Analyse #MeToo in het Voetbal

#Metoo in het voetbal? Ja, het is van alle tijden

#Metoo is met Cristiano Ronaldo doorgedrongen tot het profvoetbal. Ook daar is sprake van een machtsverhouding. De voetballer is de onaantastbare ster, een merk soms – zoals Ronaldo – met een economische miljoenenwaarde. 

De Amerikaanse justitie heeft aangekondigd opnieuw onderzoek te gaan doen naar Ronaldo. Beeld AFP

Onderweg naar zijn stoel in de Allianz Arena voor de wedstrijd Bayern München–Ajax, houdt Louis van Gaal halt om een per mail gestelde vraag te beantwoorden: ‘Natuurlijk heb ik spelers altijd gewaarschuwd voor de verleidingen van het profbestaan, op elk vlak. Zo zit ik in elkaar.’

De vraag luidde of hij voetballers ook trachtte te weerhouden van ‘grensoverschrijdend seksueel gedrag’. Ja dus. Van Gaal wilde een veilige wereld scheppen, zoals hij dat noemde, terwijl hij besefte dat hij buiten werktijd de grip op de profs deels kwijt was. Zo kon het onder meer gebeuren dat spits Patrick Kluivert de krant haalde als verdachte in een verkrachtingszaak. Hij werd met zijn vrienden door een vrouw uit Hoofddorp beschuldigd van groepsverkrachting. Ze werden uiteindelijk niet vervolgd wegens gebrek aan bewijs.

Dit artikel liever beluisteren? Klik hier: https://soundcloud.com/blendle/volkskrant-metoo-speelt-ook-in-het-nederlandse-voetbal/s-kfm7I

Zaakwaarnemers, trainers, ouders, andere begeleiders; ze proberen (jonge) voetballers voor te bereiden op een leven dat totaal verandert als de voetballer roem vergaart of, zoals professor sportrecht aan de VU Marjan Olfers stelt: ‘De voetballer heeft meer groupies dan de stratenmaker.’ Ook de populairste club van Nederland in de stad van de verleidingen Amsterdam probeert contractspelers tot verstandig gedrag aan te sporen. Woordvoerder Miel Brinkhuis van Ajax: ‘We waarschuwen in het algemeen. Over gebruik van sociale media, over omgang met meisjes en met mensen uit bepaalde circuits, over gedrag in het verkeer. Je bent 24 uur per dag Ajacied, niet alleen als je op de club bent.’

Bavianengedrag

Psychiater Bram Bakker, die menig jonge sporter bijstaat, vertelt over gestalkte voetballers die zijn praktijk bezoeken. Over chantage. Over vrouwen met spijt. Over vrouwen die oordelen dat de man te ver is gegaan. Want ook zij melden zich geregeld op zijn spreekuur. Zij voelen zich misbruikt, seksueel of mentaal. Ze voelen zich afgewezen. Ze zitten vol rancune. Het is een slagveld soms, ook omdat sommige jonge profs profiteren van hun populariteit en zich in de groupiecultuur ‘sufwippen’. Bakker: ‘Het is ook een kwestie van bavianengedrag. Kijk mij grote ballen hebben.’

Bij #Metoo, de wereldwijde beweging van vooral vrouwen tegen seksuele intimidatie, aanranding en verkrachting, gaat het om de overschrijding van de grens. Zoals in de zaak Ronaldo. Kathryn Mayorga ging mee naar een feest in zijn penthouse in Las Vegas in de zomer van 2009. Daar verkrachtte de voetballer haar anaal. Volgens de eerste versie van de politierapporten gaf Ronaldo toe dat hij haar ‘stop’ en ‘nee’ negeerde. Ronaldo ontkent nu overigens alles. 

Der Spiegel schreef gedetailleerd over de affaire. Het Duitse weekblad beschikt over alle justitiële verhoren en sprak uitgebreid met de vrouw. Ronaldo schikte de zaak eerst voor 375 duizend dollar, onder voorwaarde dat zij zou zwijgen. Mayorga is mede door onthullingen door de klokkenluiders van Footballleaks en naar aanleiding van #Metoo alsnog naar buiten getreden. Een nieuw onderzoek is aangekondigd.

Ronaldo

Geloofwaardigheid

Professor sportrecht Olfers volgt de zaak met meer dan gewone belangstelling, ook omdat Ronaldo een superster is. De kans bestaat dat de sympathie van het grote publiek, de geloofwaardigheid, bij hem ligt. Waarom zou hij zoiets doen? 

De Belgische criminoloog Tine Vertommen, die grootschalig onderzoek verrichtte naar grensoverschrijdend gedrag van onder anderen trainers jegens pupillen in sportverenigingen, spreekt over het gevaar van ‘victim blaming’: het slachtoffer is voor het publiek schuldig. Ronaldo is immers beroemd, knap en goed. Hij kan iedereen krijgen. Waarom zou hij iemand verkrachten?

Olfers: ‘Het profvoetbal is een subcultuur vol jongemannen met veel testosteron. Topsporters komen vaak weg met grensoverschrijdend gedrag, mede door de collectieve verering. Die verering hoeft niet per se het beste in de mens naar voren te brengen. Krijgen ze voldoende tegenspraak? Worden ze genoeg gecorrigeerd? Zo niet, dan bestaat de kans dat ze grensoverschrijdend gedrag normaal gaan vinden, dat regels en normen vervagen. Zeker als het om iemand gaat met de status van superster.’

Het profvoetbal is een aparte wereld van machismo, van jonge, viriele mannen die aantrekkelijk zijn voor veel vrouwen. Ze staan in hoog aanzien, ze hebben geld, ze zijn goed getraind. ‘Menig vrouw werpt zich aan de voeten van goede voetballers’, aldus Olfers. Ze hangen rond bij wedstrijden en trainingen, ze geven hun telefoonnummers. De machtsverhoudingen, om het bij #Metoo te houden, liggen alleen anders dan in bijvoorbeeld de filmwereld, waar de actrice zwijgt over misbruik omdat ze voor haar loopbaan afhankelijk is van de regisseur, of denkt van hem afhankelijk te zijn.

Toch is er wel degelijk sprake van een machtsverhouding: de voetballer is de onaantastbare ster. Hij is soms een merk met een economische miljoenenwaarde. Aan de andere kant staat de vrouw die zich in zijn kringen beweegt en om aandacht vraagt. In dat ‘spel’ gebeurt veel en kan het behoorlijk misgaan. De moeilijkheid is te achterhalen wie de waarheid spreekt, of hoe de perceptie is van het gebeurde, eventueel jaren later, als gevoelens van spijt zijn gegroeid, als verwachtingen niet zijn uitgekomen, of als normen en waarden zijn gewijzigd. Olfers: ‘Wie geloof je? Ik ben jurist. Ik ben geïnteresseerd in de feiten. Niet in de geloofsmoraal.’

Robin van Persie

Bestaat het, #Metoo in het Nederlandse voetbal? Ja, het is van alle tijden. Van alle beroepsgroepen, dus ook van het voetbal. Verdediger José Ramon Alexanko werd in 1988, toen Cruijff trainer was van Barcelona, beschuldigd van verkrachting van een kamermeisje op Papendal tijdens een trainingskamp. De zaak werd niet bewezen. Robin van Persie zat in 2005 twee weken vast, omdat hij zich vergrepen zou hebben aan een vrouw in een hotelkamer in Rotterdam. De zaak werd geseponeerd. Telstar ontsloeg in 1997 vier spelers, nadat ze een vrouw hadden aangerand. Ze gaven het vergrijp toe.

Robin van Persie zat in 2005 twee weken vast, omdat hij zich vergrepen zou hebben aan een vrouw in een hotelkamer in Rotterdam.

Psychiater Bram Bakker begeleidt jonge profs, ook in opdracht van zaakwaarnemer Mino Raiola. ‘Het is een schimmig gebied. Enerzijds zijn veel vrouwen uit op de aandacht van voetballers. Er valt wat te halen voor de dames. Rond voetballers hangen veel gelukszoekers of golddiggers, terwijl er dan al een voorselectie is geweest: vrouwen die profs bewust opzoeken en zij die dat niet doen. Na een ontmoeting volgen eventueel seksuele handelingen, waarbij het kan uitdraaien op: ik ben geil, dus ik wil. Terwijl de ander uiteindelijk toch niet wil.’

In die biotoop vallen slachtoffers, aan beide zijden. Ook voor de voetballers zelf is het soms lastig met de situatie vol aandacht en aanbidding om te gaan. Zo zei de destijds vrijgezelle aanvaller Memphis Depay in 2014 in de Volkskrant: ‘Met de dames is het af en toe lastig. Ik zie genoeg dingen gebeuren bij sporters, dat ze gewoon in de maling worden genomen.’ En: ‘Het is moeilijk een leuke vrouw te ontmoeten als je bekend bent.’

Bakker, die omwille van privacy geen namen noemt, heeft gewerkt met een prof die naar het buitenland vluchtte, mede omdat de voetballer de gelukszoekers niet meer aankon. Dat waren niet alleen vrouwen, maar ook mannen die nieuwe sportkleding wilden van de voetballer. 

Veel blijft geheim. Of de zaak-Ronaldo wel volledig in de openbaarheid komt, is nu aan de Amerikaanse justitie. Die heeft aangekondigd opnieuw onderzoek te doen. Ondertussen wordt de voetbalvedette zelf donderdag niet geselecteerd voor interlands met het Portugese elftal. Bondscoach Santos wil niet toelichten of dat met de zaak-Mayorga te maken heeft. Wel laat hij weten achter Ronaldo te blijven staan. ‘In de toekomst is er niets dat hem uit de Portugese selectie kan houden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.