'Natuurlijk zijn penalty's te trainen'

Interview Ger Post

Grote kans dat vanaf nu veel wedstrijden eindigen met penalty's. Het nemen kun je heel goed oefenen. 'Liefst in een vol stadion.'

Ger Post.

Keeper Edwin van der Sar wist het zeker na de desastreus verlopen penaltyserie van het Nederlands elftal op het EK 2000: een strafschop is niet te trainen. Dit was het bewijs. Oranje had er nog zo op geoefend. Maar toen het in de halve finale tegen Italië moest gebeuren, werden vijf van de zes strafschoppen gemist.

'Wat Van der Sar niet zei, was dat ze hadden geoefend tijdens een besloten training', zegt Ger Post, die het boek Stalen zenuwen, hoe topsporters presteren onder druk schreef. Volgens de docent cognitieve neurowetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam is een strafschop wel degelijk te trainen. Alleen had Oranje niet achter gesloten deuren moeten oefenen, maar in een vol stadion of met de lens van tientallen camera's op zich gericht. 'Laat mensen oefenen onder druk. Als ze de volgende keer in een soortgelijke situatie komen, zijn ze beter gewend te presteren met die stress. Uit onderzoeken blijkt dat het simuleren van druk een heel goede oefening is. Waarom zou het niet helpen bij voetballers?'

Schietvaardigheid

Als voorbeeld noemt Post een experiment naar de schietvaardigheid van politieagenten. Terwijl 99 procent van de agenten voor de schiettoets slaagt, blijkt dat wanneer politieagenten gericht op een persoon schieten het doel in 36 procent van de gevallen niet wordt bereikt. Het schieten op een kartonnen silhouet is een routinematige klus vergeleken met de realiteit wanneer in een korte tijd snel gehandeld dient te worden. 'Wetenschappers trainen met agenten met gesimuleerde dreiging. Er wordt tijdens de training door een verdachte met verfballen teruggeschoten. Op die manier oefenen agenten onder druk te schieten.'

Post is het eens met trainers en spelers die zeggen dat een strafschop op de training niet te vergelijken is met een penalty in de wedstrijd. Wel kan je de stressfactoren zo goed mogelijk nabootsen. 'Zet een hoge boete op het missen van een strafschop tijdens de training of laat spelers na een zware oefening onverwacht een penalty nemen. Als je ergens op traint, word je daar beter in. Dat is ook zo met stress.'

Geleerde hulpeloosheid

Waarom wordt er in de voetballerij dan nog altijd geloofd dat een strafschop niet te trainen is? Geleerde hulpeloosheid, meent de neurowetenschapper. Als je eenmaal geleerd hebt dat het geen effect heeft om te oefenen, ga je er in andere situaties ook niet meer op trainen. 'Wij zijn vanaf het EK 1996 gaan geloven dat een strafschoppenserie een loterij is. Toen verloor Oranje na penalty's van Frankrijk. Het is toch ongelofelijk dat een voetballer er alles voor over heeft om kampioen te worden, maar blijft volhouden dat een strafschop niet te trainen is. En dat terwijl één op drie knock-outwedstrijden op een EK wordt beslist na het nemen van strafschoppen.'