Reportage Helm in het voetbal

‘Ik zeg altijd: een helm tijdens het keepen is voor mijn eigen veiligheid’

De plotselinge dood van een 13-jarige amateurkeeper vorige week heeft de discussie over het gebruik van helmen doen oplaaien. Keeper Teun van de Laar gebruikt er al jaren één, omdat zijn trainer hem dat verplicht. ‘Ik was er al snel aan gewend.’

De 13-jarige Teun van de Laar keept altijd met een helm. Beeld Klaas Jan van der Weij

De bekerwedstrijd tussen Unitas en SteDoCo onder 14 is al even bezig als keeperstrainer John van der Wal langs de lijn opveert. ‘Kijk, dit bedoel ik nou’, zegt hij, wijzend richting keeper Teun van de Laar (13) van Unitas, die naar de bal duikt tussen een wirwar van scheenbeschermers en voetbalschoenen. ‘Er hoeft maar iemand op hem door te lopen en het kan misgaan.’

Door het niveauverschil deze zaterdagochtend in Gorinchem (eindstand 22-1) heeft het even geduurd voor Van der Wal zijn punt kan maken, maar deze mogelijkheid grijpt hij met beide handen aan. ‘De keeper’, zegt hij plechtig, ‘loopt gewoon meer risico op hoofdletsel dan de voetballer. Daarom hebben ze bij ons een helm op.’

Knock-out

Van der Wal kan het weten. Hier, op veld drie van sportpark Molenvliet, vlak langs de A27, keepte hij zes jaar geleden tijdens een vriendschappelijk toernooi toen de tegenpartij een iets te scherpe steekpass gaf. Hij kwam uit zijn doel, dook schuin vooruit, zoals hij het zijn jeugdpupillen leert, en pakte de bal. Maar de spits (‘ik zal zijn naam niet noemen’) trok zijn been te laat terug, waardoor zijn knie vol tegen de linkerslaap van de keeper kwam. Knock-out.

Van der Wal moest er meteen weer aan denken toen hij hoorde over de 13-jarige keeper van MvR C3 uit ’s-Heerenberg. Die botste vorige week met een tegenstander, raakte bewusteloos en overleed nadat zijn ademhaling en hartslag waren weggevallen.

Of het anders was afgelopen als de jongen een helm had gedragen, valt niet met zekerheid te zeggen. Maar de dood van de jeugdkeeper van MvR heeft de discussie over beschermende maatregelen in het voetbal weer doen aanwakkeren.

Kwetsbaar

Hoog tijd, vindt Van der Wal. Sinds zijn eigen ongeluk weet hij hoe kwetsbaar het brein is. Na de botsing speelde hij destijds gewoon verder. ‘Ik wist nog wat de tussenstand was toen ik bijkwam. Even een sponsje in de nek en door, zo gaat het vaak in het voetbal.’ Pas dagen later kreeg hij écht last. ‘Het ging in kleine stapjes. Eerst kon ik niet meer uitgooien. Daarna kreeg ik m’n linkerarm niet meer omhoog. Ik vergat woorden. En ik raakte snel vermoeid.’

Na een intensieve behandeling kwam hij er jaren later weer grotendeels bovenop. Al is de vermoeidheid nooit meer weggegaan. Hoe dan ook, zijn pupillen wilde hij behoeden voor dergelijk onheil.

Daarom speelt de meevoetballende keeper Teun van de Laar, die in de wedstrijd tegen SteDoCo (Sterker Door Combinatie) drukker is met het coachen van zijn teamgenoten dan het duiken naar de bal, met een keepershelm. Net als twintig andere jeugdkeepers van Unitas. Sinds 2015 is de helm door toedoen van Van der Wal verplicht voor alle keepers tot 14 jaar oud.

Keeper Teun van de Laar van Unitas. Beeld Klaas Jan van der Weij/de Volkskrant

Hersenen in ontwikkeling

Een uitstekend initiatief dat navolging verdient, vinden deskundigen. Na de dood van de jeugdspeler vorige week riep de Hersenstichting voetbalbond KNVB op om helmen te verplichten voor alle jeugdkeepers tot 16 jaar oud. ‘Tot die leeftijd zijn hersenen in ontwikkeling’, zegt Danielle Dil van de Hersenstichting. ‘Als daar een klap op komt, en nog een keer, is dat niet goed. Daar komt bij dat de nekspieren tot 16 jaar nog niet zijn volgroeid, waardoor de klappen minder goed worden opgevangen.’

Tot zover geen onderscheid tussen jonge voetballers en keepers. Waarom dan alleen een helm voor doelmannen? Dil: ‘Keepers duiken, gaan luchtduels aan en staan tussen twee aluminium doelpalen. Ze lopen een groter risico op hoofdletsel. Daarom willen we dat een helm voor hen verplicht wordt.’

Voetbalbond KNVB houdt de boot al jaren af. Volgens de KNVB is het nut van de helm niet bewezen en zou het gebruik ervan er zelfs toe kunnen leiden dat spelers roekelozer de duels ingaan doordat ze zich onschendbaar wanen. Bovendien ziet de bond niet in waarom keepers meer gevaar zouden lopen dan voetballers. Wel benadrukt de KNVB, als bond elk weekend verantwoordelijk voor meer dan 30 duizend wedstrijden, dat met hersenschuddingen zorgvuldig moet worden omgegaan. Bovendien staat het keepers vrij om uit eigen initiatief een helm op te zetten.

Keeper Teun van de Laar houdt zijn helm ook tijdens de rust op. Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Snel gewend

De keepertjes van Unitas keken wel even vreemd op toen Van der Wal tijdens een training in 2015 ineens met de helm op de proppen kwam. ‘Hij zei dat het voor onze eigen veiligheid was’, zegt Teun van de Laar, die destijds 10 jaar oud was . ‘Ik was er al snel aan gewend. Je merkt tijdens het keepen niet echt dat je hem op hebt.’

Dat blijkt deze zaterdag. Zoals noppen horen bij voetbalschoenen, zo hoort zijn helm bij hem. Van de Laar draagt ’m al bij de warming-up. Ook tijdens de rustpauze, als een teamgenoot in de kleedkamer rondgaat met een reusachtige kan limonade en de coach nog maar eens benadrukt dat het, ondanks het niveauverschil, niet de bedoeling is dat de jochies gaan dribbelen met de bal, is de keeper getooid met helm.

Wat ontegenzeggelijk helpt, is dat er in het profvoetbal één lichtend voorbeeld is: de Tsjechische doelman Petr Cech, die momenteel keept bij Arsenal. In 2006, toen Cech nog bij Chelsea speelde, liep hij een schedelfractuur op doordat hij de knie van een tegenstander tegen zijn hoofd kreeg. Sindsdien draagt de doelman de helm. Het is zijn handelsmerk geworden.

Petr Cech

Tegenstanders van Unitas-keeper Teun van de Laar roepen weleens naar hem: ‘héé, daar heb je Petr Cech!’ Van de Laar: ‘Sommigen zijn verbaasd, anderen vragen of ik iets aan mijn hoofd heb. Ik zeg dan altijd: dit is voor mijn eigen veiligheid.’

Volgend seizoen is Van de Laar 14 en niet meer verplicht om met de helm op te keepen. Sommige clubgenoten grepen dat moment aan om de helm in de ban te doen. Hun kapsels zouden eronder lijden. Maar, zo beweert Van de Laar stellig na afloop van de wedstrijd, hij is niet van plan om nog zonder helm te keepen. ‘Ik heb toch al niet zo’n goede haar-look, zegt hij lachend. Dan rent hij weg, naar de kleedkamer. De trainer trakteert op patat. 

Maatregelen om hersenschade bij jeugdvoetballers te voorkomen

In verschillende landen zijn de spelregels voor jeugdvoetbal aangepast om hersenschade bij kinderen te voorkomen. Zo is het in Amerika voor spelers onder 11 jaar verboden om te koppen. In België is de inworp bij spelers onder 10 jaar vervangen door een intrap, zodat de bal minder vaak op hoofdhoogte komt.

De Europese voetbalbond UEFA laat momenteel onderzoek doen naar hersenschade door koppen. Als blijkt dat er een verband is, gaat de UEFA koppen in het jeugdvoetbal verbieden.

Naar hersenschade specifiek bij keepers is weinig onderzoek gedaan. 

Wel of geen helm in het voetbal? ‘Al heel vroeg gewaarschuwd voor het gevaar van hersenschuddingen’

In de discussie over helmen in het voetbal spreken onderzoeken elkaar tegen, wetenschappers staan tegenover elkaar. Neuropsycholoog Erik Matser was de eerste die waarschuwde. Bondsarts Edwin Goedhart van de KNVB probeert de emoties juist te temperen die volgens hem de discussie vertroebelen. Twee stromingen aan het woord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.