Memorias del Subdesarollo.
Memorias del Subdesarollo. ©

Voortreffelijk gerestaureerde heruitgave beste Cubaanse film ooit

Film (drama) - Memorias del Subdesarollo

Een voortreffelijk gerestaureerde heruitgave van Memorias del Subdesarrollo, over een nutteloos geworden burgerman in het ontzielde Havana van de jaren zestig.

Memorias del Subdesarrollo
1968, Drama
Regie: Tomás Gutiérrez Alea, Distributeur: Mr Bongo

Ooit, jeremieert het hoofdpersonage van Memorias del Subdesarrollo (1968), gold Havana als het Parijs van Latijns-Amerika. Anno 1961 moet Sergio, een welgestelde dertiger met gesneefde schrijversaspiraties, toezien hoe talloze landgenoten de socialistische revolutie ontvluchten en de hoofdstad ontzield achterlaten. Ook Sergio's echtgenote Laura neemt spontaan het vliegtuig richting Miami, waarna hij verdoofd terugkeert naar hun luxueuze Havaanse appartement.

Een ideologisch dode held, deze Sergio (Sergio Corrieri). En dat voor een regisseur die zelf een fel pleitbezorger was van de Cubaanse Revolutie. Tomás Gutiérrez Alea (1928-1996) geloofde dan ook niet in gemakzuchtige propaganda. 'We hebben cinema nodig die een kritische houding ontwikkelt en stimuleert.' zei hij ooit. 'Maar hoe kunnen we onze realiteit bekritiseren en deze tegelijkertijd krachtiger maken?'

Sergio is een hautaine lamzak die zowel het volk als de literatuur, kunst, cultuur, ambities en revolutionairen van Cuba onderontwikkeld vindt

Het antwoord van Memorias del Subdesarrollo (Herinneringen aan onderontwikkeling): kies het perspectief van een burgerman die in het nieuwe Cuba weliswaar volkomen nutteloos is geworden, maar ook scherpe observaties van die samenleving maakt. Sergio is een hautaine lamzak die zowel het volk als de literatuur, kunst, cultuur, ambities en revolutionairen van Cuba onderontwikkeld vindt. Intussen blijkt hij niet in staat tot duurzame relaties met anderen en lukt het hem niet zijn ingezakte bestaan te reanimeren. Liever scharrelt hij in Laura's achtergelaten kleren door de flat, fantaseert hij over de schoonmaakster of mijmert over zijn jammerlijke liefdesgeschiedenissen.

En toch heeft hij vaak een punt, wanneer hij door de straten van Havana zwerft en zich ergert aan de welig tierende middelmatigheid en het onvermogen van de Cubanen om er iets van te maken. Al is het maar een reclamebord dat hij ziet ('Onze wijn is weliswaar bitter, maar hij is wel de onze'), een in onontwarbare abstracties verzandend rondetafelgesprek tussen revolutionairen, of het meermaals terugkerende openingsbeeld: een zwoel dansfeest dat onverstoorbaar doordendert terwijl een van de feestgangers wordt doodgeschoten en door militairen wordt afgevoerd.

Het is vooral Alea (Fresa y chocolate) zelf die Sergio's gebrek aan elan ruimschoots compenseert. Memorias del Subdesarrollo, volgens velen de beste Cubaanse film ooit en voortreffelijk gerestaureerd uitgebracht op Blu-ray en dvd, gaat alle vormgrenzen zelfverzekerd over. Gortdroge documentairebeelden haken aan bij doezelig erotische droomtaferelen, flashbacks snijden glashard door het heden, en als het zo uitkomt krijgen we een collage-achtige verhandeling over de versleten dramatiek van vrouwelijke filmpersonages. Dankzij cameo's van zowel de regisseur als Edmundo Desnoes, de schrijver van de oorspronkelijke roman, bijt de film bovendien speels in zijn eigen staart.

Het beste moment is een lang shot van Sergio, dat hem eerst als een eenling op een desolaat plein registreert, om vervolgens zo extreem in te zoomen dat hij in grijze vlekken uiteenvalt. Zelden werd de implosie van een persoonlijkheid zo effectief vastgelegd.