ReportageFrankrijk

De lijntjes tussen boerderij en bord zijn kort in de Vipava Vallei in Slovenië

De grens verschoof de afgelopen eeuw meer dan eens in de Vipava Vallei van Slovenië. De invloed daarvan is nergens zo duidelijk als op je bord.

De tuin van Oostenrijk, zo werd deze vallei genoemd toen die nog deel uitmaakte van het Habsburgse rijk.Beeld Esther te Lindert

Er fonkelde goud in mijn glas. Ik rook kruiden, een vleugje sinaasappel. ‘Oranje wijn uit de Vipava Vallei’, zei de verkoper. ‘Slovenië.’ Te oordelen naar de lokale producten die in het kraampje tussen de wijnflessen stonden uitgestald, moest daar nog meer te vinden zijn.

En dat blijkt wanneer Jani, freelancereisgids voor onder meer het Slovenian Tourist Board, me vier dagen lang door Europa’s moestuin leidt, gelegen in het westen van Slovenië. Ik neem de trein naar Ljubljana, laaf me in de Vipava Vallei aan wijn, biologisch geteelde groenten en geurende bossen, en stap – een paar zorgen minder en een paar kilo meer – in Triëst op de trein terug naar huis.

‘Mijn overgrootmoeder woonde in vier verschillende landen, zonder naar het buitenland te verhuizen’, zegt Jani. In de Vipava Vallei verschoof de afgelopen eeuw de grens meer dan eens; de regio behoorde tot het Habsburgse rijk, Italië en Joegoslavië, tot Slovenië in 1991 onafhankelijk werd.

Reisspecial

Omdat het weer kan en mag: vier vakantiebestemmingen op auto-afstand en tóch in het buitenland.

Deel 1: Wandelen in Portugal

Deel 2: Het legendarische Hotel Lutetia in Parijs

Deel 3: De ruige bergregio van Kroatië

Deel 4: Het Noord-Italiaanse Trentino

Deel 5: De Vipava Vallei in Slovenië

Talloos zijn de verhalen over de gevolgen van het verschuiven van de grens. Druiventrossen werden bij de oogst doormidden geknipt boven de grens. Graven lagen half in Italië, half in Joegoslavië. Maar nergens wordt de invloed zo duidelijk als op je bord.

De tuin van Oostenrijk, zo werd deze vallei genoemd toen die nog deel uitmaakte van het Habsburgse rijk: een mediterraan klimaat, de warmste regio van het rijk. Groente en fruit gingen rechtstreeks naar het hof in Wenen of naar Triëst, de haven van Oostenrijk-Hongarije.

De vallei kent haar eigen specialiteiten, elk dorp zijn eigen recept. Is de jota in de ene plaats vegetarisch, rijd 5 kilometer verder en je vindt spek in je soep. Zo eet Jani ’m het liefst: ‘Door de jota moet een varken hebben gelopen.’

De lijntjes tussen boerderij en bord zijn kort in de vallei.Beeld Esther te Lindert

Elke familie heeft wel een recept dat niet zomaar wordt prijsgegeven. Ook Davorin, van restaurant Cejkotova domačija in Goče. Na een vijfgangenlunch trekt hij de kurk van een fles pikolit, een dessertwijn uit de regio. Zoet, sterk, rokerig. Wat erin zit? ‘Krenten en een geheim.’ Wel wil hij kwijt wat de oorzaak is van die rokerige smaak. ‘De haard van de buurman was kapot. De rook trok in het stro waar de druiven lagen te drogen.’

Vanwege de ligging van de Vipava Vallei kan een mediterraan briesje hier al snel uitgroeien tot een stevige noordoostelijke wind met een snelheid tot 200 kilometer per uur. Maar Silvia is blij met die burja. ‘Het is een onmisbaar ingrediënt bij het drogen van druiven, kazen en prosciutto’s.’

Boven eikenhouten wijnvaten hangen honderden varkensdijen aan haken aan het plafond. Om sommige staartjes zit een strik. ‘Om de varkenssoorten van elkaar te onderscheiden’, legt Silvia uit. Een vleugje wind en een snufje zout, meer is er aan de prosciutto’s niet toegevoegd. ‘Nadat de varkens in het najaar zijn geslacht, masseren we de poten om het bloed uit het been te krijgen’, zegt Silvia. ‘We leggen ze vier tot zes weken in zeezout. Daarna laten we ze twee tot zes jaar drogen in de burja.’ Pas dan wordt de prosciutto geserveerd of verkocht. Als je er een wilt meenemen, moet je er vroeg bij zijn. Silvia: ‘Minstens twee jaar van tevoren moet je de bestelling doorgeven.’

Ingang van een middeleeuwse wijnkelder.Beeld Esther te Lindert

De lijntjes tussen boerderij en bord zijn kort. De schnapps die ik bij binnenkomst bij restaurant Sinji Vrh geserveerd krijg, is gemaakt door de moeder, die in het voorjaar dennentoppen afsneed in het bos en in alcohol liet weken. Het wild zwijn tussen mijn versgemaakte pasta is vorige week nog geschoten door een vriend. En wanneer ik op een avond in aparthotel Vipavski Križ 54 terloops op een verjaardag beland, staan er tussen de glazen wijn ingemaakte paddestoelen, meegebracht door een oom die ze de vorige dag in het bos heeft geplukt. 

Moestuinieren is onderdeel van het dagelijks leven. Op namiddagen schoffelen inwoners van stadjes als Vipavski Križ onder een dak van bungelende kiwi’s en druiventrossen in de aarde. En wanneer we over een smalle bosweg rijden, moeten we even stoppen: een bestuurder heeft midden op de weg zijn bestelbusje stilgezet om in de berm walnoten te verzamelen.

Die oranje wijn? Dat blijkt een oude techniek in een nieuw jasje. ‘Oranje wijn is een hippe merkbenaming, die wel bedacht moet zijn door iemand die precies weet hoe een product op de markt moet worden gebracht’,  zegt Jani. ‘Maar feitelijk is het een eeuwenoude manier van wijn maken.’ De witte druiven worden niet meteen geperst; schillen worden net als bij rode wijn gedurende een bepaalde periode meegegist met de most. ‘De tannines uit die schillen beschermen de wijn tegen oxidatie. Zo kon die langer worden bewaard.’

De volgende dag loop ik met drie flessen wijn op mijn rug Tomaj uit, de heuvels in. Tussen de bomen hangt nevel, dauwdruppels glinsteren aan de hekken. Ik wandel langs geelgekleurde wijngaarden, door velden waar de week ervoor nog schapen door jakhalzen zijn aangevallen. Vlak voor de grens stap ik een restaurant binnen. De ober begroet me in het Sloveens en Italiaans. Aan de tafels zitten opa’s en oma’s, kinderen en kleinkinderen. ‘Families uit Triëst’, zegt de ober. Met een grijns: ‘Want het eten is hier véél beter dan in Italië.’

In één dag met de trein reizen van Utrecht naar Ljubljana, en vanuit Triëst weer terug. Dat kan weer met Interrail. Check het laatste nieuws over internationale treinreizen op www.interrail.eu/nl. Vanuit Ljubljana moet je nog een stukje met de bus naar Vipava: de bus van Ljubljana Tobačna richting Nova Gorica stopt in Vipava.

Vipavski Križ 54 verhuurt kamers met uitzicht over glooiend landschap en een kapelletje, info@vk54.nl

Faladur in Ajdovščina, en Cejkotova domačija, Goče 44, organiseren wijnproeverijen. Meer informatie over wijntours op Winestronaut.

Lunchen en/of dineren: Arkade Cigoj, Črniče 91, of Toncevi tourist farm in Pedrovo, www.kmetija-toncevi.si. Wandelen of fietsen en daarna lunchen op de top van een heuvel: Penzion Sinji Vrh, http://www.sinji-vrh.si/en/home.

Meer informatie over de Vipava Vallei en Slovenië vind je op de website van ‘I feel Slovenia’: https://www.slovenia.info/en

Lockdown Reizigers uit Nederland en België zijn sinds kort weer welkom, laat het Sloveens verkeersbureau weten.

Reisadvies overheid geel (In een eerdere versie van dit artikel stond het reisadvies code oranje, maar dat moet code geel zijn)

Mondkapjes verplicht in het openbaar vervoer, winkels, restaurants, tankstations, musea, concertzalen en theaters.

Afstand houden 1,5 meter

Groepsvorming evenementen tot maximaal 500 personen zijn toegestaan, maar nachtclubs en disco’s zijn gesloten.

Samen in de auto mag, ook met mensen buiten een huishouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden