'Spelers als Van As hebben hockey een ander imago gegeven'

De vijf gezichten van Naomi van As

Een wereldster wordt hockeyer Naomi van As genoemd. Vanwege haar creatieve spel en haar ongelooflijke toewijding. Zondag speelde ze haar laatste wedstrijd. 'Ze kon anderen beter laten spelen.'

De verloren halve finale van de Olympische Spelen in 2004 tegen Argentinië. Foto anp

Plotseling valt een serene stilte over het hockeyveld van Laren. Na de 0-0 tegen Amsterdam weet het publiek niet alleen dat de vrouwen van Laren als nummer 5 in de hoofdklasse buiten de play-offs zijn gevallen. Het is meteen de laatste wedstrijd geweest van Naomi van As, die na de Spelen van Rio al was gestopt als international. 'Ik dacht in de slotminuut: dit wordt mijn laatste sprintje. Het is klaar. Maar dan wil ik ook bij mijn laatste actie laten zien dat ik altijd heb gestreden.'

Alleen de landstitel ontbreekt op het palmares van Van As (33). 'Het is geen smet op de prachtige carrière van Naomi', zegt Ellen Hoog, aanvoerder van Amsterdam, die eveneens stopt met tophockey. Ook in haar laatste duel heeft Van As de vijf gezichten getoond, die haar tot de diva, de 'babe', het boegbeeld, de clown en de soldaat van het Nederlandse hockey hebben gemaakt.

Diva en vicecaptain

De gestopte aanvoerder Maartje Paumen en Van As kwamen als jonge honden in 2004 bij de Nederlandse ploeg, die de kater van het olympisch zilver in Athene moest verwerken. Bij hun debuut op de Champions Trophy in Rosario 'huppelden we maar wat rond', aldus Van As. 'We hadden nog nooit over onze voeding nagedacht. Slapen tussen de middag om je rust te pakken? Gingen wij lekker slippers kopen.'

Zeven jaar later werden ze als gelouterde internationals de leiders van de ploeg met bondscoach Max Caldas. Juist vanwege hun uiteenlopende karakters bleken Paumen en Van As als vicecaptain de perfecte combinatie. 'Ze moet geregeld hebben gedacht: hou je bek een keer', zegt Van As.

'Ik was de extraverte, sociale captain voor de grappen en de grollen, Paumen de strateeg die ook over de tactiek nadacht. Maartje kan piekeren, ik ben de optimist. Zo namen we ook zorgen bij elkaar weg en voor mij was het ook goed om meer na te denken. Ik nam het team met mijn spel op sleeptouw, Maartje was dwingend aanwezig. Zo pasten die karakters prima bij elkaar, konden Maartje en ik elkaar ook accepteren.'

Een beruchte trainingsstage in Alicante bracht de twee aanvoerders definitief bij elkaar. Van As: 'We werden gedwongen om extreem diep te gaan. Daarvoor hoefden we nooit een beest te zijn. Nu werden we midden in de nacht op een berg gedropt. Maartje koos mij in haar groepje, dat was een gouden zet. We noemden het ons terrorkamp, waar iedereen haar ware karakter moest tonen. Ik wist dat ik het kon, voor Maartje is het wellicht een eyeopener geweest.

'Ik was niet alleen het meisje dat er mooi uit wilde zien met haar gelakte nagels. Het beest zat ook in mij, ik uitte het anders. Maartje en ik herkenden de winnaar in elkaar. Het gaf ons als duo een enorme kracht. We werden soulmates, tijdens de Spelen van Londen was een blik voldoende om het team mee te trekken. En dat is altijd zo gebleven. Ze stuurde me voor de wedstrijd tegen Amsterdam nog een berichtje, zo lief!'

De poulewedstrijd tussen Nederland en Zuid-Korea, tijdens de Olympische Spelen van 2016. Foto anp

De clown

Tijdens een gesprek in een Amsterdamse brasserie of in een kring met journalisten bij Laren; Van As is de actrice die haar publiek bespeelt en de lach aan haar kont heeft hangen. 'Naomi is zo gek als een deur', vertelt Carlien Dirkse van den Heuvel, aanvoerder van SCHC en jarenlang teamgenoot van Van As in de Nederlandse ploeg.

'Haar uitbundige gedrag werd Paumen wel eens te veel. Zei ik: laat Naomi druk zijn, laat haar gek doen, dan is ze goed. Met Koningsnacht gingen we weer eens met zijn vieren uit eten: Paumen, Hoog, Van As en ik. We spelen bij vier verschillende clubs, maar zijn door het Nederlandse team altijd hecht verbonden geweest.

'Liep er een vent rond met oranje oortjes op zijn hoofd. Riep Naomi meteen: die moet ik hebben. Ik naar buiten om dat ding te kopen en daar zat ze in het restaurant, op haar 33ste, met die oranje oortjes op haar kop. Lachen, gieren, brullen; dat was ook het handelsmerk van Naomi.'

Van As is moeilijk te stoppen in haar laatste wedstrijd tegen Amsterdam. Foto Marcel van den Bergh

Hoog: 'We hebben zoveel lol samen gehad, ik weet niet of die vibe tussen ons altijd zo leuk was voor medespeelsters en coaches. Naomi is een vriendin voor het leven geworden. Het was voorbestemd, want wij werden bij ons debuut in de Nederlandse ploeg op één kamer gelegd. We kenden elkaar alleen van gezicht, maar waren in een team met veel oudere speelsters op elkaar aangewezen.

'Vanaf de eerste dag voelden we een klik. We zijn zo identiek, appen soms dezelfde woorden naar elkaar. Dat is zo grappig! Het voelt zo vertrouwd als we samen zijn. Willen we chillen of lachen, zijn we nerveus of rustig? Een blik naar elkaar en we wisten voldoende.'

De kwebbeltantes noemden elkaar 'Sjaan'. Hoog: 'Ik noemde haar nooit Bami, als haar vriendinnen. Ik heb nog Nasi geprobeerd, maar het werd Sjaan. Ze is straks getuige bij mijn huwelijk. We hebben al afgesproken dat we later met onze gezinnen met vakantie gaan. Naomi en ik zullen aan elkaar vast blijven zitten.'

Voor het laatst is Van As bij Laren de clown van de lach en de traan. Voor belangrijke duels schalden de liedjes van Jan Smit door de kleedkamer. Nu zingt de Volendammer live zijn Vrienden voor het Leven voor Van As. Ze huilt, maar niet voor lang. 'Je moet wel genieten van het leven. Ik val echt niet in een zwart gat.'

De topspeler

Nog één keer fungeert van As zondag bij Laren als de aanjager op het middenveld. Zet ze moeiteloos de turbo aan en dendert door de defensie van Amsterdam. De oudste hockeyster op het veld is nog steeds de beste. 'Naomi is van wereldklasse, een echte game changer', zegt bondscoach Max Caldas, die tussen 2010 en 2014 met het Nederlandse vrouwenteam alle hoofdprijzen won. 'Een grootheid is gestopt, niet alleen vanwege haar creatieve spel, maar ook vanwege een ongelooflijke toewijding.'

Voormalig bondscoach Marc Lammers, die Van As in 2004 liet debuteren in het Nederlandse team: 'Naomi was uniek in haar bewegingen. Terwijl de trend in het hockey is dat je laag moet zitten, speelde zij rechtop en werd op die manier de beste hockeyster van de wereld. In 2004 noemden we haar Bambi, omdat ze op die lange stelten nog niet zo sterk was en net als het hertje in de film soms uitgleed.'

De halve finale tussen Nederland en Duitsland, tijdens de Olympische Spelen van 2016. Foto afp

Dirkse van den Heuvel: 'Naomi kon mensen om zich heen beter laten spelen. Ze had een geweldige actie en wilde altijd de combinatie aangaan, dat maakte haar onvoorspelbaar. Naomi kon een wedstrijd openbreken met haar aanvallende spel, ze kon versnellen tijdens een versnelling. En ze behield altijd het overzicht.'

Caldas: 'Naomi liet me in mijn broek pissen van het lachen. Ze heeft een enorm gevoel voor humor, is sociaal een sterke persoonlijkheid. Daarom vormde ze zo'n goeie combinatie met Paumen, die perfectionistisch is. Naomi voelde een grote verantwoordelijkheid voor haar team. En ze maakte hockeyend altijd het verschil. We hebben afscheid genomen van een grootheid.'

Naomi van As kust de zojuist veroverde wereldbeker in 2014. Foto anp

De hockeybabe

Met hun sexy uitstraling hebben 'hockeybabes' als Van As de sport volgens Marc Lammers een ander imago gegeven. 'Hockey was tot 2000 een elitaire kaksport. We hebben er in die tijd met de meiden over gesproken. Fatima Moreira de Melo begon met diverse reclamespots, speelsters als Van As, Hoog en Polkamp volgden snel. Ze zochten strakkere tenues uit, zodat de sport een vrouwelijker uitstraling kreeg. Ze lieten zien dat hockey niet langer in plooirokken werd gespeeld.'

Bij hun debuut in 2004 brachten Van As en Hoog frivoliteit in de ploeg, aldus Lammers. 'Die meiden gingen op een vrije middag naar Victoria Secret en kwamen terug met mooie stringetjes, dat waren we niet gewend.'

De 'hockeybabes' hielden er hun eigen rituelen op na. Lammers: 'Naomi en Ellen keken voor elke finale naar de film Notebook. Aanvankelijk werd er gelachen om die kleintjes, maar we bleven winnen. Zeiden andere speelsters tegen Naomi en Ellen: 'Jullie hebben toch wel naar Notebook gekeken? Een keer keken ze niet, verloren we prompt een finale.'

Hoog lachend: 'Nee joh, we kijken nooit meer samen naar Notebook. We moesten zelfs kijken toen we het niet meer leuk vonden. Dat ritueel hebben we verbrand.'

Lammers moest ook in zijn selectie vooroordelen overwinnen. 'Speelsters waren bang dat ze voor schut zouden staan. Met de documentaire Goud na het WK in 2006 konden de hockeysters een ander gezicht van zichzelf tonen, zo konden we een slag maken naar de middenklasse.

'Van As heeft het hockey niet alleen een impuls gegeven als beste speelster van de wereld. Ik ben ervan overtuigd dat hockey mede dankzij Van As zo populair is geworden bij meisjes. Hockey is nu sexy en aantrekkelijk, overal in Nederland zie je wachtlijsten voor meisjes. Tijdens de Spelen van Rio waren de wedstrijden van de vrouwen eerder uitverkocht dan die bij de mannen.'

De soldaat

Bondscoach Caldas: 'Naomi heeft wellicht de uitstraling van een zondagskind. Ik ken haar nog uit de discotheek in Den Haag, toen zij bij HDM speelde en ik bij Klein Zwitserland. Alle jongens liepen achter dat mooie meisje met die lange benen aan, ik heb het nog gememoreerd toen ik mocht speechen voor haar 150ste interland. En kijk wat ze heeft bereikt. Naomi is een winnaar. Ik heb haar tijdens de trainingsstage in Alicante zien vreten van de grond.

'Ik weet nog hoe hard Naomi werkte om na een kruisbandoperatie fit te zijn voor het WK in 2014 in Den Haag. Ik zei tegen haar: ik wacht op je. Ik twijfelde niet aan haar meerwaarde op het WK. Naomi is ook stoïcijns en gedreven, ik zal die knuffel na afloop van de WK-finale nooit vergeten. Toen vloog een trillend, huilend meisje in mijn armen dat zo trots was op haar team en haar stad.'

Die soldaat heeft haar wapens neergelegd, zondagmiddag in Laren. 'Ik ga niet joggend of sjokkend eindigen', zegt Van As, als haar ploeg de seconden ziet wegtikken. 'Ik dacht: Oké, fuck, nog één kans. Het mocht niet baten. Het is tijd om te stoppen. Ik heb altijd tegen mezelf gezegd: je gaat niet op je naam of reputatie teren. Ik wilde altijd de beste zijn. Daarom heb ik het zo lang volgehouden.'

Prijzenkast

16 jaar hoofdklasse

12 jaar international

2 keer olympisch goud

2 keer wereldkampioen

3 keer Europees kampioen

Meer over