog voltooide, spreekt volgens Van Zetten vanzelf. 'Je maakt je oefening af. Zo zijn turners opgevoed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.