Reizen Rusland

Een Russisch pretpark vol met kunst en ver van de bewoonde wereld

De Witte Poort van de kunstenaar Nikolay Polissky bij de kunstenaarsenclave Nikola-Lenivets. Beeld Yuri Kozyrev

Ruslandcorrespondent Tom Vennink logeert in het Russische Nikola-Lenivets in een vallei die ooit voor verschoppelingen was. Tegenwoordig is het een kunstenaarsenclave, ver weg van de stad.

Gelukkig is de weg naar de Oegra Vallei beroerd, zegt Nikolaj Polisski op zijn veranda. De kunstenaar kijkt naar de kolkende ochtenddauw boven de rivier en begint aan zijn eerste sigarettenpakje van de dag. Van achter de heuvels strooit de opkomende zon goud licht op een houten vuurtoren in de vallei. ‘Het slechte wegdek is mijn enige bescherming tegen Moskovieten met BMW’s en Mercedessen’, zegt Polisski plukkend aan zijn baard.

De weg naar het valleidorpje Nikola-Lenivets is inderdaad niet geschikt voor mensen die bang zijn voor schade aan hun auto. Wel voor mensen die tijdens een bezoek aan Moskou nieuwsgierig zijn naar Rusland buiten de aangeharkte hoofdstad en accepteren dat daar wat gehobbel bijhoort.

Nikolay Polisski aan het werk in zijn werkplaats. Beeld Yuri Kozyrev

Stap in het Kievstation op de trein naar Kaloega en Moskou is onmiddellijk ver weg. In de platzkart, de derde klasse van de langeafstandstreinen, zitten Russen met pantoffeltjes in een mengeling van een slaapzaal en een taveerne. Provinciestad Kaloega verschijnt na twee uur. Een taxi oproepen met de app Yandex Taxi is zo gebeurd en voor je het weet hobbel je over zandwegen door dorpen richting de vallei.

Doemen er mysterieuze objecten op langs de kant van de weg, dan weet je dat je vlakbij bent. Het eerste teken is Boboer, een rieten kruising tussen olifantenslurven en saxofoons ter hoogte van 22 meter. Daarna komt de Universele Geest, een metalen brei hersenen in de vorm van een tempel.

Nikola-Lenivets is een afgelegen kunstpark waar je kunt overnachten in artistieke datsja’s, de zomerhuisjes waar Russen in de stad altijd maar over zwijmelen. Langs het water, in de bossen en op de glooiende velden vind je er kunstinstallaties, wandelpaden, huurfietsen, een cultuurhuis, een openluchtkeuken waar de kippen over de tafels vliegen.

Rotunda, 2019. Beeld Yuri Kozyrev

Maar wie naar de oprichter luistert, begrijpt dat deze plek veel meer is dan een luchtig recreatiepark. ‘Het is volledig uit de hand gelopen’, zucht Polisski (62) op zijn veranda. Drie decennia geleden trof hij Nikola-Lenivets aan in donkere dagen. Het communisme was vertrokken en het kapitalisme nog niet aangekomen. De collectieve boerderij stortte in elkaar. De inwoners waren achtergelaten door de staat. En zij waren al niet zo zelfredzaam. Onder hen bevonden zich mensen die uit Moskou gedeporteerd waren in aanloop naar de Olympische Spelen van 1980 – de hoofdstad moest sprankelen voor het oog van de wereld en daar pasten geen zwervers, gehandicapten en prostituees bij. Kortom, Nikola-Lenivets zat in de jaren negentig dag en nacht aan de wodka.

‘Ik begreep meteen dat ik iets in handen had dat geen enkele kunstenaar ter wereld had’, zegt Polisski. Hij begon met de inwoners kunstwerken te bouwen rondom het dorp. ‘Ze waren bereid om klusjes te doen voor het weinige geld dat ik had.’

Het eerste kunstwerk bestond uit een leger van 250 sneeuwpoppen. Ze leken vanuit de vallei de heuvel op te stormen. Precies zoals Russische soldaten hier in 1480 door de linies van de Gouden Horde braken – ja, de vallei is ook de plek waar de 300 jaar lange Tataars-Mongoolse overheersing van Rusland doorbroken werd.

Na de sneeuwpoppen kwamen de tientallen kunstinstallaties, zoals Boboer en de Universele Geest. En de uitnodigingen voor kunstfestivals als de Biënnale van Venetië. Polisski nam een van de dorpelingen mee het vliegtuig in. ‘Misja was de enige met een paspoort.’

‘Ugruan’, een werk van Polisski. Beeld Yuri Kozyrev

Polisski pakt er een boek bij met foto’s van de mensen met wie hij de eerste installaties bouwde. ‘Mijn jongens’, bromt Polisski als hij naar de tientallen portretten kijkt. ‘Ach, kijk, oom Vanja. Ook al dood. Net als de rest. Allemaal hebben ze zich doodgedronken. Ja, het waren dronkenlappen, maar zo kleurrijk. Zo vind je ze niet meer. Vrij van alles waren ze, want ze hadden niks.’

Alleen Dima (37) is nog over van die eerste generatie, en twee anderen. ‘Ik begreep weinig van al die installaties’, zegt hij. ‘Maar zo hadden we wat te doen. En nu snap ik het beter.’ Hij maakt tegenwoordig ook eigen kunst, vooral dieren van hout, zoals de rendieren die nu naast het meertje bij het café staan.

Het café, het datsjapark, de huurfietsen: dat kwam allemaal pas in de afgelopen jaren. Toen het kapitalisme de afgelegen vallei bereikte. ‘Ondernemers kregen door dat hier geld te verdienen viel’, zegt Polisski. Het voordeel is dat hij meeverdient: het geld voor nieuwe installaties komt grotendeels uit de opbrengsten van bezoekers.

Één van de werkplaatsen van Polisski. Beeld Yuri Kozyrev

Ondanks de komst van buitenstaanders is de vrije geest van de vallei bewaard gebleven. Op een zwoele zomeravond valt op dat er geen beveiliger te zien is op het datsjaterrein – dat is op andere Russische recreatieparken wel anders. Beveiligers zijn ook niet nodig, want het publiek dat om kampvuren staat te zingen en bij de datsja’s hangt veroorzaakt geen overlast. Respect voor de kunst, is Polisski’s verklaring.

Overnachten kan in stijl. Bijvoorbeeld in Villa PO2, een datsja van betonplaten die in de Sovjet-Unie massaal geproduceerd werden onder serienummer PO2. Het exterieur is kil, maar binnen is het knus met een open haard. Verderop tussen wat bomen staat Hoofdkwartier, een huisje dat bestaat uit een half-pipe met een slaapzolder er bovenop. Een eenvoudigere datsja huren of een tentje opzetten kan trouwens ook – dat doen de meesten.

Jaarlijkse evenementen maken het park steeds bekender. Het bekendst is Maslenitsa, een voorjaarsfeest dat eindigt met de verbranding van een houten kunstinstallatie. In juni leggen honderden hardlopers afstanden van 10 tot 165 kilometer af door de bossen om het park. En in augustus gaan jongeren los tussen de kunstwerken tijdens technofestival Signal.

Het kunstwerk Bobur uit 2013. Beeld Yuri Kozyrev

‘De ontwikkeling van het terrein blijft het centrale idee’, zegt Polisski’s zoon Ivan. Hij is minder huiverig voor groeiende bezoekersaantallen dan zijn vader en wil de vrije vallei laten zien aan zijn generatiegenoten. ‘Mensen kennen het verhaal achter de kunstwerken niet bij een eerste bezoek, maar vaak komen ze terug en kijken dan verder.’

Olga Tsimbaljoek, een kunstverkoper uit Moskou, is voor een dagje gekomen om te ontsnappen aan de drukte van de hoofdstad. ‘In Moskou sta je in de rij voor een museum’, vertelt ze tussen de metalen slierten van de Universele Geest. ‘Hier staat de kunst gewoon in de natuur.’

Langs haar heen rent een groep studenten van de prominente diplomatenuniversiteit MGIMO, die hier een introductieweekend houdt. Kinderen klauteren de kunstwerken op. Ouders liggen in het gras en kijken toe.

Bij een loods aan de rand van het park verzamelen zich mensen die er anders uitzien. Blote basten, camouflagebroeken, wazig geworden tatoeages. Nog altijd is het de lokale bevolking die nieuwe installaties bouwt en de oude onderhoudt. Met gereedschap vertrekken de dorpelingen in piepende Lada’s richting de moderne kunstinstallaties. Hun moderne kunstinstallaties.

Overnachten

Het park heeft een Engelstalige website. Datsja’s zijn er vanaf 55 euro per nacht. Een plek voor een tent kost 8 euro, een bed in een hostel 17 euro. Hele jaar geopend. en.nikola-lenivets.ru

Vervoer

Er gaat geen openbaar vervoer naar Nikola-Lenivets. Maar taxi’s zijn goedkoop in Rusland. Download een app als Yandex Taxi of Uber Russia om afzetting te voorkomen. Een taxi vanaf Kaloega naar Nikola-Lenivets (75 minuten) kost ongeveer 25 euro. De receptie kan helpen bij vervoer voor de terugweg. Trein Moskou-Kaloega via: pass.rzd.ru/main-pass/public/en

Activiteiten

Excursies en mountainbikes zijn te regelen bij de receptie. Het lentefeest Maslenitsa is in maart, het hardloopevenement in juni, kunstfestival Archstoyanie in juli, technofeest Signal in augustus.

Eten

Café Ugra (gesloten in laagseizoen) is de hele dag open voor ontbijt, lunch en avondeten. Maar probeer ook openluchtkeuken Ferma van Sergej en Anna Morozov. Lange gemeenschappelijke tafels, salades van het land ernaast, goeie kwas (de Russische frisdrank).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden