'We zijn vergeten wat fair play is'

Interview Hans Maier (99), sportman en positief denker

De universele mensenrechten zijn van grote betekenis, maar hoe zit het met de plichten? Bijna een eeuw levenservaring stelt ons die vraag.

Beeld Sanne De Wilde

Een setje leefregels die je kunt uitprinten en op de muur kunt plakken. Dat had Hans Maier in gedachten toen hij zich afvroeg of het niet eens tijd werd dat de mens aan zijn eigen verantwoordelijkheden werd herinnerd. En of het evenwicht tussen rechten en plichten onderhand niet eens moesten worden hersteld. Want mensenrechten, daarvan kende hij - aanstaande maandag 100 jaar oud en de enige nog levende Nederlander die deelnam aan de Olympische Zomerspelen van 1936 - het belang wel. Maar hoe zat het met de mensenplichten?

Met behulp van bevriende techneuten heeft Maier een website opgezet: humandutiesnetwork.com. Hiermee hoopt hij een aanzet te geven voor de formulering van mensenplichten die voor iedereen, ongeacht zijn achtergrond, herkenbaar zijn en die eenvoudig zijn na te leven. Want moeten wij wereldburgers er niet meer van worden doordrongen dat het van ons afhangt of er vrede heerst en of de aarde bewoonbaar blijft? Moeten we niet eens ophouden om voor oplossingen naar de overheid te kijken? Of naar hogere machten?

'De mensen zouden meer volgens de beginselen van de sport moeten leven', zegt Maier - geboren in het voormalige Nederlands-Indië en in 1936 lid van het Nederlandse waterpoloteam. 'We moeten weer leren beseffen wat fair play is.'

Zijn site is niet het resultaat van cultuurpessimisme of van wanhoop over het lot van de mensheid. Integendeel. De site is juist een voorbeeld van menselijk vernuft en zal zich, hoopt hij, ontwikkelen tot een podium voor de mens als moreel wezen. 'De mens is als enig zoogdier in staat de verantwoordelijkheid voor het eigen handelen te dragen. Hij kan de consequenties van zijn gedrag overzien, hij kan terugblikken en hij kan plannen maken. Geen enkele andere soort kan dat.

'Als je zegt dat we onze eigen morele instantie zijn, luidt de reactie vaak: maar dan ben je zelf God. Ja, nou en? Dan bén je maar zelf God. Zolang dat maar betekent dat we meer eisen aan onszelf stellen dan we nu vaak doen. We zijn het als mensen aan onze stand verplicht om elkaar te verdragen en om hoeder te zijn van onze prachtige planeet.'

Maier behoort niet tot degenen die denken dat de mensheid haar ondergang tegemoet snelt. Hij gelooft onverkort 'in het heil van de technische vooruitgang' en in het vermogen van de mens zichzelf te corrigeren.

Even positief is hij over zijn persoonlijk leven. Zijn verleden was per saldo 'glorieus'. Vanuit zijn Haagse flat kijkt hij uit op het landgoed Clingendael. Zelf komt hij er niet meer, maar het uitzicht vergoedt veel. Hij ontvangt enige hulp, maar niet zoveel dat hij zich afhankelijk voelt van derden. Een van zijn dochters woont in de buurt. En 'de dames van de thuiszorg' helpen hem in zijn steunkousen. Bijna elke dag iemand anders, dat is waar. 'Maar ze zijn allemaal vriendelijk en hulpvaardig.'

Welke rol speelt uw persoonlijk verleden bij uw visie op de universele mensenplichten?

'Misschien het feit dat ik vroeger onvoldoende heb nagedacht over de tijdsverschijnselen waarvan ik getuige was. Dat neem ik mijzelf nog altijd kwalijk. Voor de Olympische Spelen van 1936 werd ik in het Amsterdamse Sportfondsenbad getraind door een Jood die uit Duitsland was gevlucht. Ik herinner mij nog wel dat hij vertelde dat hij tijdens de Eerste Wereldoorlog in Macedonië had gevochten, maar verder liet zijn achtergrond ons onberoerd.

'Hetzelfde gold voor de Joodse voorzitter van zwemclub het Y, Gérard Blitz. In 1943 heb ik mijn verlovingskaartje gewoon per post gestuurd naar Westerbork, zijn toenmalige verblijfplaats. Per kerende post stuurde hij me zijn gelukwens. Vanuit Westerbork dus. Het was zo onwerkelijk allemaal.'

Beeld anp

Ervoer u de Olympische Spelen in Berlijn ook als zo onwerkelijk?

'Absoluut niet. Pas na de oorlog zijn ze geboekstaafd als de Spelen van Hitler. In de zomer van 1936 heb ik dat helemaal niet zo ervaren. Natuurlijk vielen die bruinhemden ons op met dat felrode hakenkruisinsigne op de mouwen. Maar daardoor voelde ik me destijds nog niet geïntimideerd.

'Mij viel vooral op hoe fantastisch alles was georganiseerd. Ik herinner me dat ik tijdens een uitstapje buiten Berlijn de actrice Lilian Harvey zag lopen. Ze was zo vriendelijk een handtekening op mijn deelnemerskaart te zetten.

'Ook de slotceremonie heeft een diepe indruk op me gemaakt. Rondom het stadion stonden zoeklichten opgesteld. Op een zeker moment bogen die lichtbundels naar één punt boven het stadion, waardoor je het gevoel kreeg dat je onder een koepel van licht zat.'

Hoe verliepen de Olympische Spelen in sportief opzicht voor u?

'We zijn vijfde geworden. Het gelijkspel tegen het zestal van Uruguay heeft ons de das omgedaan.'

Wat herinnert u zich nog van Nederlands-Indië, die andere verdwenen wereld?

'Ik was daar destijds oprecht trots op en ik ben dat gevoel sindsdien nooit helemaal kwijtgeraakt. Het koloniaal bestuur was uiterst efficiënt. Zo'n zeshonderd Nederlandse ambtenaren konden dat immense land op een heel behoorlijke manier besturen. Zelfs de Jappen hadden daar bewondering voor. De koloniale samenleving leek hecht en harmonieus. In die zin dat iedereen zijn plaats kende. Een paar jaar later zou die orde het in een paar weken tijd begeven.'

Bent u er nog eens terug geweest?

'Ja, in 2008, 74 jaar na mijn vertrek. Mijn lagere school in Malang stond er nog. Zelfs de schoolbanken kwamen mij heel bekend voor. De meest verontrustende verandering was het onwaarschijnlijk grote aantal mensen op Java: ruim 140 miljoen, tegen amper 35 miljoen in mijn jeugd.'

Hans Maiers plichten van de mens

Existentiële plichten

Ouders moeten hun kinderen beschermen en hen begeleiden tot ze zelfstandig zijn.

Mensen die niet meer in staat zijn voor zichzelf te zorgen, moeten door anderen worden geholpen.

Individuele plichten

Ieder mens is uniek in zijn vermogen om na te denken en keuzes te maken. Het is zijn plicht om de talenten waarmee hij is geboren tot ontwikkeling te brengen om daarmee respect bij zijn medemens te verwerven.

Ieder mens moet bereid zijn verantwoording af te leggen voor zijn daden.

De mens heeft de plicht zijn rede en geweten niet door inname van alcohol of drugs te vertroebelen

De sociale plichten

Een mens moet anderen behandelen zoals hij zelf behandeld wil worden.

Als mensen hetzelfde doel najagen, moeten ze dat doen in de geest van 'fair play'.

Duurzaamheidsplichten

De mens moet bij elke gedachte en elke handeling het leven in al zijn verschijningsvormen ontzien.

Ieder mens moet zich bewust zijn van de schade die de mensheid de Aarde heeft toegebracht en zet zich in voor een keer ten goede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.