BESCHOUWING

Reizen na corona: gebruik je verstand en vlieg met mate

null Beeld Maaike Canne
Beeld Maaike Canne

In het laatste deel van zijn drieluik houdt reisjournalist Sander Groen een voorzichtig pleidooi om na de pandemie weer te gaan reizen. Maar doe dat dan wel met gezond verstand.

Weinig ervaringen in de wereld zijn grandiozer dan ontwaken in een tropisch regenwoud bij het geluid van paradijsvogels en brulapen. De percolator borrelt, je neemt een lauwe douche en wandelt naar een rotspunt boven een vochtige riviervallei, die verwarmd wordt door de opkomende zon, zodat de mist oplost en de waterval zichtbaar wordt. Per seconde stort hier 650 duizend liter water 225 meter naar beneden. Anders dan bij de Niagara-, Victoria- en Iguazu-watervallen zijn hier geen horden toeristen te bekennen. Met vijf andere bezoekers, want meer pasten er niet in het propellervliegtuigje, heb je de waterval en het omringende nationale park deze dag voor jezelf alleen.

Reizen na corona: de Grote Reset

Dit is het laatste deel van een drieluik waarin reisjournalist Sander Groen vooruitblikt op de toekomst van het reizen na corona. De eerdere delen gingen over de revival van de internationale trein, en De Grote Reset. Meer tips voor verantwoorde en duurzame trips op vk.nl/groenopreis en vk.nl/ommetjes.

Duivels dilemma

Kort voor de coronapandemie bracht mijn laatste verre reis voor de Volkskrant me naar Guyana. Deze voormalige Nederlandse en later Britse kolonie is met 200 duizend bezoekers per jaar het minst bezochte land van Zuid-Amerika – ter vergelijking: buurland Brazilië ontving in 2019 ruim zes miljoen toeristen. Het is na Venezuela ook het armste land van het continent, maar daar heeft de overheid een oplossing voor bedacht: toerisme. Guyana is vijf keer zo groot als Nederland, telt nog geen miljoen inwoners, bestaat voor driekwart uit jungle en wil ’s werelds duurzaamste reisbestemming worden.

Hier op het Guyanaschild, aan de rand van het Amazoneregenwoud, leven 786 soorten vogels, zoals de oranje rotshaan met zijn rechtopstaande kuif en vleugelfranjes. Behalve de arapaima, ’s werelds grootste geschubde zoetwatervis die tot 3 meter lang wordt, leven hier nog meer recordhouders, zoals de reuzenotter (1,80 meter), de reuzenmiereneter (2 meter) en de zwarte kaaiman (6 meter). De gouden raketkikker meet daarentegen maar anderhalve centimeter en spendeert zijn hele leven in het waterreservoir van een reuzenbromelia. Zowel de bromeliasoort als het kikkertje is endemisch: ze komen alleen hier voor en nergens anders ter wereld. Guyana is een droombestemming voor elke natuurliefhebber.

Om die droombestemming te bereiken moest ik wel eerst de halve wereld rondvliegen. Een retourtje Guyana is goed voor vijf ton CO2-uitstoot, wat even schadelijk is als anderhalf jaar autorijden of vier jaar vlees eten. Toeristische infrastructuur is er nauwelijks, zodat ook binnenlandse verplaatsingen vooral per vliegtuig gaan, met meer klimaatschade tot gevolg. Transfers per taxi, hotelhanddoeken, wegwerpzeepjes, flesjes water en voedselverspilling dragen allemaal bij aan de ecologische voetafdruk van de reiziger.

Het is een duivels dilemma: wie de laatste ongerepte plekken op aarde wil ontdekken, draagt onontkoombaar bij aan de teloorgang ervan. We reizen met zijn allen onze planeet naar de filistijnen.

Reizen, compenseren en geloofwaardig blijven

Toerisme was tot begin vorig jaar de snelst groeiende industrie ter wereld, die voor 8 procent bijdraagt aan de opwarming van de aarde. Daar valt niet meer tegenop te compenseren. Zelfs de luchtvaartmaatschappijen begrijpen dat het zo niet langer kan. In een interview in dagblad Trouw in 2019, toen KLM de omstreden reclamecampagne ‘Vlieg verantwoord’ had gelanceerd, vergeleek topman Pieter Elbers vliegen met alcohol: ‘Wij vinden dat je bewust moet vliegen. Analoog aan ‘drink met mate’.’ Zoals Heineken mensen oproept minder te drinken en tegelijkertijd elk jaar meer bier produceert, zo maant Elbers ons minder te vliegen, terwijl KLM in 2019 juist meer passagiers vervoerde dan in jaren daarvoor.

Reisorganisaties, cruisemaatschappijen en hotelketens proberen eveneens imagoschade te voorkomen door hun groene gezicht te tonen. ‘Betere vakanties voor een betere wereld’ is vrij vertaald het motto van TUI. De grootste reisorganisatie van Nederland heeft een duurzaamheidsmanager in dienst, vermindert de CO2-uitstoot met 20 procent, promoot duurzame accommodaties en stak in vijf jaar tijd 1,5 miljoen euro in duurzaamheid en goede doelen. Dat is 20 cent per klant. Het gaat richting maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar met babystapjes. Neem dat TUI niet kwalijk; het blijft toch een commercieel bedrijf, de kernactiviteit is geld verdienen, niet de wereld redden.

Dat klinkt somber, maar toerisme heeft ook positieve aspecten. In het jaar dat aan de pandemie voorafging werden 1,5 miljard internationale toeristen geteld, 4 procent meer dan het jaar ervoor. De toeristische sector is inmiddels groter dan de olie-export, voedselproductie en automobielindustrie. Volgens Wereldtoerismeorganisatie UNWTO is het toerisme goed voor 9 procent van het wereldinkomen en voor 1 op de 11 banen. Met verstandig beleid kan toerisme een katalysator zijn in de economische ontwikkeling van arme landen. En na de coronacrisis kan toerisme een sleutelrol spelen bij een spoedig herstel van de wereldeconomie. Puur economisch bekeken is je vakantie buitengewoon nuttig.

Decennialang nam de toeristische sector het klimaatprobleem niet serieus, nu wordt er volop geïnnoveerd. Biokerosine lijkt een oplossing; die brandstof wordt niet gemaakt met olie, maar met koolmonoxide of frituurvet, wat zorgt voor 80 procent minder CO2-uitstoot. Veel schoner, maar ook drie keer zo duur en schaars. Een van de afspraken in het Klimaatakkoord van vorig jaar is dat in 2030 in Nederland 14 procent van de getankte kerosine duurzaam moet zijn. Dat duurt lang, is weinig en lijkt nu al niet haalbaar. KLM is zelfbenoemd ‘leider in biobrandstof’, maar wil de komende tien jaar de getankte brandstof aanlengen met 2 procent biokerosine.

Serieuze klimaatwinst kan worden geboekt met nieuwe vliegtuigen. Vorig jaar oktober maakte KLM een proefvlucht met een V-vormig vliegtuig, dat 20 procent minder brandstof verbruikt dan de al relatief zuinige Airbus A350. Echt schoon is een door de TU Delft ontwikkeld vliegtuig dat aangedreven wordt door waterstof en niets anders uitstoot dan waterdamp. Easyjet laat het Amerikaanse Wright Electric een elektrisch vliegtuig ontwikkelen met plek voor 186 passagiers en een bereik van 560 kilometer. Het zijn echter nog slechts prototypen; voordat deze schone vliegtuigen op grote schaal commercieel kunnen worden ingezet, zijn we twintig tot dertig jaar verder.

Vakantie na corona

Op kortere termijn is er voor klimaatschade en overtoerisme maar één oplossing: we moeten zelf verantwoordelijkheid nemen en ons reisgedrag veranderen. Tenminste, als er straks weer gereisd kán worden, want momenteel geldt nog een negatief reisadvies voor alle landen op aarde. De landen met de hoogste vaccinatiegraad zullen het eerst weer opengaan; dat zijn vooral de rijke landen, die gretig vaccins hebben gehamsterd. In pakweg de helft van alle landen is daarentegen nog geen prik gezet en woekert en muteert het virus voort. Op vakantie binnen Europa zal binnenkort wel weer kunnen, maar corona zal ons reisgedrag nog jarenlang beïnvloeden, zeker als het gaat om verre reizen.

Om te kunnen reizen heb je straks wel een vaccinatiepaspoort nodig. Daar is kritiek op, want het zou zorgen voor een tweedeling tussen geprikten en ongeprikten. Vreemd, want zo’n vaccinatiepaspoort bestaat allang. De meeste Nederlanders zijn ingeënt tegen difterie, tetanus en polio, en wie vóór corona naar de tropen reisde, haalde ook nog even een malariakuurtje of prikken tegen hepatitis A en TBC. Tijdens mijn reis naar Guyana moest ik kunnen bewijzen dat ik ben ingeënt tegen gele koorts, anders kon ik niet overstappen in Suriname, en dus ging mijn gele stempelboekje mee. Niks nieuws en niks engs, dat vaccinatiepaspoort, daarmee kunnen we straks weer gezond en wel op vakantie.

Maar als het straks weer kan, moeten we het dan nog wel willen? KLM-baas Elbers maakte de vergelijking met alcohol, ik zou vliegen liever vergelijken met vlees eten. Duurzamer leven hoeft geen straf te zijn; om je ecologische voetafdruk te verkleinen, hoef je niet meteen vegetariër of veganist te worden. In plaats van elke dag een kiloknaller kun je ook drie keer per week een klein maar smakelijk stukje biologisch vlees eten en de andere dagen een vegetarische maaltijd of een duurzaam visje. Dat is gezonder, gevarieerder en je draagt bij aan een betere wereld. Zo is het ook met vliegen: je hoeft er niet helemaal mee te stoppen, maar het mag best wat bewuster. Reis verstandig, vlieg met mate.

Deze 10 reisavonturen zijn wél verantwoord en duurzaam

1. Bij panoramische treinreizen denk je eerder aan de Alpen dan de Balkan. Totdat je in de Montenegro Expres van Belgrado naar Bar stapt. seat61.com

2. Voor een safari hoef je niet naar Afrika: ga in Zuid-Spanje op zoek naar ’s werelds meest bedreigde kattensoort, de Iberische lynx. allfornature.nl

3. Vlieg je toch naar Afrika, doe dan iets terug voor de natuur. Boek een safaritent in de jungle en steun de chimpansees van Gambia. sandergroen.nl

4. Verken de fjorden van Spitsbergen per zeilschip Rembrandt van Rijn, met uitzicht op potvissen, witte dolfijnen, poolvossen en ijsberen. sawadee.nl

5. Zie de tempels van Angkor en ondersteun de economie van het arme Cambodja door je verblijf en excursies lokaal te (laten) boeken. betterplaces.nl

6. Al eens boven de poolcirkel geweest? De Poolcirkel Expres van Stockholm naar Narvik is een van ’s werelds mooiste treinreizen. sj.se

7. Ga van het gebaande pad en reis naar Kroatische spooksteden, Roemeense ruïnes of Sloveense grotten. atlasobscura.com

8. Ga Greta achterna per zeilschip naar de Amerika’s: volgend jaar kan het met Fair Ferry, dat dit jaar langs de Waddeneilanden en naar Londen zeilt. fairferry.nl

9. Het Franse eiland Corsica is van buitenaardse schoonheid, bereikbaar per veerboot en het eiland zelf is bereisbaar per trein. visit-corsica.com

10. Op avontuur in de natuur: help mee als vrijwilliger en spot tegelijkertijd wolven in Duitsland of beren in Zweden. biosphere-expeditions.org

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden