groen op reis Frederiksoord en Wilhelminaoord

Leuk hoor, die hunebedden, maar in deze Drentse proefkolonie werd de verzorgingsstaat uitgevonden

In Huis Westerbeek is sinds 1818 het hoofdkantoor van de Maatschappij van Weldadigheid gevestigd. Beeld Sander Groen

Reisjournalist Sander Groen verkent een onvermoede bestemming in Nederland of net over de grens: Frederiksoord en Wilhelminaoord.

‘Het leven hier in de vrije kolonies was best goed, er werd voor de mensen gezorgd. Tenminste, zolang ze zich aan de regels hielden. En die waren streng. Elke week kwam de wijkmeester controleren of het huis proper was en of men genoeg aardappelen geoogst had. Zo niet, dan volgde een reprimande. Ging iemand ernstig over de schreef, bijvoorbeeld door alcoholgebruik, diefstal of ongehuwde zwangerschap, dan werd diegene verbannen naar een strafkolonie.’ Frederiksoord en Wilhelminaoord zijn geen doorsnee Drentse dorpen, zo vertelt een stem uit de speakers van de Kolonietram, die in een uur tijd tien kilometer aflegt langs ruim vijftig rijksmonumenten.

Ambtenarenhuisjes langs een kaarsrechte laan die leidt naar de vroegere gaarkeuken. Beeld Sander Groen
Dit rustoord uit 1893 was misschien wel 's lands allereerste bejaardentehuis. Beeld Sander Groen

Stinkende grachten, smerige straten, bouwvallige woningen, scheurbuik, syfilis, tyfus en tering: in de grote steden van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden is het leven aan het begin van de 19de eeuw geen pretje. Na de Franse Tijd is het land verarmd en staat koning Willem I voor een zware taak. Zijn goede vriend Johannes van den Bosch heeft een plan. In 1818 richt hij de Maatschappij van Weldadigheid op, koopt een landgoed in ’s lands leegste provincie en sticht er een proefkolonie. Hier wordt verpauperde stedelingen een beter leven geboden als boer of spinster.

Museum De Proefkolonie vertelt de geschiedenis van deze buitengewone Drentse dorpen. Beeld Sander Groen

Aan alles is gedacht, overal wordt voor gezorgd. Kolonisten krijgen een huis met inboedel en werktuigen (niet cadeau, maar als schuld, af te betalen in zestien jaar) plus een perceel om te ontginnen tot landbouwgrond. Er komt een dorpshuis (‘het oudste van Nederland,’ volgens de stem uit de speakers), een rustoord voor 70-plussers (‘het eerste bejaardentehuis’), kinderen gaan verplicht naar school (‘een eeuw voordat de leerplicht wordt ingevoerd’) en voor zieken wordt de behandeling betaald uit gemeenschapsgeld (‘het allereerste ziekenfonds’). Dit sociale experiment vormt de fundering voor de Nederlandse verzorgingsstaat.

In het goed vormgegeven museum maken bezoekers kennis met de paupers van toen. Beeld Sander Groen

Museum De Proefkolonie werd afgelopen donderdag officieel geopend en is puik vormgegeven. Hier maken bezoekers kennis met de pioniers van toen, zoals soldaat Hendrik Metz uit Amersfoort, die na de Franse overheersing uitgevochten was en met vrouw en zes kinderen hierheen kwam, en Johan en Johanna van der Heijden uit Leiden, die werkloos raakten na de teloorgang van de textielindustrie. Frederiksoord en Wilhelminaoord waren de eerste twee van in totaal zeven Koloniën van Weldadigheid, die nu tezamen zijn voorgedragen voor de Werelderfgoedlijst. De definitieve beslissing wordt komende zomer verwacht. Ga dus snel kijken, voordat die dorpjes platgelopen worden.

Frederiksoord en Wilhelminaoord zijn zowel te voet als per fiets te verkennen. Beeld Sander Groen

Praktische informatie

Reis
Per trein naar Steenwijk en dan per bus (Qbuzz-lijn 35 of Arriva-belbus 19) of OV-fiets (in een halfuur) naar Frederiksoord; ns.nlqbuzz.nlarriva.nlov-fiets.nl

Doe
Museum De Proefkolonie: di-zo 10-17 uur, € 9,50, Kolonietram: zo 13:30 uur, € 4, gratis wandel- en fietsroutes verkrijgbaar, boekwinkel, museumcafé; proefkolonie.nl

Bed
Hotel Frederiksoord dateert uit 1770 en is een prima uitvalsbasis met bescheiden kamers en een restaurant; 2pk vanaf € 92 incl. ontbijt, hotelfrederiksoord.nl

Over twee weken: het Giethoorn van ‘Fanfare’. 

Meer bestemmingen in Nederland en net over de grens: volkskrant.nl/groenopreis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden